Khi con mắc lỗi

Trao đổi với giáo viên chủ nhiệm của con trai đang học lớp 6, chị Hồng Vân (Q.3, TP.HCM) hết sức ngỡ ngàng. Tiến Nam – con chị – vốn rất ngoan, ở tiểu học giỏi đều tất cả các môn. Vậy mà, từ khi vào lớp 6, Tiến Nam đã phạm khá nhiều lỗi ở trường. Từ việc đến lớp muộn, không nắm bài cũ, quên sách vở và đồ dùng học tập… đến việc tụ tập với nhóm học sinh cá biệt trong lớp trèo cây, vẽ bậy lên tường…

Trong thực tế, trẻ thường mắc lỗi vì những nguyên nhân sau:

1. Do sức ì của thói quen cũ. Trong tình huống phạm lỗi của Tiến Nam, dù rất buồn và lo lắng cho con, nhưng chị Hồng Vân cũng cố gắng bình tĩnh, suy nghĩ cẩn thận, tranh thủ tạo điều kiện cho con giải thích về những hành động của mình. Qua đó, chị mới biết được rằng, con trai mình gặp phải những khó khăn khi bắt đầu lên bậc THCS. Đó là học nhiều môn, tiếp xúc với nhiều giáo viên và nhiều phương pháp học phức tạp hơn. Vì vẫn giữ thói quen học tập, sinh hoạt như thời tiểu học nên Tiến Nam chưa thích ứng kịp với các phương pháp học tập mới, luôn thấy ngợp trước đống sách vở và kiến thức mới. Từ đó, nảy sinh tâm lý lo lắng, chán nản và lười biếng trong học tập. Vì thế, Tiến Nam mới phạm lỗi một cách không chủ định. Biết được nguyên nhân chủ yếu dẫn tới những hành vi phạm lỗi của con, chị Hồng Vân đã kiên trì giúp con xóa bỏ những thói quen học tập cũ không còn phù hợp, hình thành cho con những cách thức mới tiếp cận với kiến thức. Cụ thể, chị giúp Tiến Nam nhanh chóng thích nghi với chương trình học mới như không chỉ học thuộc lòng mà còn xây dựng phương pháp tóm tắt, xây dựng đề cương… Có sự giúp sức của mẹ, Tiến Nam lấy lại tinh thần và quyết tâm học tập tốt để chuộc lại những lỗi lầm mình đã gây ra.

2. Bị cấm đoán và không biết dẫn đến vi phạm một cách không cố ý. Trẻ thường hay phạm lỗi còn do cha mẹ, thầy cô cấm đoán, không cho phép làm một điều gì đó, mà không được giải thích cụ thể. Cụ thể, trẻ đang độ tuổi mới lớn nên thích tò mò, khám phá, hoặc vì bị cấm đoán mà nảy sinh tâm lý phản ứng điều bị cấm, làm ngược lại, dẫn đến vi phạm các quy định của gia đình, hay những nội quy của nhà trường… Chẳng hạn, như trường hợp Tiến Nam đã cùng nhóm bạn cá biệt hai lần trốn vào phòng thí nghiệm của trường. Khi biện minh cho hành vi của mình, em “thật thà” kể: “Cô chủ nhiệm cấm chúng em không được vào phòng thí nghiệm, trong khi các anh chị lớp trên được vào. Khi em hỏi vì sao chúng em bị cấm, thì cô chỉ nghiêm mặt bảo em không được nhiều chuyện. Vậy là, chúng em quyết định trốn vào phòng thí nghiệm để tìm hiểu xem có gì trong đó”. Vì vậy, để ngăn ngừa việc phạm lỗi của trẻ do nguyên nhân này, cha mẹ, thầy cô mỗi khi cấm đoán cần phải giải thích cặn kẽ, rõ ràng để trẻ hiểu và tự giác chấp hành. Người lớn tránh áp đặt, ép buộc, đưa ra những điều cấm đoán mà trẻ không hiểu lý do, không được giải thích.

3. Trẻ coi thường cái nhỏ và từ vi phạm nhỏ dẫn đến sai phạm lớn. Thoạt đầu trẻ phạm lỗi do tâm lí coi thường cái nhỏ: Đi đứng, nói năng, chào hỏi, giờ giấc… cho rằng qui định đó không quan trọng hoặc không cần thiết, dần dần dẫn đến thói quen xem thường cả những vấn đề quan trọng. Em Tiến Nam thường được mẹ chở đến trường đúng giờ, nhưng la cà ngoài cổng mà không chịu vào lớp vì chưa làm xong bài tập. Dần dần, em nghỉ học theo nhóm bạn bè đi chơi, tụ tập ở các quán gần trường. Nếu như cha mẹ và giáo viên không kịp thời phối hợp phát hiện và giáo dục nghiêm khắc thì em có xu hướng vi phạm các lỗi nặng hơn.

Vì thế, các bậc phụ huynh phải nghiêm khắc, duy trì chặt chẽ các chế độ trong ngày. Gia đình phải chủ động kết hợp chặt chẽ với nhà trường và xã hội để quản lý, giáo dục trẻ, không bỏ qua một sai phạm nào dù là nhỏ nhặt nhất.

4. Gia đình ít quan tâm lẫn nhau làm nảy sinh ở trẻ thái độ dễ dãi với chính mình. Do gia đình không có bầu không khí vui tươi, lành mạnh, ấm cúng, cha mẹ, con cái thiếu quan tâm lẫn nhau dẫn đến cá nhân tự do buông thả, dễ dãi với chính mình. Cụ thể, vì bận bịu với công việc, đã có lúc vợ chồng chị Hồng Vân cho rằng: “Con trẻ học hành cơ bản là do tự giác, cháu vốn ngoan và học khá chắc nên không cần phải nhắc nhở, đòi hỏi nhiều”. Vì nghĩ rằng cha mẹ không quan tâm, chăm lo đến việc học hành của mình nên Tiến Nam buồn chán nảy sinh tâm lý buông thả, tự do, tùy tiện dẫn đến phạm lỗi ở nhà cũng như ở trường.

Biết được nguyên nhân này các bậc cha mẹ nên đặc biệt chăm lo đến việc xây dựng bầu không khí gia đình đầm ấm. Trong đó, mọi thành viên phải biết đòi hỏi cao lẫn nhau. Nếu trẻ có dấu hiệu vi phạm phải được xử lý kịp thời, chặt chẽ và công tâm. Cha mẹ phải xử lý, nhắc nhở một cách công bằng, để các con biết tự giáo dục lẫn nhau.

5. Do tâm lý “xả hơi”. Nguyên nhân này thường xảy ra ở các trẻ sau mỗi nhiệm vụ căng thẳng, vất vả và những trẻ chuẩn bị hoàn thành nhiệm vụ của mình. Ví dụ: Sau những kỳ thi, kiểm tra hoặc nghỉ lễ, Tết cha mẹ thường cho phép trẻ “xả hơi” thư giãn. Một số trẻ muốn “làm người lớn” đã chơi quá đà, vượt qua giới hạn cho phép, dẫn đến phạm lỗi do không làm chủ bản thân mình. Cha mẹ phải lường trước được sự việc, nắm chắc tâm lý lứa tuổi, tăng cường giáo dục, quản lý trẻ chặt chẽ trong những ngày nghỉ, những dịp trẻ vừa hoàn thành nhiệm vụ của mình. Đưa ra những biện pháp ngăn chặn kịp thời để giảm thiểu đến mức thấp nhất các vụ phạm lỗi của trẻ và giúp trẻ tiến bộ hơn.

Có thể nói, những biểu hiện phạm lỗi của trẻ diễn ra dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau, do các nguyên nhân cụ thể khác nhau. Cha mẹ cần quan tâm nắm rõ để khắc phục hiện tượng phạm lỗi của trẻ. Không ai muốn phạm lỗi, kể cả trẻ em. Vì thế, các bậc cha mẹ phải thật sự công tâm khi làm rõ những nguyên nhân gây ra lỗi ở trẻ. Như thế mới giúp trẻ vượt qua lỗi lầm một cách triệt để.

Lê Phạm Phương Lan

(Giảng viên tâm lý học)