Sách “sạn”

Những năm gần đây, sách liên kết xuất bản lên ngôi, chiếm lĩnh thị trường sách. Sự liên kết xuất bản đã góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng về nội dung và đề tài để bạn đọc có nhiều hơn sự chọn lựa. Tuy nhiên, điều này cũng tạo nên không ít chuyện “dở khóc dở cười” trong ngành xuất bản.

Hiện nay, có tới 80-90% số đầu sách mỗi năm là sách liên kết. Một thực tế không thể phủ nhận là lượng sách phát hành của các công ty sách tư nhân bán rất chạy vì nắm bắt được thị hiếu của người đọc. Phổ biến nhất hiện nay là các sách văn học dành cho lứa tuổi mới lớn và sách dạy kỹ năng cho trẻ em được dịch từ các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ… Vì vậy, rất nhiều công ty sách đã chú trọng từ khâu đầu tư chọn đề tài đến biên tập, trình bày. Sau đó, chỉ cần liên kết với một nhà xuất bản (NXB) để có giấy tờ hợp pháp cho cuốn sách. Các đơn vị liên kết là các nhà sách, công ty sách tư nhân đảm nhận mọi khâu trong xuất bản, từ mua tác quyền cho đến in ấn, phát hành. Về phía NXB, một phần vì thiếu vốn, một phần gặp khó khăn trong việc xây dựng mạng lưới phát hành nên nhiều NXB phải làm ăn với công ty sách tư nhân dưới danh nghĩa là liên kết xuất bản. Vì sự buông lỏng trong công tác quản lý, không chấp hành đúng những quy trình về biên tập, duyệt bản thảo, duyệt phát hành của một số NXB nên đã “tung” ra thị trường những ấn phẩm còn khá nhiều “sạn”.

Chính vì khâu kiểm duyệt dễ dãi của NXB Lao động – Xã hội nên vừa qua, NXB này đã bị xử phạt 252 triệu đồng cho hai cuốn sách luật in hình bìa phản cảm. Trong đó có cuốn sách Bộ luật Dân sự và văn bản hướng dẫn thi hành 2014, in hình bìa diễn viên hài Công Lý, do Quốc Cương sưu tầm và hệ thống, biên tập Hồ Phương Lan. Nếu như những năm trước, sách “sạn” thường xuất hiện ở thể loại sách giải trí, văn học hay thiếu nhi thì năm nay, nó đã “tấn công” sang cả thể sách luật, sách nghiên cứu, từ điển… Đáng kể nhất phải kể đến cuốn Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh của tác giả Vũ Chất, bộ ba cuốn Từ điển tiếng Việt – Mở rộng từ và câu dành cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 do Khắc Trí – Trọng Tấn biên soạn. Không giống như những thể loại sách khác, từ điển mang tính ổn định cao. Thế nhưng, những cuốn từ điển này lại được biên soạn một cách cẩu thả, nhiều người đã ngạc nhiên không hiểu vì sao những ấn phẩm như thế lại có thể được xuất bản.

Một cuốn sách với nội dung lệch lạc, nhiều lỗi sai sót khi đưa ra thị trường sẽ có tác động đến cả cộng đồng, đó là chưa kể những cuốn sách với lượng phát hành khá lớn thì mức độ ảnh hưởng càng lan rộng hơn. Mới đây, NXB Văn hóa – Thông tin đã bị xử phạt 21 triệu đồng vì cuốn Những vị tướng lừng danh trong lịch sử dân tộc không đăng ký trong danh mục xuất bản. Những hình ảnh minh họa các vị tướng nổi tiếng của Việt Nam trong cuốn sách này lại có phong cách khá giống game Tam Quốc nên đã nhận sự phản ứng mạnh mẽ từ dư luận bởi lối làm sách tùy tiện, cẩu thả về nội dung và bản quyền.

Thời gian gần đây, rất nhiều lỗi sai nghiêm trọng trong các cuốn sách của nhiều NXB được phát hiện. Lời xin lỗi chân thành và thái độ cầu thị sửa lỗi từ phía các NXB là điều mong muốn ở độc giả nhưng lại quá ít NXB làm được điều đó. Đa phần, độc giả chỉ nhận được những lời xin lỗi qua loa hoặc sự chối đẩy trách nhiệm từ nhiều phía.

Những vụ sai phạm nối tiếp sai phạm trong ngành xuất bản năm 2014 đã tạo nên một bức tranh buồn cho toàn cảnh hoạt động của các NXB và cho thấy quy trình quản lý sách còn quá nhiều kẽ hở ở nước ta. Việc ngăn chặn sách “sạn” hiệu quả nhất phải bắt đầu từ các đơn vị làm sách, từ khâu lựa chọn bản thảo, biên tập… Bên cạnh đó, sự mạnh tay trong hình thức xử phạt là một trong những yếu tố cần thiết để hạn chế tình trạng sách “sạn” trên thị trường hiện nay.

Yên Hà