Nhạc sĩ và ca khúc đi cùng năm tháng: Bài 1: Vàm Cỏ Đông và ký ức không quên

Nhắc chuyện những ngày còn đi tập kết, nhạc sĩ Trương Quang Lục hồ hởi, đôi mắt ông ánh lên niềm vui, niềm tự hào của người đã từng đi qua khói lửa chiến tranh. Nhạc sĩ Trương Quang Lục sinh ra và lớn lên ở Sơn Tịnh – Quảng Ngãi. Trong kháng chiến chống Pháp, ông là cán bộ văn hóa, văn nghệ của Cơ quan đường sắt Liên khu V, là tác giả của nhiều bài hát được phổ biến thời kì này như Chuyến tàu trăng, Bảo vệ hòa bình, Đố cờ, Hoa bên suối…

Năm 1954, ông tập kết ra Bắc, làm kĩ sư hóa chất ở Lâm Thao, Phú Thọ. Giai đoạn này, ông đã có những ca khúc được nhiều người yêu thích: Cô gái Lâm Thao, Tiếng hát bên rừng cọ đồi chè, Vàm Cỏ Đông, Hoa sen Tháp Mười, Quảng Ngãi đất mẹ ngoan cường… Có thể nói, nhắc đến nhạc sĩ Trương Quang Lục, người yêu nhạc đều nghĩ ngay đến bài hát Vàm Cỏ Đông (phổ thơ Hoài Vũ) và ngược lại. Năm 1966, ngay từ khi ra đời, ca khúc này đã được công chúng yêu thích và đón nhận. Ông sáng tác ca khúc này trong một hoàn cảnh đặc biệt. “Một đêm khuya mùa hè năm 1966, tôi tình cờ được nghe bài thơ Vàm Cỏ Đông của nhà thơ Hoài Vũ, một người bạn, người đồng hương đang chiến đấu ở chiến trường miền Nam trong chương trình Tiếng thơ của Đài Tiếng nói Việt Nam. Không hiểu sao trong tôi trào dâng niềm cảm xúc khó tả khi nhớ về miền Nam. Lúc đó, tôi liền lấy tờ báo Văn nghệ mới phát hành thì thấy có đăng bài thơ Vàm Cỏ Đông của Hoài Vũ. Tôi như bắt gặp những gì thân thương nhất nên đọc đi, đọc lại bài thơ nhiều lần và chọn những đoạn thích hợp để phổ nhạc. Đó là ca khúc duy nhất tôi phổ nhạc trong thời gian ngắn đến vậy, chỉ khoảng 1 giờ đồng hồ”, nhạc sĩ Trương Quang Lục kể lại.

Những ca khúc của nhạc sĩ Trương Quang Lục chính là những đứa con tinh thần cổ vũ cho phong trào đấu tranh vì hòa bình, tự do. Tình yêu trong âm nhạc của ông không chỉ đơn thuần là tình yêu trai gái, mà nó còn là tình yêu gia đình, tình yêu quê hương đất nước… Nhạc sĩ chia sẻ: “Khi tôi ngồi ôm đàn guitar để phổ từng nốt nhạc trong bài Vàm Cỏ Đông, ngay từ nốt nhạc đầu tiên tôi đã liên tưởng đến hình ảnh người vợ hiền của tôi bởi nhà bà ấy ở cạnh dòng sông Hồng. Chẳng hiểu sao tôi có một niềm tin mãnh liệt rằng mình sẽ được trở lại miền Nam vào một ngày rất gần”.

Căn gác nhỏ treo đầy những kỷ niệm gắn với cuộc đời nhạc sĩ. Ông chỉ tay vào tấm hình hai vợ chồng rồi nói: “Những năm tháng khó khăn nhất, bà ấy đã cùng tôi đi qua, là động lực để tôi làm việc, hăng say sáng tác. Biết bao kỷ niệm kể làm sao cho hết. Ngày 30-4-1975, khi ấy tôi đang ở Phú Thọ, nghe đài báo miền Nam đã được giải phóng hoàn toàn, tôi cứ hình dung khoảnh khắc mình nắm tay vợ và các con trở về miền Nam. Chiến tranh đi qua, bao mối tình đơm hoa kết trái. Và chắc cũng phải chừng ấy mối tình chia xa, ly biệt…”. Giọng ông bỗng trầm xuống…

49 năm trôi qua, giai điệu “Ở tận sông Hồng em có biết/ Quê hương anh cũng có dòng sông/ Anh mãi gọi với lòng tha thiết/ Vàm Cỏ Đông, ơi Vàm Cỏ Đông…” đã đi vào lòng người nhẹ nhàng, chân tình như chính giai điệu của bài hát. “Tôi còn nhớ khi bài hát Vàm Cỏ Đông vừa ra đời được mấy tuần, tôi nhận được một lá thư của bà con ở Vàm Cỏ Đông gửi ra. Họ cứ ngỡ tôi là người miền Nam. Tôi đọc thư cho vợ nghe mà xúc động quá chừng. Những ngày tháng ấy dù có gian khổ nhưng chỉ cần đọc những dòng tha thiết ân tình đó cũng đủ ấm lòng”, ông kể thêm.

Tuổi cao nhưng thỉnh thoảng người ta vẫn nhìn thấy ông trong những chuyến đi thực tế. Thế giới của giai điệu, của thanh âm dường như đã gắn chặt với ông. Hòa bình, ông vẫn theo đuổi đam mê sáng tác với cảm xúc tươi mới hơn. Các sáng tác của ông phần lớn là dành cho các em thiếu nhi, trong đó phải nhắc đến Trái đất này của chúng em (thơ Định Hải), Chỉ có một trên đời, Búp sen hồng… Hơn 450 ca khúc, trong đó có hơn 300 bài hát cho thiếu nhi là gia tài âm nhạc mà ông đã miệt mài lao động. Huân chương Lao động hạng nhất và giải thưởng về văn học nghệ thuật do Nhà nước trao tặng là phần thưởng xứng đáng cho cả quá trình hăng say sáng tác của nhạc sĩ Trương Quang Lục.

Bài, ảnh: Yên Hà