Muôn nẻo nghề tư vấn

Sự phát triển của ngành tư vấn tâm lý là nhu cầu tất yếu của xã hội, khi mà sự bế tắc, gặp tình huống khó xử, sự mâu thuẫn, xung đột không chỉ xuất hiện trong các mối quan hệ giữa người với người mà còn diễn ra ngay trong chính nội tâm mỗi cá nhân ngày càng phức tạp. Để rồi, mặt trái của thực trạng quá phát triển của nghề tư vấn tâm lý lại mang đến không ít hệ lụy khi nhà tư vấn quá coi nhẹ vai trò “bác sĩ” của mình: Cẩu thả, dễ dãi và coi thường thân chủ. Điển hình là câu chuyện mới đây của nhà tư vấn Đinh Đoàn, một trong những “bác sĩ tinh thần” được Đài Tiếng nói Việt Nam tin cẩn, giao trọng trách tư vấn trong một chương trình trực tiếp qua sóng phát thanh. Theo đó, tình huống ông Đoàn nhận được là một chàng trai yêu một cô gái trong gia đình có hai chị em. Sau 6 tháng yêu cô chị, chàng trai đồng thời phát hiện cô em cũng tỏ ý yêu mình nên rất khó xử, nhờ chuyên gia cho một lời khuyên. Bất chấp chương trình đang phát thanh trực tiếp với một lượng lớn thính giả nghe đài trên cả nước, ông Đoàn đáp: “Em có yêu cô chị một cách nghiêm túc đàng hoàng không hay là chỉ muốn thịt cả họ nhà nó? Các cô gái mới lớn bây giờ nhiều khi không nghĩ sâu nghĩ xa, cứ thấy chàng trai nào xinh xinh, đẹp đẹp rồi đang ở tuổi khát khát, muốn có bạn trai thì cứ lân lân la la, mon men…”. Mặc dù sau đó ông Đoàn có nhiều lời giải thích, biện minh cho câu trả lời phản cảm của mình thì người nghe cũng đã rất sửng sốt. Bởi giả sử bỏ qua điều tiên quyết của “nghề nói” là nói sao cho hay, cẩn trọng (chứ không khiếm nhã, côn đồ và coi thường như “thịt cả họ nhà nó”) thì nhà tư vấn này cũng đã phạm sai lầm khi thay vì làm tròn sứ mệnh gỡ rối tơ lòng, ông cho mình cái quyền phê phán, đánh giá, đả kích, lên án cả một bộ phận giới trẻ.

Tương tự, em Huỳnh Thị Kim Oanh (đường Bùi Cẩm Hổ, Q.Tân Phú) đang học lớp 11 ở Trường THPT N. suốt đời không quên được “lời dạy” của một tư vấn viên làm việc tại trường mình. Theo đó, Oanh nhiều lần bị điểm kém. Trong một lần tâm sự, biết được mối tình tan vỡ của em, cô chủ nhiệm đề nghị Oanh đến gặp tư vấn viên của trường. Oanh đến, chưa kịp yên vị đâu vào đấy thì nhà tư vấn tỏ rõ mình là người “am tường”, phán luôn một câu: “Hơi đâu thất tình. Biển đầy cá chứ có một con đâu!”. Cứ ngỡ sẽ được chia sẻ, nào ngờ bị “dội” ngay câu nói “kẻ cả”, Oanh cảm thấy tổn thương nên vội vã cúi chào ra về. Từ số điện thoại Oanh cung cấp, chúng tôi liên hệ đến nhà trường. Đầu dây bên kia, một người (xin được giấu tên) tự hào khẳng định nhà trường có thành lập hẳn một câu lạc bộ tham vấn tâm lý học đường để nắm bắt, gỡ rối tâm lý cho học sinh. Thế nhưng, khi được hỏi về đội ngũ tư vấn, người này cho biết hầu hết là giáo viên… kiêm nhiệm vai trò nhà tâm lý chứ không ai từng học qua trường lớp về tư vấn tâm lý. Tuy nhiên, dẫu cho không được đào tạo bài bản, thì các tư vấn viên cũng cần hiểu đúng vị trí mình đảm nhiệm, biết lắng nghe, mổ xẻ vấn đề để học trò nhìn nhận khách quan. Trong trường hợp của Oanh, đưa ra ý niệm “biển đầy cá” phải chăng nhà tư vấn muốn “vẽ đường” để học trò mình tìm đến những mối quan hệ yêu đương khác, thay vì giảng giải, động viên để em chú tâm vào chuyện học?

Ông Nguyễn Việt Bắc – Phó chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục TP.HCM từng phát biểu về thực trạng ngành tư vấn tâm lý: “Hội không quản nổi số hội viên cũng như các chuyên gia, trung tâm tư vấn tâm lý. Nguyên nhân vì không có một cơ chế pháp lý như cấp thẻ hành nghề, cấp phép hoạt động cho các trung tâm nên hầu hết mạnh ai nấy làm. Qua đó cho thấy, muốn trở thành một chuyên viên tâm lý hoàn toàn không phải việc khó, bởi không có một cơ quan bảo chứng hay phải trải qua kỳ sát hạch trình độ nào”. Bằng chứng là trường hợp của nhà tư vấn Đinh Đoàn, ông thừa nhận trên trang web cá nhân rằng bản thân đến với nghề bằng cách cùng một nhóm bạn lập ra đường dây tư vấn tâm lý, tình cảm. Nghiễm nhiên, sau đó ông được công nhận là nhà tư vấn tâm lý. Tương tự, còn nhớ cách đây 2 năm, bà Trương Thị Bích Hà được xem là tư vấn viên có uy tín và là một trong những nhà tư vấn đắt sô nhất khi tần số xuất hiện trên ti vi dày đặc. Để rồi không lâu sau đó, bà sa lưới pháp luật với tội danh chiếm đoạt tài sản, số tiền lên đến hơn 10 tỷ đồng… Nghề tư vấn tâm lý vốn hướng đến những giá trị nhân văn, cao đẹp, lòng nhân ái, bao dung và mang tính hướng thiện, nhưng một số nhà tư vấn lại bỏ ngỏ khâu hoàn thiện tác phong, đạo đức của chính bản thân mình. Đây cũng là điều mà tiến sĩ, giảng viên tâm lý Ngô Xuân Diệp cảnh báo.

Chính sự “thả nổi” cũng như thực trạng nghề tư vấn tâm lý mạnh ai nấy làm, ai muốn làm cũng được song thực lực lại là dấu chấm hỏi khiến cho bức tranh toàn cảnh trở nên hỗn loạn, bát nháo. Đây cũng là bài toán khó cho tất thảy người dân nếu có nhu cầu tư vấn bởi nguy cơ rơi vào trạng thái “trong nhờ đục chịu”. Dù rằng, qua tìm hiểu của chúng tôi, thu nhập của một tư vấn viên (đồng nghĩa với chi phí thân chủ bỏ ra cho một ca tư vấn) khá cao: Tư vấn trực tuyến qua mạng – chat yahoo – giá 50 ngàn đồng/ giờ làm việc (thân chủ sẽ nộp tiền vào tài khoản hoặc nộp tại trung tâm trước, sau đó thỏa thuận lịch hẹn, cũng có một số trung tâm không tính phí tư vấn trực tuyến do được tài trợ bởi tổ chức phi lợi nhuận), tư vấn qua điện thoại hoặc gặp gỡ trực tiếp có giá từ 3 đến 10 ngàn đồng/ phút, tùy theo uy tín và sự nổi tiếng của nhà tư vấn hoặc của trung tâm tư vấn.

Tuyết Dân