Muôn nẻo nghề tư vấn: Kỳ cuối: “Người trong cuộc” nói gì?

Một chuyên viên tham vấn tâm lý không đơn giản có một giọng nói tốt, đài từ hợp lý vì đó chỉ là phần phụ. Cái quan trọng và cơ bản nhất – cũng chính là đòi hỏi cần thiết của nghề là phải có một trình độ kiến thức nhất định, phải tích lũy, am hiểu rất nhiều về các lĩnh vực xã hội, nhất là kiến thức thuộc nền tảng tâm lý con người, tâm lý học phát triển để “thấu hiểu” tâm sự của khách. Nhiều nhà tâm lý khi hành nghề thường mắc sai lầm đưa ra lời khuyên cho khách hoặc đưa ra quan điểm cá nhân mình trước vấn đề của khách. Họ quên mất vai trò tư vấn viên là phải cùng với khách nhìn nhận lại tình huống, nhu cầu của khách một cách kỹ lưỡng, từ đó chia sẻ, phân tích tiến đến giúp khách hàng lựa chọn quyết định của riêng mình, sau khi khách thực sự hiểu rõ vấn đề gặp phải. Tuy nhiên, chúng tôi cũng đã gặp không ít trường hợp khách chăm chăm đề nghị: Cho tôi một quyết định, chỉ cho tôi cách phải như thế nào? Mới đây, một nữ khách hàng chia sẻ tình huống chồng ngoại tình, “rong chơi” suốt ngày và coi đó là điều bình thường. Vị khách hỏi chúng tôi rằng cô có nên… ngoại tình và coi đó là điều bình thường giống như chồng, khi mà quanh cô có rất nhiều người theo đuổi. Khách trước sau chỉ cần câu trả lời là có nên ngoại tình hay không, còn lại mọi phân tích, mổ xẻ, cô đều không muốn nghe. Đôi khi gặp khách hàng không muốn nhìn nhận tình huống, tâm trạng của mình, chúng tôi sẽ dừng cuộc tư vấn để khách đi tìm câu hỏi có hay không ở trung tâm khác chứ không thể vì lợi nhuận mà đưa ra đại một quyết định, trong khi khách cố tình không chịu hiểu, không chịu nghe và bất hợp tác với chuyên viên.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Mỹ Linh – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng tâm lý và truyền thông cộng đồng

Tư vấn được xem là một nghề mới và đang trên đà phát triển. Quá trình công nghiệp hóa càng tăng tốc, sự phát triển của xã hội càng mạnh thì càng nảy sinh nhiều phức tạp, vướng mắc mà người trong cuộc khó bề giải quyết. Họ tìm đến nhà tư vấn và tư vấn viên chỉ được mổ xẻ, tháo gỡ tình huống mang tính định hướng cho thân chủ, để họ tự quyết định và chọn lựa chứ không phải là người “giơ tay” chỉ bảo.

Thực trạng đáng buồn hiện nay là nhận thấy ngành tư vấn đang là nhu cầu, đòi hỏi của xã hội, nhiều bạn trẻ lao vào nghề học hỏi để rồi chỉ mới ra trường đã tự phong cho mình cái mác một nhà tư vấn, rồi mở trung tâm, hành nghề rầm rộ bất chấp đúng sai trong việc gỡ rối cho thân chủ. Bởi là nhà tư vấn, đòi hỏi sự lắng nghe, thấu hiểu chứ không phải thể hiện bản thân kiểu đưa ra lời khuyên bạn cần phải thế này hoặc thế kia. Bên cạnh đó, người tư vấn muốn vững nghề, cần xác định mảng chính hoạt động như tư vấn hôn nhân gia đình, học đường, tư vấn tâm lý – hành động của trẻ, tư vấn trị liệu… chứ không được “ôm sô” vì lợi nhuận trước mắt. Đừng nghĩ rằng chỉ cần một tấm bằng cử nhân ngành tư vấn là có thể hành nghề mà phải luôn biết trau dồi kiến thức, song hành một phẩm chất đạo đức tốt, có lối sống chuẩn mực. Bên cạnh đó, biết bảo mật thông tin, tình huống của thân chủ cũng là một “kỹ năng” quan trọng của người làm nghề.

Lời của nhà tư vấn có ảnh hưởng lớn đến lựa chọn của khách hàng. Vì vậy nhà tư vấn thường chỉ lắng nghe, chia sẻ và đưa ra các giải pháp tối ưu cho thân chủ cân nhắc chọn lựa. Nhà tư vấn chỉ đóng vai trò hỗ trợ chứ không thể là người quyết định. Chính bản thân mỗi người mới quyết định cho số phận, tương lai của mình. Đặc biệt, tư vấn viên phải tinh tế, nhạy cảm nắm bắt tình huống, tâm tư của khách và biết đặt mình trong hoàn cảnh khách để thấu hiểu, đồng cảm. Không nên tư vấn với một “cái đầu lạnh” của người ngoài cuộc. Một câu chuyện như sau: Vợ chồng đứng trên bờ vực ly hôn, hạnh phúc chông chênh nên muốn tìm đến nhà tư vấn. Khi người ta tìm đến tư vấn viên, tức cần một định hướng để níu giữ cuộc hôn nhân (vì nếu muốn đổ vỡ thì họ… đạp đổ luôn chứ chẳng cần ai tham vấn). Người tư vấn với “cái đầu lạnh” đã đưa ra lời khuyên phải “cố thủ” tài sản. Thế là thay vì tìm cách để vợ chồng xích lại gần nhau, họ chăm chăm nghĩ về tài sản, về cái được trước mắt mà không màng đến cái mất lớn lao, quan trọng nhất là tình cảm, con cái, những hệ lụy sau này…

Riêng về thực trạng ai ai cũng có thể trở thành nhà tư vấn, thiết nghĩ Nhà nước nên ban hành một cơ chế quản lý riêng của ngành, siết chặt hoạt động trên cơ sở sàng lọc, cấp chứng nhận để tránh những sai lầm đáng tiếc xảy ra.

Anh Huỳnh Minh Trí, Giám đốc tư vấn Sàn địa ốc Minh Quân (408 Cao Thắng, Q.10)

Đối với những lĩnh vực kinh doanh hàng hóa, trong cơ cấu tuyển dụng có vị trí tư vấn viên. Thực chất họ là những nhân viên tiếp thị, giới thiệu cũng như giữ vai trò người trực tiếp “kéo khách” đến với sản phẩm của công ty mình. Trong trường hợp này, tư vấn viên được hiểu là người phân tích, mổ xẻ cho khách hàng về sản phẩm của công ty trực thuộc. Khi được nhận vị trí này, họ sẽ được huấn luyện, đào tạo chuyên sâu các kỹ năng để biết cách lôi cuốn khách, giúp khách bằng lòng với mặt hàng của công ty. Nếu cho rằng chúng tôi lạm dụng từ “tư vấn” bởi sử dụng không đúng mục đích, ý nghĩa của nó thì có lẽ, Nhà nước cần có một quy định cụ thể, hạn ngạch nhất định đối với mỗi ngành nghề kinh doanh sản phẩm riêng biệt về vị trí tư vấn viên, để chúng tôi áp dụng.

Tuyết Dân