Chuyện xứ dừa: Kỳ 1: “Mối lương duyên” giữa đất và người

 Gọi Bến Tre là xứ dừa nhưng không có nghĩa là cây dừa có nguồn gốc xuất thân từ đất Bến Tre. Dừa thuộc họ cau, sống ở miền nhiệt đới, ưa thích nơi có ánh sáng tốt, nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa trung bình, đặc biệt có khả năng chống chịu mặn tốt… Dừa là một loài cây có khả năng sử dụng rất nhiều trong cuộc sống. Tại Philippines dừa được gọi là “cây của sự sống”; ở Ấn Độ thì được tôn vinh “cây đem lại mọi thứ cần thiết cho cuộc sống”; Malaysia người ta gọi nó là “cây có ngàn công dụng”… Theo giả thiết của các nhà khoa học thì dừa trôi theo thủy triều mà đến sinh sôi ở các vùng khác nhau trên thế giới. Theo cách giải thích này thì mảnh đất Bến Tre ở Việt Nam là nơi phù hợp nhất để cây dừa tìm đến. Thứ nhất, Bến Tre là tỉnh được hình thành bởi ba cái cồn mà nên, các mặt đều giáp với thủy triều nên thuận lợi để đón những trái dừa lênh đênh trôi nổi. Thứ hai, Bến Tre là mảnh đất chịu rất nhiều ảnh hưởng của chiến tranh qua mọi thời đại. Điều quan trọng là thổ nhưỡng và khí hậu ở đây vô cùng thích hợp với biên độ sinh thái của cây dừa. “Người xứ dừa chúng tôi không mấy quan tâm cây dừa có tự bao giờ, vì khi chúng tôi sinh ra đã “thấy bóng dừa mát rượi trước sân”. Cuộc sống của chúng tôi gắn bó với cây dừa. Mọi giai đoạn của cuộc đời đều có cây dừa làm tri kỷ, nó cưu mang chúng tôi trong thời chinh chiến, nó ủng hộ chúng tôi ở thời hòa bình…”, ông Lê Văn Lắm – cựu chiến binh của Bộ đội Đồng Khởi khẳng định như thế.

Dọc theo quốc lộ 60 vào TP.Bến Tre là hàng ngàn các quầy hàng với băng rôn trưng bày sản phẩm về dừa ở hai bên đường: Kẹo dừa, dừa tươi giải khát, rượu dừa, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ dừa… nối đuôi nhau gần 10km đến tận chân cầu Hàm Luông. Theo anh Bảo – chủ cửa hàng thủ công thương hiệu Trường Ngân thì xưa kia, chỉ chủ yếu sử dụng cơm và nước dừa, các phần còn lại thì dùng làm củi đốt, ngày nay các cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ tận dụng tất cả: Thân và gáo dừa làm đũa, muỗng, đĩa, bình, ly, hộp đựng thuốc, gương, lược, túi xách tay, tôm, cua, ếch, bình hoa, có cả các loại cúp bóng đá. Chà dừa (có người gọi là râu) làm sản phẩm lồng đèn, lẵng hoa. Mo nan làm thuyền hoa. Cọng lá dừa làm giỏ xách. Sơ dừa làm đủ các loại thảm hình thù con thú, con cá. Những ai nếu chỉ một lần đến với quê hương Đồng Khởi, khi ra về chắc chắn sẽ “tậu” về rất nhiều quà lưu niệm từ sản phẩm dừa. Các sản phẩm từ dừa Bến Tre đã có mặt ở khắp ba miền Nam – Trung – Bắc và nhiều quốc gia trên thế giới. Bà Phạm Thị Tỏ – Giám đốc Công ty Kẹo dừa Đông Nam Á cho biết “Có được thành tựu như ngày hôm nay là cả một quá trình lao động nghiêm túc. Gần 30 năm về trước, đời sống người dân trồng dừa bấp bênh nên đã cố gắng đầu tư để làm ra kẹo dừa nhằm tăng giá trị cây dừa, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bà con”. Người Bến Tre đã sớm biết kết hợp chất béo của dừa để tạo nên các món ăn hương vị quê hương: Tép rang dừa, cá bống kho dừa, mắm chưng với nước cốt dừa, bí đỏ hầm dừa… Trong những ngày lễ Tết, dù nghèo hay giàu nhà nào cũng có nồi thịt heo kho tàu với nước dừa thì thấm đậm tình người, tình đất”.

Dù đã qua hơn 50 năm nhưng những năm tháng hào hùng của phong trào Đồng Khởi vẫn còn in đậm trong lòng người dân Việt Nam. “Phong trào Đồng Khởi là sự dũng mãnh chưa từng thấy của người dân Bến Tre năm xưa khi không chịu nổi sự áp bức bóc lột của giặc Mỹ. Nó lan tỏa nhanh và được tất cả người dân ủng hộ vì hợp thời và chính nghĩa” – một cựu chiến binh tham gia trực tiếp phong trào Đồng Khởi tại xã Bình Khánh năm xưa khẳng định. Đã qua gần nửa thế kỉ, những người đồng chí năm ấy đã phần lớn ra đi, nhưng mỗi khi gần đến 17-1 âm lịch thì người dân xứ dừa ai nấy đều cảm xúc trào dâng khi nhớ về Tiểu đoàn 307: “Cuộc đời tôi sẽ luôn tự hào với kỷ niệm của lần làm lễ xuất quân trong hàng ngũ Tiểu đoàn 307 tại xã Đại Điền huyện Thạnh Phú năm xưa” – ông Lê Văn Quốc, ngụ huyện Thạnh Phú, 94 tuổi, bộ đội lớp đầu tiên của Tiểu đoàn 307 xúc động nói.

Những tên tuổi lừng lẫy của Bến Tre mà mỗi khi nhắc tới ai cũng đều thán phục còn có: “Đội quân tóc dài” của Thiếu tướng Nguyễn Thị Định, Phan Thanh Giản – tiến sĩ đầu tiên của miền Nam; ông lãnh binh Nguyễn Ngọc Thăng (Lãnh Binh Thăng) anh hùng, “vị tướng bưng biền” Đồng Văn Cống, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân…

Không ít người dân cũng làm rạng danh xứ dừa như  ông Tống Mảng, một thương binh ở huyện Thạnh Phú, làm giàu nhờ hơn 500 gốc dừa ở vườn nhà. Ông nói: “Cuộc sống nông dân thiếu trước hụt sau, nhưng tôi đã quyết tâm bám trụ với cây dừa truyền thống của quê hương nuôi các con ăn học, hiện giờ tất cả 7 đứa đều thành đạt”. Anh Tống Găng, con trai ông, một kĩ sư hóa học, tâm sự: “Quê hương xứ dừa đã cho tôi niềm tự hào, tôi đang ấp ủ nghiên cứu để cho ra đời những sản phẩm độc đáo từ trái dừa”. Được biết, hàng năm anh đều dành cho quê nhà hàng chục suất học bổng giúp học sinh nghèo vượt khó, học giỏi. “Hàng năm, Bến Tre còn có Festival dừa, đây là dịp để người xứ dừa trưng bày sản phẩm, phục vụ khách du lịch trong nước và quốc tế, đồng thời để nâng cao đời sống tinh thần cho người dân” – ông Nguyễn Anh Tuấn – Phó chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre phấn khởi nói.

Bài, ảnh: Mã Phương