Tết xưa và nay

Tết của người Việt còn là giao hòa giữa ước mơ và hiện thực. Tết không chỉ là vật chất: Ăn uống, trang hoàng nhà cửa, mua sắm… Tết còn là nét văn hóa tâm linh như thờ cúng tổ tiên, mọi người về với sự đầm ấm, thiêng liêng của tình cảm gia đình, dòng tộc, tình làng nghĩa xóm. Tết đến cũng là lúc người dân ước mơ về một năm mới tốt đẹp hơn sẽ đến với họ. Tết đã trở thành nét đẹp, tinh túy, ăn sâu vào tâm thức người Việt từ xưa cho đến nay. Tuy vậy trong sự chuyển biến của xã hội, Tết cũng đã có những thay đổi ít nhiều.

1. Người Việt xưa sinh sống trong phạm vi làng xã, quanh năm làm nông nghiệp lúa nước vì vậy Tết rất quan trọng đối với họ. Tết về đánh dấu một chu kỳ mới, năm cũ qua đi và đón chờ một mùa vụ mới. Dưới góc độ vật chất, trước kia người Việt gọi là “ăn Tết” vì  quanh năm  tất bật với việc đồng áng, lại thiếu thốn về vật chất, không có thời gian nghỉ ngơi ăn uống nên mỗi độ xuân về, ngày rộng tháng dài, mọi người ngồi lại với nhau ăn uống, vui chơi  thỏa thích. Tết về, nhà nào cũng có “thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ”. Bên cạnh những “cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”.

Tết về, ngoài ăn Tết thì người Việt còn có thể hiện dưới góc độ tâm linh rất sâu sắc. Ngay từ ngày 23 tháng chạp đưa ông Táo về trời thì Tết cũng lấp ló đâu đó ở ngoài cửa ngõ. Nhà nhà lo mua sắm vàng hương, bánh mứt, hoa quả để cúng ở nhà và đi biếu quà Tết cho ông bà, cha mẹ, thầy học, thầy thuốc… để tỏ lòng nhớ ơn, kính mến tổ tiên và những người  đã giúp đỡ mình… Vì vậy người Việt mới có câu: Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy. Tết còn là dịp trang hoàng nhà cửa, bàn thờ ông bà tổ tiên. Người Việt luôn dành một chỗ trang trọng nhất ở giữa nhà để đặt bàn thờ rồi sắp đặt bát nhang, khánh vàng, khánh bạc… Tiếp đến là trang trí mâm ngũ quả theo luật âm dương ngũ hành. Tết về cũng là dịp người Việt đi thăm, sửa sang lại phần mộ của tổ tiên, thắp nhang thơm khấn hương hồn người quá cố về hưởng Tết cùng con cháu.

Tết về là lúc thể hiện tính đầm ấm nhất của gia đình, dòng họ, tình làng nghĩa xóm. Tết đến mọi người lại hướng về cội nguồn, nơi chôn nhau cắt rốn của mình. Kẻ đi thì nhớ người ở lại; mẹ già thì mỏi mắt chờ con… Vì vậy Tết là thời gian để người Việt dành trọn tình cảm cho nhau. Đặc biệt vào thời khắc giao thừa là lúc ấm cúng nhất, mọi thành viên trong gia đình đều tụ hội về mái nhà thờ tự, thắp nén nhang thơm cho người đã khuất, ăn uống cười nói vui vẻ, cầu chúc cho nhau những điều tốt đẹp nhất. Đến sáng mùng một thì ai cũng mặc quần áo mới, nét mặt tươi cười. Mọi người trong năm mới ăn nói nhỏ nhẹ, nhường nhịn nhau hơn. Những phong tục từ xưa mang những ước vọng cho cuộc sống như hái lộc đầu năm với ý nghĩa lấy lộc của trời đất, Phật thần ban cho sẽ đem lại may mắn quanh năm. Xông nhà thăm hỏi sức khỏe nhau cũng là một nét không thể thiếu; khi bước ra khỏi nhà, khách không thể quên mang theo những phong bì lì xì cho người già và trẻ nhỏ… Những nét văn hóa đó tạo nên không khí đầm ấm, gần gũi trong gia đình, vừa thân mật trong tình làng nghĩa xóm.

2. Tết ngày nay đã có thay đổi rất nhiều, một mặt do người dân đã chuyển dần từ lối sống truyền thống nông thôn sang đô thị. Đời sống vật chất, tâm linh cũng thay đổi theo, vì thế mà Tết cũng dần nhạt đi không còn quan trọng như xưa.

Bây giờ khi nói tới “ăn Tết”, người Việt ăn uống đơn giản hơn. Phần lớn gia đình đã đủ ăn, nên việc ăn Tết cũng không khác ngày thường là mấy. Cái thú chơi Tết cũng nhạt đi, bây giờ không còn cảnh già trẻ kéo nhau đi xem chợ Tết như trước kia. Thay vào đó văn hóa giải trí phong phú hơn nên việc giải trí không chỉ diễn ra trong dịp Tết mà trải dài cả năm. Xu hướng chơi Tết cũng không nằm trong phạm vi làng xã, mà người Việt mở rộng ra ngoài nơi cư trú.

Ngày nay tâm thế đón Tết thể hiện rõ nét qua ba khối dân: Khối dân đang sinh sống ở làng xã nông thôn thì Tết thay đổi ít nhiều. Khi khoa học, công nghệ len vào từng ngõ ngách, từ nông thôn đến thành thị thì những sản phẩm công nghệ đã đi vào cuộc sống hàng ngày nên nó vô tình đi vào Tết của mọi gia đình nông thôn. Tuy nhiên những nét văn hóa của Tết xưa vẫn còn lưu lại đậm nét khi Tết về.

Khối dân xuất thân ở nông thôn rồi di dân vào thành thị, thì Tết người ta hướng về nông thôn, nơi họ sinh ra. Ở khối dân cư này cứ mỗi dịp giáp Tết là hàng dòng người chuẩn bị về Tết. Đặc biệt những năm gần đây lượng người từ Bắc vào Nam làm ăn, sinh sống rất lớn nên cứ mỗi độ xuân về là tạo nên một luồng người về quê ăn Tết và ngược lại, tạo nên sự xáo trộn trong xã hội. Điều này Tết xưa không có, và chỉ xuất hiện gần 20 năm nay. Xưa quan trọng là ăn gì, thì nay đi gì về quê, chơi ở đâu khi Tết về… Tuy vậy, đối với khối dân cư này thì tình cảm dành cho gia đình, dòng họ và cả những người quá cố rất lớn. Dù làm gì, đi đâu thì Tết đến họ cũng muốn về với gia đình, dòng họ.

Khối dân thứ ba là những người sống trong thành thị, xưa kia vẫn bánh chưng xanh mỗi khi Tết về, vẫn lợn, vẫn gà thì nay người ta ra siêu thị. Đối với họ vật chất không phải là chuyện lớn, nên chỉ vài ngày trước Tết thì họ mới chuẩn bị cho Tết. Đồ ăn thức uống trong 3 ngày Tết nhờ cả vào siêu thị. Nhiều gia đình chỉ chuẩn bị cho ngày 30 và mùng một Tết, những ngày còn lại họ lại ra cửa hàng mua sắm. Ăn uống vào ngày Tết cũng không khác nhiều với ngày thường, chơi Tết cũng quanh đi quẩn lại những khu vui chơi giải trí mà họ đã cùng gia đình chơi vào mỗi dịp cuối tuần. Tuy vậy Tết vẫn còn rất trọng đại với người Việt.