Những “chúa kho” vũ khí: Kỳ 1: Các căn hầm của bà Lý

Bà Lý đã về với đất mẹ năm 1994. Chuyện của hàng chục năm trước được người con gái bà kể lại.

Căn nhà số 248/27 đường Huỳnh Văn Đức (nay là đường Huỳnh Văn Bánh, Q.Phú Nhuận – TP.HCM) là kho vũ khí tương đối lớn được xây dựng từ trước năm 1964. Kho vũ khí này do bà Bùi Thị Lý, sinh năm 1918 xây dựng và canh giữ. Bà Lý sinh ra ở Lào. Bà nguyên là Đại đội phó Đoàn 769, Phòng Chính trị thuộc Bộ Tư lệnh thành. Kho vũ khí này xây dựng nhằm phục vụ trận đánh vào Bộ Tổng tham mưu ngụy. Ngoài ra, căn nhà này còn là cơ sở cách mạng, ra vô tiếp tế cách mạng tại vùng Cây Sộp, Củ Chi. Hiện căn nhà này vẫn còn, cháu của bà Lý đang ở. Tuy nhiên, hầm vũ khí đã bị phá bỏ.

Bà Nguyễn Thị Liên Hoa (ngụ tại 58 Bàn Cờ, Q.3), con gái của bà Lý kể lại, căn nhà này có bề ngang 4m, chiều dài khoảng 8m. Nhà nằm gần đường ray xe lửa, trong xóm lao động nghèo. Để kho vũ khí hoạt động lâu dài mà không bị phát hiện, trước khi đào hầm, bà Lý cho xây một bức tường cao phía trước để khi thợ đào không bị lộ. Toán thợ làm việc cả ngày lẫn đêm theo phương châm nhanh, gọn. Phương châm là vậy nhưng khi bị động thì ngưng lại vì thế mất một thời gian khá dài mới xong hầm vũ khí. Thợ đào hầm là người được đưa từ chiến khu ra. Đất vừa đào lên, bà Lý đợi đến nửa đêm mới cho mang ra ngoài đường ray xe lửa rải phi tang. Hầm đào xong có sức chứa khoảng gần 2 tấn vũ khí.

Năm ấy bà Liên Hoa 14 tuổi. Từ khi vũ khí được chuyển về căn nhà này, bà Lý không cho các con đến đây. Dù bà Lý không tiết lộ gì nhưng chị em bà Hoa hiểu rõ công việc mà mẹ đang làm. Khi vũ khí chuyển về, đưa xuống hầm thì trên miệng hầm là đống cà chua để ngụy trang. Và để che mắt bọn cảnh sát, bà Lý vào vai người bán dưa, cà vừa mưu sinh nuôi con vừa canh giữ kho. Mỗi lần đi lại hoạt động, nắm bắt tình hình bà Lý đều gánh một đầu cà chua, đầu còn lại là đứa cháu ngoại tên Đoàn Thị Hạnh. Lúc bấy giờ bé Hạnh tròn 2 tuổi. Hiện chị Hạnh là dược sĩ, sống tại số 58 Bàn Cờ, Q.3.

Trước đó, bà Lý và các con sinh sống tại đường Vườn Chuối. Căn nhà số 58 Bàn Cờ mà bà Hoa đang sinh sống trước kia cũng là cơ sở cách mạng. Bà Lý tự bỏ tiền mua nhà để làm kho vũ khí và cơ sở nuôi giấu cách mạng. Khi người của ta bị truy bắt thì được giới thiệu về đây ở tạm, tình hình yên ắng rồi mới đi. Căn nhà này được thiết kế khá độc đáo, vách ngăn cũng là cửa, khi có lệnh khám, xét sổ gia đình thì vào đây để trốn.

Bà Lý tham gia lực lượng bảo đảm của Biệt động Sài Gòn năm 1964, lúc ấy bà 46 tuổi. Không chỉ có hai căn nhà trên, để tăng cường vũ khí, đạn dược cho lực lượng biệt động thành, bà Lý còn sang Q.6 mua nhà xây hầm. Hầm vũ khí này phục vụ cho trận đánh đài Rada Phú Lâm. Căn nhà này vừa xây dựng xong, hoạt động yên ổn một thời gian là bà Lý lại tìm cơ sở mới.

Ngoài bà Hoa, bà Lý còn có người con là Nguyễn Thị Bạch Tuyết. Lúc bấy giờ, bà Hoa ở lại Sài Gòn canh giữ các kho vũ khí. Riêng bà Tuyết ra vào chiến khu. Bà Hoa kể tiếp, sau trận Mậu Thân đợt 2, bà Lý bị bắn xuyên vai ở Chợ Lớn trong lần trinh sát chiến trường. Sau sự cố đó, bà Lý vào chiến khu. Nghi ngờ, địch tiếp tục theo dõi và bà bị bắt khi đang trên đường về Tây Ninh. Trước những trận đòn tra khảo, bà Lý vẫn kiên cường, không hé miệng nửa lời về những cơ sở, hầm vũ khí hoạt động bí mật ở nội đô Sài Gòn. Không khai thác được gì từ người phụ nữ ấy nhưng địch viện đủ cớ để bỏ tù bà. Bà Lý ra tù vào năm 1972 với thân hình tiều tụy.

Trong giấy xác nhận của ông Trần Hải Phụng, nguyên Tư lệnh trưởng Sài Gòn Gia Định ngày 4-11-1975, có viết: “Đồng chí Bùi Thị Lý là cán bộ bảo đảm hậu cần của lực lượng biệt động nội thành quân khu. Năm 1967, bà đã bí mật vận chuyển vũ khí trong thành phố về nhà bà cất giữ, bảo quản tốt để chuẩn bị….”. Bà Lý qua đời năm 1994 vì bệnh tim tại căn nhà số 58 Bàn Cờ.

Bài, ảnh: Trần Tuy An