Người lao động ở khu vực kinh tế phi chính thức: Thiệt thòi đủ điều

Hội thảo An sinh xã hội cho người lao động thuộc khu vực kinh tế phi chính thức tại TP.HCM vừa được tổ chức một lần nữa lại làm dấy lên những lo ngại mang tính cấp thiết về đảm bảo quyền lợi cho người lao động thuộc khu vực này (gọi tắt là lao động phi chính thức. Bởi lâu nay, dường như họ đứng ngoài những dịch vụ công của xã hội như bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm xã hội (BHXH)…

Lao động phi chính thức, theo TS. Lê Thị Mai (Trường ĐH Tôn Đức Thắng) thì đa số là những người nghèo, dân nhập cư, không bằng cấp. Công việc nếu không tự phát thì thời vụ, không được tiếp cận về hợp đồng lao động, BHYT, BHXH. Tại Việt Nam, 82% việc làm được coi là phi chính thức với 10,9 triệu lao động, chiếm 27,7% lực lượng lao động trên toàn quốc. Và hơn một nửa lao động trong số đó ở TP.HCM, họ không hề biết đến sự tồn tại của BHYT, BHXH.

Lý giải thực trạng trên, ông Nguyễn Thành Hy – Phó ban Chính sách pháp luật thuộc Liên đoàn Lao động TP.HCM cho rằng, căn nguyên của việc người lao động không mặn mà, thậm chí đứng ngoài những dịch vụ công là do đời sống quá bấp bênh, làm việc nhiều mà thu nhập lại thấp, không đáp ứng đủ mức sống tối thiểu. Vấn đề an sinh xã hội mà họ quan tâm duy nhất đó là có chỗ ở ổn định, đảm bảo an ninh, có việc để làm, kiếm tiền sống qua ngày. “Họ có dư dả gì đâu mà mua bảo hiểm, ngay cả nhà ở còn đang khó khăn khi giá nhà trọ tăng vùn vụt, dù diện tích sinh hoạt chưa chắc đã đảm bảo…” – ông Hy cho hay.

Đồng tình với quan điểm trên, ThS. Hoàng Mạnh Tưởng – Học viện Chính trị Hành chính TP.HCM cho rằng, một khó khăn cần phải nhắc đến của người lao động trong khu vực kinh tế phi chính thức đó là vốn và cách tiếp cận với các dịch vụ xã hội. Chung quy cũng bởi một chữ nghèo. Họ không có điều kiện để vay vốn, mở rộng bán buôn sản xuất mà chỉ làm công theo dạng “cò con”. Chính bởi vậy, nguy cơ bị bóc lột sức lao động, bị ngược đãi, bị tai nạn lao động càng tăng lên…

Căn cứ vào thực tiễn phát triển tại TP.HCM, rõ ràng nhóm lao động phi chính thức này gặp quá nhiều rào cản trong việc hưởng các dịch vụ xã hội. Bên cạnh việc thu nhập thấp, họ dễ bị tổn thương, cần những hệ thống chính sách an sinh xã hội quan tâm đặc biệt và phù hợp tương ứng là một cách nhìn hợp lý. Nhưng cũng dựa vào thực tế, ThS. Nguyễn Thị Lê Uyên – Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM cho rằng, các hướng giải pháp có lẽ chỉ mang tính tình thế nếu những chính sách, pháp lý không đặt người lao động thuộc nhóm này vào trọng tâm.

Để người lao động khu vực này thiết tha hơn với những dịch vụ công, chính sách BHXH tự nguyện, TS. Trần Hữu Trung – Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội – Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đưa ra hướng giải pháp, trước nhất cần đẩy mạnh khâu tuyên truyền để họ thấy được ý nghĩa thiết thực của các chính sách BHXH tự nguyện. Cần phải có sự điều chỉnh về điều kiện hưởng thụ các dịch vụ công để người lao động có quyền sống tốt hơn.

Phía Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch, ThS. Lê Quang Đức đưa ra vấn đề, với những người bán vé số, bán hoa quả dạo, chạy xe ôm… thử hỏi nếu bảo họ bỏ một số tiền không nhỏ mà mình phải nai lưng, tối mặt tối mũi mới có được để mua BHXH, BHYT thì họ có mua không? Họ mơ gì và hy vọng gì vào những dịch vụ ấy? Hay họ chỉ mong có được số tiền ấy mà đóng tiền nhà tháng này, nộp tiền học cho con hay sang hơn thì cả nhà đưa nhau đi chơi công viên, ăn quán… Nên thiết nghĩ, các chính sách an sinh cần phải gần với họ hơn nữa, thiết thực hơn nữa. Như là làm sao để giá cả nhà trọ giảm đi, điều kiện sống, điều kiện tiếp xúc với văn hóa được tăng lên… Với họ, thế là đã quá đủ.

Là một bộ phận lớn, thậm chí còn góp phần tạo nên bộ mặt của đô thị TP.HCM, người lao động trong khu vực kinh tế phi chính thức cần được quan tâm hơn nữa về an sinh xã hội để TP được phát triển bền vững.

Yến Hoa – Hữu Tài