Những cơn đau bụng tái diễn, cảm giác buồn nôn kéo dài hay tình trạng mệt mỏi, xanh xao ở trẻ em thường dễ bị xem nhẹ, nhất là trong giai đoạn học tập căng thẳng. Tuy nhiên, theo các bác sĩ chuyên khoa, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của viêm loét dạ dày tá tràng, một bệnh lý đang ngày càng được ghi nhận nhiều hơn ở trẻ em, với những biến chứng tiềm ẩn không kém phần nguy hiểm so với người lớn.
Gây nhiều tổn thương cho trẻ
ThS.BS Ngô Thị Mai Phương, Phòng khám Nhi và Tiêm ngừa, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho biết, viêm loét dạ dày tá tràng ở trẻ em là tình trạng viêm tổn thương lớp niêm mạc dạ dày hoặc tá tràng – đoạn đầu của ruột non nằm ngay sau dạ dày. Tổn thương có thể dừng lại ở mức viêm nông nhưng cũng có trường hợp tiến triển sâu, gây loét, xuất huyết tiêu hóa, thậm chí dẫn đến những biến chứng nặng như hẹp môn vị, thủng dạ dày hoặc nguy cơ ung thư về lâu dài nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Theo bác sĩ Phương, cơ chế hình thành viêm loét dạ dày tá tràng bắt nguồn từ sự mất cân bằng giữa các yếu tố bảo vệ và yếu tố gây hại đối với niêm mạc dạ dày. Bình thường, lớp niêm mạc này được bảo vệ bởi chất nhầy, hệ thống tưới máu và khả năng tự tái tạo. Khi các yếu tố bảo vệ suy giảm hoặc các yếu tố gây hại gia tăng, niêm mạc sẽ bị tổn thương, dẫn đến viêm hoặc loét. Trong các nguyên nhân gây hại, vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) được xem là tác nhân hàng đầu, không chỉ ở người lớn mà cả ở trẻ em.
Bác sĩ Ngô Thị Mai Phương chia sẻ: “Vi khuẩn HP là loại vi khuẩn rất dai dẳng, khó điều trị và dễ tái nhiễm. Ở trẻ em, HP có thể lây qua đường ăn uống, dùng chung dụng cụ sinh hoạt hoặc tiếp xúc miệng – miệng với người mang vi khuẩn. Khi HP xâm nhập, nó làm tăng tiết axit dạ dày, phá vỡ hàng rào bảo vệ niêm mạc, từ đó gây viêm loét”.
Bên cạnh HP, một số nguyên nhân khác cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ viêm loét dạ dày tá tràng ở trẻ. Việc sử dụng thuốc kháng viêm giảm đau không steroid tuy ít phổ biến hơn ở trẻ so với người lớn nhưng vẫn có thể xảy ra, đặc biệt trong trường hợp trẻ tự ý dùng thuốc khi đau nhức, sốt mà không có chỉ định của bác sĩ. Ngoài ra, stress tâm lý đang nổi lên như một yếu tố đáng lưu ý. Áp lực học tập, thức khuya kéo dài, căng thẳng tinh thần ở lứa tuổi học đường, nhất là từ cấp 2 đến cấp 3, có thể làm rối loạn quá trình tiết axit dạ dày, tạo điều kiện cho viêm loét phát triển.
Không ít phụ huynh vẫn cho rằng viêm loét dạ dày tá tràng là bệnh của người lớn. Tuy nhiên, theo bác sĩ Phương, cùng với sự thay đổi trong lối sống, chế độ ăn uống và nhịp sinh hoạt hiện nay, bệnh lý này ở trẻ em đang được ghi nhận nhiều hơn và cần được quan tâm đúng mức. Một số trường hợp hiếm gặp hơn còn liên quan đến các khối u tiết gastrin – một chất kích thích tiết axit dạ dày mạnh, khiến tình trạng viêm loét trở nên nặng nề và khó kiểm soát.
| Việc gây áp lực học tập quá mức có thể khiến trẻ rơi vào stress kéo dài, làm tăng nguy cơ viêm loét dạ dày tá tràng. Khi trẻ có các dấu hiệu đau bụng kéo dài, buồn nôn, nôn ói hoặc mệt mỏi bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm để xác định nguyên nhân, tránh bỏ sót những bệnh lý tiềm ẩn nguy hiểm. |
Về mặt lâm sàng, đau bụng là triệu chứng thường gặp nhất ở trẻ bị viêm loét dạ dày tá tràng. Cơn đau thường xuất hiện ở vùng thượng vị, nằm ngay dưới mũi ức. Đặc điểm của cơn đau thường liên quan đến bữa ăn: có trẻ đau khi đói, có trẻ đau khi ăn quá no. Cơn đau này thường đi kèm với các rối loạn tiêu hóa khác như buồn nôn, nôn ói, ợ hơi, ợ chua, cảm giác nóng rát vùng ngực hoặc cảm giác nặng ngực, vướng ở cổ họng.
Trong những trường hợp viêm loét tiến triển nặng và có xuất huyết rỉ rả, trẻ có thể đi cầu phân đen hoặc nôn ra máu. Nếu tình trạng này kéo dài, trẻ dễ rơi vào thiếu máu mạn tính với biểu hiện mệt mỏi, da xanh xao, giảm khả năng tập trung và học tập. Đây là những dấu hiệu quan trọng mà phụ huynh không nên bỏ qua.
Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh cho con trẻ
Viêm loét dạ dày tá tràng là bệnh lý có xu hướng tái phát, đặc biệt khi các yếu tố nguy cơ không được kiểm soát. Theo bác sĩ Phương, ngay cả khi đã điều trị khỏi, trẻ vẫn có thể bị nhiễm lại vi khuẩn HP nếu tiếp tục dùng chung dụng cụ ăn uống hoặc duy trì thói quen sinh hoạt không lành mạnh. Stress kéo dài, ít vận động, ăn nhiều dầu mỡ, chua cay, thức khuya cũng làm tăng nguy cơ tái phát bệnh.
Nếu để tình trạng viêm loét kéo dài mà không điều trị, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Tổn thương loét sâu có thể gây thủng dạ dày – một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, dễ dẫn đến viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết với tỷ lệ tử vong cao. Ngoài ra, viêm loét tái diễn nhiều lần có thể để lại sẹo, gây hẹp đường ra của dạ dày, làm rối loạn lưu thông thức ăn và ảnh hưởng lâu dài đến chức năng tiêu hóa.
Chế độ ăn uống và sinh hoạt đóng vai trò quan trọng trong cả điều trị lẫn phòng ngừa viêm loét dạ dày tá tràng ở trẻ. Bác sĩ Ngô Thị Mai Phương khuyến cáo, trẻ không nên ăn các thực phẩm chua cay, nhiều dầu mỡ, khó tiêu. Bữa ăn cần được duy trì đều đặn, không bỏ bữa, không ăn quá trễ để tránh tình trạng axit dạ dày tiết ra mà không có thức ăn trung hòa, gây tổn thương niêm mạc. Nước ngọt có ga và các chất kích thích cũng cần được hạn chế vì có thể làm tăng kích ứng dạ dày.
Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc cần có sự tư vấn của bác sĩ. Một số loại thuốc có thể gây hại cho niêm mạc dạ dày nhưng hoàn toàn có thể được thay thế bằng các thuốc an toàn hơn nếu phụ huynh thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tình trạng của trẻ.
Cuối cùng, theo bác sĩ Phương, vai trò của gia đình là yếu tố then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe tiêu hóa cho trẻ. Cha mẹ cần làm gương trong việc xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, sinh hoạt điều độ và tạo môi trường tâm lý ổn định cho con.
Thủy Phạm
Bình luận (0)