Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao, vai trò của trạm y tế phường, xã tiếp tục được đặt ở vị trí nền tảng của hệ thống y tế. Tuy nhiên, mô hình hoạt động hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng kỳ vọng của người dân và yêu cầu phát triển của ngành.
Theo Sở Y tế TP.HCM, cần có bước chuyển mạnh mẽ để tuyến cơ sở thật sự trở thành nơi chăm sóc sức khỏe ban đầu một cách chủ động, liên tục và hiệu quả hơn.
Cách vận hành còn mang tính thụ động
Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế này: dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu chưa đầy đủ, hoạt động sàng lọc – phát hiện sớm bệnh tật còn manh mún, tư vấn dự phòng thiếu chiều sâu, và niềm tin của người dân dành cho tuyến cơ sở chưa được củng cố. Tình trạng người dân vượt tuyến lên bệnh viện lớn để khám các bệnh thông thường diễn ra phổ biến, gây quá tải và làm tăng chi phí không cần thiết cho cả hệ thống.
Một trong những nguyên nhân chính là cách vận hành còn mang tính thụ động. Nhiều trạm y tế vẫn chờ người bệnh tìm đến, trong khi chưa có cơ chế để chủ động theo dõi, quản lý sức khỏe theo hộ gia đình hoặc theo từng nhóm nguy cơ. Việc nắm bắt tình hình sức khỏe cộng đồng nhiều nơi vẫn dựa trên báo cáo hành chính là chính, thiếu tiếp cận trực tiếp và thiếu mô hình chăm sóc liên tục. Hoạt động liên kết với bệnh viện tuyến trên, y tế học đường, y tế doanh nghiệp hay cơ sở tư nhân còn rời rạc.
Cơ cấu chuyên môn của trạm y tế cũng chưa được tổ chức theo hướng chủ động quản lý bệnh lâu dài. Các nhiệm vụ như tiêm chủng, khám bệnh thông thường, triển khai chương trình mục tiêu vẫn là trọng tâm, trong khi các nhiệm vụ như theo dõi sức khỏe định kỳ, lập hồ sơ quản lý nhóm bệnh mạn tính, tư vấn phòng bệnh hay đồng hành sau điều trị chưa được thực hiện đầy đủ. Điều này dẫn đến nhiều trường hợp bệnh mạn tính được phát hiện muộn, người dân thiếu thông tin về sức khỏe của chính mình và dễ bỏ lỡ “thời điểm vàng” trong can thiệp y tế.
Trong bối cảnh đó, TP.HCM đã sắp xếp lại trạm y tế theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND phường, xã nhằm bảo đảm tính thống nhất quản lý. Tuy nhiên, thay đổi tổ chức chỉ là nền tảng. Để tạo ra chuyển biến thực chất, mô hình hoạt động phải được đổi mới theo hướng chủ động, gần dân và bám sát địa bàn hơn.
Một trong những hướng đi phù hợp là mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn”. Đây không phải là khái niệm mới trên thế giới. Nhiều quốc gia như Brasil, Anh, Thái Lan, Cuba đã triển khai thành công mô hình tương tự, đều dựa trên triết lý lấy hộ gia đình làm trung tâm và chăm sóc liên tục suốt vòng đời. Điểm cốt lõi là đội ngũ y tế chủ động đến với người dân, thay vì chờ người dân tới trạm.
Theo mô hình được đề xuất, mỗi đội tối thiểu gồm một bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ đa khoa làm đội trưởng, một điều dưỡng điều phối chăm sóc, một dược sĩ hoặc dược tá theo dõi việc dùng thuốc, một nhân viên y tế công cộng phụ trách tiêm chủng – phòng bệnh – sàng lọc và từ 2 đến 6 cộng tác viên sức khỏe phụ trách các cụm hộ dân. Cộng tác viên là lực lượng quan trọng, giúp kết nối giữa trạm y tế và người dân, theo dõi sát đời sống, ghi nhận thay đổi sức khỏe và phản ánh kịp thời về đội chuyên môn. Tùy điều kiện từng địa bàn, đội có thể bổ sung nữ hộ sinh, nhân viên phục hồi chức năng hoặc tư vấn tâm lý – công tác xã hội.
Chuyển đổi số là yếu tố bắt buộc
Chuyển đổi số là yếu tố bắt buộc khi triển khai mô hình mới. Hồ sơ sức khỏe điện tử, phần mềm theo dõi điều trị, hệ thống nhắc lịch, bảng điều khiển (dashboard) giúp trạm y tế chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý sức khỏe thực chất. Nhờ dữ liệu số, việc theo dõi nhóm nguy cơ, đánh giá hiệu quả điều trị và lập kế hoạch chăm sóc chủ động trở nên thuận lợi và minh bạch hơn.
Vì đây là mô hình mới trong điều kiện thực tiễn của TP.HCM, Sở Y tế TP.HCM cho biết việc thí điểm là rất cần thiết. Có thể chọn phường hoặc xã có quy mô 30.000-40.000 dân để triển khai, chia thành 5-7 khu vực chăm sóc. Mỗi khu vực có một đội phụ trách cố định, chủ động tiếp cận người dân, công khai đầu mối liên hệ, triển khai khám sàng lọc định kỳ, tư vấn phòng bệnh và theo dõi tuân thủ điều trị. Trạm y tế sử dụng dashboard để theo dõi toàn diện sức khỏe cộng đồng khu vực thí điểm.
Hiệu quả thí điểm được đánh giá bằng các chỉ số cụ thể: tỷ lệ khám sức khỏe định kỳ, tỷ lệ lập hồ sơ sức khỏe điện tử, tỷ lệ quản lý bệnh mạn tính, tỷ lệ người dân quay lại trạm y tế, mức độ hài lòng của người dân. Những dữ liệu này là căn cứ khoa học để hoàn thiện mô hình và nhân rộng.
Tất nhiên, việc đổi mới mô hình sẽ gặp khó khăn: thay đổi thói quen làm việc, tổ chức nhân lực, cơ chế phối hợp, bảo đảm nguồn lực và phương thức đánh giá. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự đồng hành của ngành y tế và quyết tâm của đội ngũ tuyến cơ sở, mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn” hoàn toàn có thể triển khai hiệu quả.
Việc triển khai mô hình này không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế kéo dài của y tế cơ sở, mà còn tạo nền tảng để trạm y tế thực sự trở thành nơi người dân nghĩ đến đầu tiên khi cần chăm sóc sức khỏe. Một trạm y tế chủ động, gần dân, theo dõi suốt vòng đời và kết nối tuyến trên – tuyến dưới mạch lạc sẽ góp phần quan trọng vào mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, đúng tinh thần Nghị quyết 72.
Thương Nguyên
Bình luận (0)