“CompeTech – Nền tảng quản lý điểm rèn luyện hỗ trợ phát triển năng lực, phẩm chất, hướng nghiệp và khởi nghiệp cho học sinh” do thầy Nguyễn Minh Lý, giáo viên Trường THPT Nguyễn Chí Thanh (phường Tân Bình, TP.HCM), cùng nhóm học sinh Phạm Huỳnh Gia Huy (lớp 12A4) và Nguyễn Khánh Nam (lớp 12A1) của trường thực hiện, hướng tới đổi mới cách đánh giá rèn luyện theo tinh thần Chương trình GDPT 2018, khai thác trí tuệ nhân tạo (AI) một cách có định hướng trong dạy và học.
Đề tài đã xuất sắc vượt qua hơn 7.700 đề tài trên cả nước, giành giải nhất giải thưởng Tiên phong ứng dụng AI trong giáo dục Việt Nam năm 2025 do Bộ GD-ĐT tổ chức và là đề tài duy nhất của TP.HCM thắng ở hạng mục này.
Dùng AI… phát huy phẩm chất năng lực học sinh, chuyển từ “trừ điểm” sang “cộng điểm”
Trong bối cảnh Chương trình GDPT 2018 chuyển mạnh sang đánh giá sự phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, thực tiễn tại nhiều trường phổ thông cho thấy cách đánh giá rèn luyện vẫn chủ yếu dựa trên cơ chế trừ điểm khi vi phạm. Cách làm này không chỉ tạo áp lực tâm lý cho học sinh mà còn chưa thực sự phát huy được vai trò động viên, khuyến khích các em chủ động tham gia hoạt động để hoàn thiện bản thân.
Theo thầy Nguyễn Minh Lý, nền tảng số “CompeTech – Nền tảng quản lý điểm rèn luyện hỗ trợ phát triển năng lực, phẩm chất, hướng nghiệp và khởi nghiệp cho học sinh” hướng tới việc thay đổi cách tiếp cận trong đánh giá rèn luyện học sinh, chuyển từ “trừ điểm” sang “cộng điểm”, đồng thời khai thác có định hướng các công cụ AI để hỗ trợ quản lý hoạt động, hướng nghiệp và giáo dục kỹ năng.
Thầy phân tích: thực tế việc đánh giá điểm rèn luyện của học sinh thường căn cứ vào các lỗi vi phạm: đi học trễ, vi phạm nội quy, chưa tham gia phong trào… Mỗi vi phạm tương ứng với một mức trừ điểm cụ thể. Ngược lại, những hoạt động tích cực như tham gia nghiên cứu khoa học, phong trào tình nguyện, hoạt động trải nghiệm lại không được ghi nhận một cách hệ thống. Chính điều này khiến nhiều học sinh có cảm giác điểm rèn luyện là “điểm bị trừ”, thay vì là quá trình phấn đấu để được ghi nhận.
Trong khi đó, nếu muốn đánh giá đúng tinh thần của Chương trình GDPT 2018 thì cần tạo ra cơ chế để học sinh được cộng điểm thông qua nỗ lực và hành động tích cực, thay vì chỉ tập trung vào xử lý vi phạm.
Theo nhóm nghiên cứu, nền tảng CompeTech được thiết kế với 4 mảng lớn: quản lý điểm rèn luyện, quản lý hoạt động, hướng nghiệp và khởi nghiệp. Trong mỗi mảng, các chức năng được xây dựng nhằm số hóa quy trình quản lý của nhà trường, đồng thời tạo điều kiện để học sinh chủ động theo dõi, đăng ký và tham gia hoạt động.
Trong phần quản lý điểm rèn luyện, nền tảng công khai thang điểm rèn luyện, nội quy nhà trường, điểm rèn luyện hiện tại và hệ thống minh chứng. Học sinh có thể theo dõi điểm của mình theo từng tiêu chí, đồng thời nộp minh chứng khi tham gia các hoạt động phù hợp. Đây là điểm khác biệt lớn so với cách làm truyền thống, khi thông tin về điểm rèn luyện thường chỉ được tổng hợp vào cuối học kỳ.
Phần hoạt động cho phép nhà trường đăng tải các hoạt động theo tuần, tháng hoặc năm. Học sinh đăng ký trực tuyến, hệ thống ghi nhận quá trình tham gia. Theo nhóm thực hiện, việc số hóa này giúp giảm áp lực hành chính cho giáo viên, đồng thời tạo sự minh bạch trong tổ chức phong trào.
Đáng chú ý, AI được tích hợp để phân tích dữ liệu hoạt động của học sinh. Dựa trên lịch sử tham gia, hệ thống có thể nhận diện xu hướng, thế mạnh và những mặt còn hạn chế của từng em. Từ đó, AI đưa ra gợi ý về những hoạt động phù hợp để học sinh tiếp tục phát triển. Ở chiều ngược lại, dữ liệu tổng hợp giúp nhà trường có cái nhìn toàn diện hơn khi xây dựng kế hoạch hoạt động, thay vì tổ chức phong trào theo cảm tính.
Theo thầy Nguyễn Minh Lý, khó khăn lớn nhất của đề tài không nằm ở khâu lập trình mà ở việc xây dựng thang điểm rèn luyện. Bảng tiêu chí phải dựa trên năm phẩm chất của Chương trình GDPT 2018, sau đó cụ thể hóa thành các biểu hiện, tiêu chí và hoạt động có thể đo lường. Mỗi hành vi vi phạm cũng phải được phân loại rõ ràng, gắn với tiêu chí tương ứng để tránh tình trạng đánh giá cảm tính.
AI trong dạy và học: cơ hội, ranh giới và nỗ lực tự học của giáo viên
Bên cạnh bài toán đánh giá rèn luyện, CompeTech đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến ứng dụng AI trong dạy và học. Theo thầy Nguyễn Minh Lý, AI là xu thế tất yếu nhưng nếu thiếu định hướng, giáo viên rất dễ rơi vào tình trạng lạm dụng.
Thầy cho rằng ranh giới giữa sử dụng và lạm dụng AI là rất mong manh. Nếu giáo viên chỉ yêu cầu học sinh dùng AI để tạo sản phẩm mà không có hoạt động phản biện, đánh giá lại kết quả, thì AI sẽ thay thế tư duy của người học. Ngược lại, nếu biết thiết kế nhiệm vụ học tập phù hợp, AI có thể trở thành công cụ giúp học sinh phát triển tư duy phản biện.
“Lạm dụng AI còn tiềm ẩn nguy cơ làm giảm khả năng tự thiết kế bài giảng. Nếu quá phụ thuộc vào AI để tạo giáo án mà không đọc lại, không điều chỉnh cho phù hợp với đối tượng học sinh, giáo viên có thể đánh mất sự sáng tạo và năng lực chuyên môn của chính mình” – thầy Lý phân tích.
| Nhân rộng nền tảng trong toàn trường
Từ thực nghiệm ban đầu, thầy Nguyễn Văn Cường – Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Chí Thanh ghi nhận, “CompeTech giúp minh bạch hóa công tác đánh giá rèn luyện, giảm bớt thắc mắc, băn khoăn của học sinh và phụ huynh, đồng thời tạo sự đồng thuận cao hơn trong tập thể sư phạm. Đây cũng là cơ sở để nhà trường từng bước chuẩn hóa quy trình đánh giá theo đúng tinh thần Chương trình GDPT 2018. Có những em trước đây khá rụt rè, ít tham gia hoạt động tập thể. Khi nhìn thấy mình có thể cải thiện điểm rèn luyện bằng cách tham gia những hoạt động phù hợp, các em mạnh dạn đăng ký hơn, giao tiếp nhiều hơn và hòa nhập tốt hơn với tập thể lớp. Chính cảm giác được ghi nhận kịp thời và công bằng này giúp học sinh giảm dần vi phạm, chủ động điều chỉnh hành vi và tự tin hơn trong học tập. Tới đây, nhà trường dự tính sẽ mở rộng phạm vi áp dụng nền tảng trong toàn trường, thúc đẩy đưa AI trong dạy và học”. |
Theo thầy Nguyễn Minh Lý, để theo kịp sự phát triển của AI, giáo viên buộc phải tự học liên tục. Bản thân thầy dù có nền tảng công nghệ thông tin vẫn phải thường xuyên tham gia các khóa học trực tuyến miễn phí của Microsoft, Google, học qua YouTube và học từ đồng nghiệp trong lĩnh vực công nghệ. Thời gian dành cho tự học chủ yếu là buổi tối, sau giờ lên lớp và sinh hoạt chuyên môn.
Theo thầy, ranh giới giữa sử dụng và lạm dụng AI là rất mong manh. Nếu giáo viên chỉ yêu cầu học sinh tạo sản phẩm bằng AI mà không tổ chức hoạt động phân tích, phản biện, thì AI sẽ làm thay tư duy của người học. Ngược lại, nếu được thiết kế đúng, AI có thể trở thành công cụ giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và năng lực tự học.
“Thông điệp mà đề tài phát đi không chỉ nằm ở nền tảng công nghệ, mà ở sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của cả giáo viên và học sinh, ứng dụng AI một cách hiệu quả, nhân văn, gắn với thực tiễn sư phạm. Không dừng ở việc đưa các nền tảng AI sẵn có vào dạy học, mà chính người thầy phải kiến tạo nên các ứng dụng, phần mềm AI để phục vụ hiệu quả mục tiêu giáo dục. Điều này càng đòi hỏi giáo viên phải nỗ lực tự học không ngừng”.
Đỗ Giang Quân
Bình luận (0)