Đêm 29 tháng chạp, khi nhiều gia đình ở TP.HCM đang quây quần chờ đón thời khắc giao thừa, tại một phòng cấp cứu của Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cuộc chạy đua với tử thần diễn ra trong từng phút. Ông Nguyễn P.H., sinh năm 1962, ngụ phường Thạnh Mỹ Tây, trên đường đến bệnh viện vì đau ngực dữ dội thì bất ngờ rơi vào tình trạng ngừng tim do rối loạn nhịp thất nguy kịch. Trái tim ngừng đập đột ngột, sự sống chỉ còn được tính bằng từng giây.
“Phao cứu sinh” trong cấp cứu ngừng tim
Ngay khi tiếp nhận thông tin, lệnh kích hoạt quy trình E-CPR được ban hành. Ê-kíp ECMO Khoa Hồi sức tim mạch cùng ê-kíp can thiệp mạch vành lập tức rời nhà, khẩn trương có mặt tại bệnh viện. Trong bối cảnh hồi sinh tim phổi truyền thống không đem lại hiệu quả, hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể được thiết lập thần tốc. Nhờ kỹ thuật E-CPR kết hợp tái thông động mạch vành bị tắc, ông H. vượt qua lằn ranh sinh tử và hồi phục ngoạn mục, xuất viện sau 8 ngày điều trị.
E-CPR, viết tắt của Extracorporeal Cardiopulmonary Resuscitation, còn gọi là hồi sinh tim phổi có sử dụng tuần hoàn ngoài cơ thể. Đây được xem là “phao cứu sinh” cuối cùng trong cấp cứu ngừng tim do nguyên nhân tim mạch trong bệnh viện hay ngoài cộng đồng, khi các biện pháp hồi sinh tim phổi nâng cao không còn đáp ứng. Thay vì chỉ dựa vào ép tim ngoài lồng ngực và thuốc vận mạch, E-CPR sử dụng hệ thống tim phổi nhân tạo V-A ECMO để tạm thời thay thế chức năng bơm máu và trao đổi oxy của tim, phổi, giúp duy trì tưới máu cho não và các cơ quan quan trọng, tạo “khoảng thời gian vàng” để xử trí nguyên nhân.
Theo các nghiên cứu lâm sàng, E-CPR có thể làm tăng khả năng sống còn của người bệnh ngừng tim ngoài cộng đồng lên gấp 3-4 lần so với hồi sinh tim phổi truyền thống. Tỷ lệ sống sót ở nhóm ngừng tim do nguyên nhân tim mạch, nếu được triển khai E-CPR thành công, có thể đạt 30-40%. Đây là con số có ý nghĩa lớn trong bối cảnh ngừng tim vốn có tiên lượng rất nặng, đặc biệt khi xảy ra ngoài bệnh viện.
Tuy nhiên, E-CPR không phải kỹ thuật có thể triển khai rộng rãi một cách dễ dàng. Yêu cầu quan trọng nhất là thời gian. Hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể cần được thiết lập trong vòng 60 phút kể từ thời điểm người bệnh ngừng tim. Mỗi phút trôi qua, tế bào não tiếp tục bị thiếu oxy, cơ hội hồi phục thần kinh giảm dần. Điều đó đòi hỏi sự phối hợp chính xác, đồng bộ giữa nhiều chuyên khoa: hồi sức tim mạch, tim mạch can thiệp, gây mê hồi sức, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, cùng hệ thống vận hành được tổ chức chặt chẽ 24/7.
Theo dữ liệu của American Heart Association, E-CPR hiện mới được triển khai tại các trung tâm lớn ở những quốc gia phát triển như Đức, Pháp, Ý, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan và Hoa Kỳ. Việc xây dựng được một quy trình hoàn chỉnh tại Việt Nam vì thế mang ý nghĩa tiên phong.
Quy trình E-CPR toàn diện
Từ năm 2025, dưới sự chỉ đạo của Sở Y tế TP.HCM, Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã xây dựng và triển khai quy trình E-CPR toàn diện cho các trường hợp ngừng tim nội viện, đồng thời mở rộng cho những ca ngừng tim ngoại viện nghi do nguyên nhân tim mạch. Khi phát hiện người bệnh ngừng tim kháng trị tại bất kỳ khoa nào, hệ thống được kích hoạt ngay lập tức. Đội ngũ chuyên gia hồi sức tim mạch có mặt trong vòng 5 phút; hệ thống V-A ECMO được thiết lập chỉ sau 15-20 phút.
Sau khi tuần hoàn được duy trì nhờ ECMO, các bác sĩ tiếp tục xác định nguyên nhân gây ngừng tim. Nếu nghi ngờ nhồi máu cơ tim cấp, người bệnh được chụp và can thiệp động mạch vành khẩn cấp. Song song đó là các biện pháp hồi sức sau ngừng tim như kiểm soát thân nhiệt, lọc máu liên tục, tối ưu hóa huyết động. Năm 2025, quy trình E-CPR đã được kích hoạt cho 9 trường hợp ngừng tim nội viện do nhiều nguyên nhân như nhồi máu cơ tim cấp, thuyên tắc phổi, viêm cơ tim cấp. Tỷ lệ sống sau 6 tháng kèm chức năng thần kinh tốt đạt 33%.
Không dừng lại trong phạm vi nội viện, từ tháng 9-2025, bệnh viện còn phối hợp với Bệnh viện Đa khoa Sài Gòn xây dựng quy trình E-CPR cho các ca ngừng tim ngoại viện. Khi nhận thông tin từ cơ sở y tế trong khu vực trung tâm TP, đội ECMO sẽ di chuyển khẩn cấp đến nơi người bệnh đang được hồi sinh tim phổi, tiến hành đặt V-A ECMO ngay tại hiện trường. Chỉ trong 4 tháng đầu triển khai, đã có 2 trong 5 trường hợp ngừng tim ngoài cộng đồng được cứu sống thành công, với các nguyên nhân như rối loạn nhịp thất liên quan đột biến gene khi gắng sức, nhồi máu cơ tim, viêm cơ tim cấp.
PGS.TS.BS Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết trong năm 2025, tổng cộng 14 trường hợp ngừng tim cả nội viện và ngoại viện đã được áp dụng E-CPR, với tỷ lệ sống sót, bảo tồn chức năng thần kinh tốt và trở lại cuộc sống bình thường đạt 36%. Con số này tương đương với tỷ lệ thành công 31% được báo cáo bởi Extracorporeal Life Support Organization tại các trung tâm lớn trên thế giới.
Không chỉ tập trung cứu sống, bệnh viện còn xây dựng quy trình chẩn đoán nguyên nhân đột tử do tim một cách toàn diện. Các kỹ thuật hình ảnh hiện đại như siêu âm tim 4D, cộng hưởng từ tim, chụp cắt lớp vi tính tim được kết hợp với xét nghiệm di truyền nhằm phát hiện đột biến gene liên quan bệnh cơ tim hoặc rối loạn nhịp. Mục tiêu không chỉ là đưa người bệnh trở về từ lằn ranh sinh tử, mà còn giúp họ có cơ hội tái hòa nhập cuộc sống với chất lượng tốt nhất.
Sự thành công của E-CPR tại TP.HCM cho thấy năng lực hồi sức tim mạch trong nước đang từng bước tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Trong bối cảnh tỷ lệ bệnh tim mạch ngày càng gia tăng, đặc biệt ở nhóm trung niên và người cao tuổi, việc triển khai hiệu quả một kỹ thuật cao như E-CPR mang ý nghĩa quan trọng về mặt chuyên môn lẫn xã hội.
Đằng sau mỗi con số thống kê là một sinh mạng được giữ lại, một gia đình tránh khỏi mất mát. Đêm 29 tháng chạp năm ấy, khi thành phố chuẩn bị bước sang năm mới, một trái tim từng ngừng đập đã được hồi sinh. Và trong ánh sáng của y học hiện đại, “phao cứu sinh” E-CPR đang mở ra thêm nhiều cơ hội sống cho những trường hợp tưởng chừng không thể cứu vãn.
Thủy Phạm
Bình luận (0)