Phụ nữ hiện đại ngày nay không chỉ gắn với hình ảnh người giữ lửa trong gia đình mà còn là lực lượng lao động năng động trong nhiều lĩnh vực xã hội. Phía sau sự năng động ấy là những áp lực âm thầm tích lũy qua thời gian. Nhiều chuyên gia y tế cho rằng căng thẳng kéo dài, thiếu nghỉ ngơi và rối loạn giấc ngủ đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng chú ý ở phụ nữ, đặc biệt ở nhóm trung niên – giai đoạn họ thường phải gánh vác nhiều vai trò cùng lúc.
Gánh vác nhiều vai trò cùng lúc
Theo TS.BS Bùi Phạm Minh Mẫn, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Y học cổ truyền, Đại học Khoa học Sức khỏe – Đại học Quốc gia TP.HCM, đồng thời là chuyên gia tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cơ sở 3, phụ nữ hiện đại thường phải cân bằng nhiều trách nhiệm cùng lúc trong một giai đoạn sống.
Ông cho biết: “Phụ nữ hiện đại đang đảm nhiệm đồng thời nhiều vai trò. Họ không chỉ là người lao động chuyên môn, mà còn là người chăm sóc gia đình, nuôi dạy con cái, hỗ trợ cha mẹ hai bên và duy trì các mối quan hệ xã hội”. Áp lực đa vai trò này thường được xem như một phần tất yếu của sự trưởng thành và trách nhiệm, nhưng khi căng thẳng kéo dài mà không được nhận diện đúng, cơ thể và tinh thần sẽ dần rơi vào trạng thái kiệt sức.
Thực tế cho thấy phụ nữ thường phải gánh ba nhóm trách nhiệm lớn gồm công việc, gia đình và chăm sóc người thân. Trong môi trường nghề nghiệp, họ phải đáp ứng yêu cầu về năng suất, tiến độ, chuyên môn và cạnh tranh. Song song đó, trong đời sống gia đình, phụ nữ vẫn thường là người quán xuyến sinh hoạt, chăm sóc con cái và tổ chức đời sống gia đình. Nhiều trường hợp còn phải chăm sóc cha mẹ lớn tuổi hoặc người thân mắc bệnh mạn tính.
Bác sĩ Bùi Phạm Minh Mẫn chia sẻ: “Sự chồng lấp của ba vai trò này khiến thời gian nghỉ ngơi bị thu hẹp. Nhiều phụ nữ duy trì nhịp sinh hoạt thiếu cân bằng trong thời gian dài: ngủ muộn, ăn uống thất thường, ít vận động, ít không gian cá nhân”. Điều đáng chú ý là phần lớn vẫn cố gắng hoàn thành mọi việc mà không thừa nhận bản thân đang quá tải. Đây là yếu tố làm kiệt sức, stress kéo dài âm thầm và khó nhận diện.
Kiệt sức do stress kéo dài – hay còn gọi là burnout không chỉ là cảm giác mệt mỏi thông thường mà là trạng thái suy kiệt thể chất và cảm xúc. Các biểu hiện thường gặp gồm mất ngủ kéo dài, đau đầu kiểu căng thẳng, giảm khả năng tập trung, rối loạn tiêu hóa hoặc cảm giác mệt mỏi liên tục.
Nhận diện sớm tình trạng sức khỏe phụ nữ
TS.BS Ngô Thị Kim Oanh, Trưởng khoa Châm cứu – Dưỡng sinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cơ sở 3 cho biết: “Phụ nữ bước vào giai đoạn trung niên thường đối mặt với những thay đổi sinh lý phức tạp liên quan đến tiền mãn kinh và mãn kinh”.
Trong đó, mất ngủ mạn tính là một biểu hiện thường gặp nhưng dễ bị xem nhẹ. Không chỉ đơn thuần là khó ngủ hay ngủ chập chờn, rối loạn giấc ngủ kéo dài ở nhóm tuổi này có thể trở thành yếu tố nguy cơ độc lập cho tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa và bệnh tim mạch.
Theo bác sĩ Kim Oanh, những rối loạn này khiến giấc ngủ bị phân mảnh và làm giảm thời gian ngủ sâu – giai đoạn quan trọng để cơ thể phục hồi. Giấc ngủ bị phân mảnh kéo dài làm giảm thời gian ngủ sâu, khiến cơ thể không được phục hồi đầy đủ, đồng thời tăng hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm và tăng tiết cortisol vào ban đêm. Đây là cơ chế nền tảng liên quan đến nguy cơ tim mạch và rối loạn chuyển hóa ở phụ nữ trung niên mất ngủ kéo dài.
Mất ngủ mạn tính không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn liên quan trực tiếp đến nhiều bệnh lý mạn tính. Bác sĩ Ngô Thị Kim Oanh cho biết thêm: “Khi thời gian ngủ dưới 6 giờ mỗi đêm trong thời gian dài, độ nhạy insulin giảm, tăng đề kháng insulin và thúc đẩy tăng đường huyết lúc đói. Đồng thời, hoạt hóa giao cảm kéo dài làm tăng sức cản mạch máu ngoại vi và duy trì huyết áp ở mức cao”.
Các chuyên gia cũng lưu ý rằng không phải mọi trường hợp mất ngủ đều có cùng nguyên nhân. Mất ngủ do stress thường liên quan đến yếu tố tâm lý rõ ràng như áp lực công việc, gia đình hoặc chăm sóc người thân. Trong khi đó, mất ngủ do rối loạn nội tiết thường đi kèm các biểu hiện đặc trưng của tiền mãn kinh như bốc hỏa, rối loạn kinh nguyệt, vã mồ hôi đêm và thay đổi tâm trạng.
Trong thực tế, hai nhóm nguyên nhân này thường chồng lấp lên nhau. Phụ nữ trung niên vừa phải đối mặt với biến động nội tiết tự nhiên của cơ thể, vừa chịu áp lực từ công việc và gia đình. Điều này khiến rối loạn giấc ngủ dễ trở thành vòng xoắn bệnh lý kéo dài nếu không được nhận diện sớm.
Bác sĩ Bùi Phạm Minh Mẫn cho rằng việc nhận diện sớm tình trạng stress có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe phụ nữ. Ông cho biết: “Burnout không phải là dấu hiệu của sự yếu kém cá nhân mà là trạng thái sinh lý – tâm lý có thể điều chỉnh. Nhận diện sớm giúp phụ nữ bảo vệ sức khỏe lâu dài, duy trì năng lực nghề nghiệp và vai trò gia đình một cách bền vững”.
Trong tháng 3, câu chuyện về sức khỏe phụ nữ không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh vai trò trong gia đình và xã hội. Quan tâm đến giấc ngủ, chăm sóc sức khỏe tinh thần và cân bằng cuộc sống cũng là cách để phụ nữ duy trì năng lượng, tiếp tục phát huy vai trò của mình một cách bền vững trong cuộc sống hiện đại.
Thương Nguyên
Bình luận (0)