Tháng 3, con đường Hồ Chí Minh từ Khe Sanh lên đỉnh Sa Mù (Quảng Trị), hoa trẩu phủ một triền rừng. Màu hoa trắng tinh khôi níu chân du khách và hứa hẹn một mùa quả bội thu giúp đồng bào thiểu số giữa đại ngàn Trường Sơn phát triển sinh kế và nuôi con chữ cho những đứa trẻ nơi này…
Hoa trắng những triền rừng
Đỉnh Sa Mù cao khoảng 1.600 mét so với mực nước biển vốn chịu sự thử thách của thời tiết. Giữa sự khắc nghiệt ấy, có một loài cây vẫn vươn mình với sức sống mãnh liệt: đó là cây trẩu. Không chỉ là loài cây bản địa giúp phủ xanh đất trống đồi trọc, trẩu còn đóng vai trò quan trọng trong việc phòng hộ, cải thiện môi trường sinh thái, chống sạt lở đất, chắn gió và tạo nguồn sinh thủy cho những dòng suối. Vào khoảng tháng 3, 4 hàng năm, vùng đất dọc theo tuyến đường Hồ Chí Minh vắt qua đỉnh Sa Mù và xuôi về vùng Cát Trỉa của xã Hướng Phùng lại khoác lên mình tấm áo mới. Hoa trẩu bung nở biến nơi đây thành một bức tranh thiên nhiên tuyệt mỹ. Với người dân địa phương, mùa hoa trẩu nở rộ không chỉ để ngắm nhìn. Hạt trẩu là nguyên liệu quý để sản xuất sơn công nghiệp và phân bón mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho hàng trăm gia đình. Suốt ba tháng ròng rã, mùa trẩu tạo công ăn việc làm cho người dân, từ thu lượm hạt dưới tán rừng đến sơ chế. Cây trẩu cũng cung cấp gỗ, tạo bóng mát cho những vườn cà phê xanh mướt.
Chị Hồ Thị Hà, ở thôn Trăng – Tà Puồng, đứng dưới vườn trẩu nói: “Nhà tôi có hơn 1.000 cây. Mỗi năm đến mùa quả là có tiền mua sách vở cho 4 đứa con đang đi học. Nhờ được hỗ trợ, tôi trồng thêm nữa, sau này đỡ đi nhặt quả trẩu thuê”. Chị Hồ Thị Xưn cũng trồng trẩu chia sẻ: “Trước đây trẩu chủ yếu mọc giữa rừng, đến mùa là đi rừng nhặt quả nhưng lúc có, lúc không. Giờ tôi tự trồng, cây đã bén rễ và đang lên tốt, hy vọng vài năm nữa có quả”.
Chị Hà bảo, tầm tháng 8, khi trẩu bắt đầu rụng quả, rừng cũng trở nên nhộn nhịp hơn. Người nhặt, người tách hạt. Những bao trẩu đầy dần lên. Kết thúc ba tháng mùa vụ, nhiều gia đình có thể tích cóp được từ 5 đến 10 triệu đồng. Tuy là số tiền không lớn nhưng là cả một mùa hy vọng ở vùng cao giúp người dân có thêm nguồn thu nhập để mua lương thực bù vào ngày giáp hạt.
Sinh kế từ rừng
Ít ai nghĩ, một loài cây từng chỉ được trồng để chắn gió, lấy bóng mát, nay lại trở thành sinh kế cho cả vùng. Từ khoảng năm 2017, khi dự án hỗ trợ sinh kế của Tổ chức Y tế Hà Lan – Việt Nam được triển khai, những vườn trẩu bắt đầu được trồng. Người dân có những khoảnh rừng của riêng mình, nơi họ có thể chờ đợi một mùa thu hoạch phía trước. Hướng Hóa hiện có khoảng 2.500ha rừng trẩu, trong đó khoảng 2.000ha đã cho thu hoạch, sản lượng hàng năm vào khoảng 1.200 tấn, ngoài ra cây trẩu do người dân tự trồng ở các địa phương có sản lượng ước khoảng trên 300 tấn. Từ việc giữ rừng đơn thuần, giờ đây người dân có thêm lý do để gắn bó với rừng.
Sở KH-CN Quảng Trị cũng đã chọn Trường Đại học Nông Lâm Huế thực hiện đề tài “Chọn tạo giống và khai thác phát triển nguồn gen cây trẩu ở tỉnh Quảng Trị” nhằm nâng cao năng suất, giá trị sản phẩm của cây trẩu. PGS.TS Đặng Thái Dương, Trường Đại học Nông Lâm Huế, cho biết việc chọn giống đang mở ra hướng mới: “Nếu không chọn lọc, cây trẩu cho năng suất không cao. Nhưng khi áp dụng kỹ thuật ghép, chọn giống tốt, sản lượng có thể tăng lên đáng kể”.
Bà Lê Thị Huệ, Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp Tân Hợp, nói: “Trước đây bà con gieo hạt tự nhiên nên cây không đều, năng suất thấp. Giờ có cây giống ươm, tỷ lệ sống cao hơn, cây cho quả ổn định hơn”. Ở tầm định hướng, tỉnh Quảng Trị đã đưa trẩu vào danh mục cây trồng chủ lực vùng miền núi, gắn với kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu và chế biến. Ông Tạ Sáu, Trưởng phòng Quản lý Khoa học (Sở KH-CN), nhìn nhận: “Muốn cây trẩu trở thành sinh kế bền vững phải làm đồng bộ từ giống, kỹ thuật đến tiêu thụ. Khi đó, người dân mới thực sự sống được từ cây này”.
Từ một loài cây bản địa mọc tự nhiên, cây trẩu đang dần trở thành một mắt xích quan trọng trong sinh kế vùng cao. Sắc trắng của mùa hoa vì thế không chỉ làm nên vẻ đẹp của đại ngàn mà còn đánh dấu một chu kỳ kinh tế – sinh thái từ trồng, chăm sóc đến thu hoạch, từ rừng đến đời sống. Trong vòng quay ấy, trẩu không chỉ phủ xanh mặt đất mà còn góp phần giữ người, giữ rừng, mở ra hướng đi bền vững cho vùng đất nhiều khó khăn. Những người nặng lòng với vùng đất này vẫn luôn ấp ủ giấc mơ nối dài những cung đường hoa trẩu và xây dựng một nhà máy chế biến tại chỗ. Đó là khát vọng về một sinh kế bền vững, giúp người dân bám đất, bám rừng và đi lên từ chính nguồn lực của quê hương.
Thiên Phúc
Bình luận (0)