Đề xuất của Bộ GD-ĐT về việc miễn phí sách giáo khoa theo mô hình thư viện dùng chung từ năm học 2029-2030 đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của xã hội, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới giáo dục và hướng tới công bằng trong tiếp cận tri thức.
Đây là đề xuất nhân văn, đúng đắn, phù hợp thực tế giáo dục Việt Nam hiện nay. Nếu nhìn từ phía giáo viên, học sinh, nhà trường và phụ huynh – những chủ thể trực tiếp liên quan – chính sách này không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ kinh tế mà còn tác động sâu sắc đến toàn bộ quá trình dạy và học.
Nhìn từ phía học sinh: Niềm vui đi kèm trách nhiệm
Với học sinh, đặc biệt là những em ở vùng khó khăn, việc được cấp sách giáo khoa miễn phí là một niềm vui rất lớn. Không còn cảnh đầu năm học lo lắng mua đủ bộ sách, không còn áp lực với những gia đình đông con, chính sách này giúp các em bước vào năm học với tâm thế nhẹ nhàng hơn. Điều này góp phần thu hẹp khoảng cách giữa các nhóm học sinh, tạo ra sự công bằng nhất định trong tiếp cận kiến thức.
Tuy nhiên, đi kèm với sự thuận lợi là một thách thức về ý thức giữ gìn. Khi sách không phải do mình bỏ tiền mua, một bộ phận học sinh có thể nảy sinh tâm lý “dùng tạm”, “không cần giữ kỹ”. Tình trạng viết vẽ bừa bãi, làm rách, làm mất sách có thể gia tăng nếu không có sự giáo dục kịp thời, đặc biệt trong mô hình sách dùng chung nhiều năm. Theo quan sát của chúng tôi, mặc dù sách giáo khoa có khuyến cáo giữ gìn sách để học sinh lớp sau dùng nhưng hầu hết các em đều ghi chép, bôi xóa vào sách, nhất là những bài tập điền vào chỗ trống, điền vào bảng/biểu đồ…
Vì vậy, cần hình thành ở học sinh ý thức trân trọng sách. Những quy định như bọc sách, không viết vào sách, giữ gìn để bàn giao lại cho khóa sau cần được thực hiện nghiêm túc nhưng linh hoạt, tránh gây áp lực quá mức. Và hình thức nhà trường cho mượn sách từ hệ thống thư viện sẽ là cách giáo dục tốt nhất về hành vi này.
Nhìn từ phía giáo viên: Thuận lợi và những điều cần thích ứng
Đối với giáo viên, việc tất cả học sinh đều có đủ sách giáo khoa ngay từ đầu năm học là một thuận lợi lớn. Quá trình giảng dạy trở nên đồng bộ, hạn chế tình trạng học sinh thiếu sách. Giáo viên có thể triển khai tốt hơn các phương pháp dạy học tích cực như yêu cầu học sinh đọc trước, thảo luận nhóm dựa trên nội dung sách.
Tuy nhiên, cũng có những băn khoăn. Một giáo viên dạy ngữ văn THPT tại phường Đức Nhuận (TP.HCM) nêu suy nghĩ: “Bấy lâu nay học sinh tự học trên sách của mình mua, thao tác sẽ nhanh hơn. Khi sách phải giữ gìn để tái sử dụng, học sinh không được ghi chép trực tiếp vào sách, làm giảm tính linh hoạt trong học tập”. Nhiều thầy cô cũng cho rằng, như vậy giáo viên cũng phải dành thêm thời gian nhắc nhở, kiểm tra việc bảo quản sách. Bên cạnh đó, nếu sách dùng nhiều năm, giáo viên cần chủ động cập nhật, bổ sung kiến thức mới, điều chỉnh nội dung cho phù hợp thực tiễn chứ không thể thụ động kiến thức ở một cuốn sách giáo khoa. Điều này đòi hỏi giáo viên không chỉ dạy theo sách mà còn phải sáng tạo hơn trong cách tổ chức bài học.
Nhìn từ phía nhà trường: Bài toán quản lý và tổ chức
Nhà trường là đơn vị chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc triển khai chính sách, vì vậy cũng đối diện với nhiều thuận lợi và thách thức. Trước hết, miễn phí sách giáo khoa giúp nhà trường đảm bảo 100% học sinh có đủ tài liệu học tập, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học. Đây cũng là cơ hội để xây dựng mô hình thư viện dùng chung, tạo thói quen sử dụng tài sản công trong học sinh.
Tuy nhiên, đi kèm là bài toán quản lý không hề đơn giản. Nhà trường phải tổ chức cấp phát sách đầu năm, theo dõi quá trình sử dụng và thu hồi cuối năm. Việc kiểm kê, phân loại sách còn sử dụng được hay hư hỏng đòi hỏi thời gian, nhân lực và quy trình rõ ràng. Nếu không làm tốt, sách dễ thất lạc, xuống cấp nhanh, gây lãng phí ngân sách. Ngoài ra, nhà trường cũng cần xây dựng quy định cụ thể về trách nhiệm của học sinh trong việc bảo quản sách, đồng thời có cơ chế xử lý hợp lý khi sách bị hư hỏng hoặc mất. Quan trọng hơn, việc giáo dục ý thức giữ gìn tài sản chung cần được lồng ghép vào các hoạt động giáo dục thường xuyên, chứ không chỉ dừng ở quy định hành chính. Một điểm đáng lưu ý là nhà trường có thể linh hoạt kết hợp giữa sách giấy và tài liệu số, tận dụng công nghệ để giảm áp lực lên sách in, đồng thời tăng tính chủ động cho học sinh.
Góc nhìn từ phụ huynh: Nhẹ gánh chi phí nhưng thêm nỗi lo trách nhiệm
Từ phía phụ huynh, chính sách miễn phí sách giáo khoa trước hết mang lại một lợi ích rất rõ ràng: giảm bớt gánh nặng tài chính đầu năm học. Với nhiều gia đình, đặc biệt là những gia đình có hai, ba con đang đi học, chi phí mua sách giáo khoa mỗi năm không hề nhỏ. Việc được cấp sách miễn phí giúp phụ huynh yên tâm hơn, có thể dành nguồn lực cho các khoản chi thiết yếu khác như học thêm, sinh hoạt hay chăm sóc sức khỏe cho con.
Không chỉ là vấn đề kinh tế, phụ huynh cũng cảm nhận được ý nghĩa nhân văn của chính sách khi mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận tri thức một cách bình đẳng. Điều này tạo ra sự công bằng trong môi trường học tập, giảm bớt những mặc cảm hay khoảng cách giữa các học sinh. Tuy nhiên, đi cùng với sự “nhẹ gánh” lại là những nỗi lo mới. Nhiều phụ huynh băn khoăn về ý thức giữ gìn sách của con em mình. Khi sách không phải do gia đình bỏ tiền mua, một số học sinh có thể thiếu cẩn trọng trong sử dụng. Điều này khiến phụ huynh phải thường xuyên nhắc nhở, thậm chí chịu trách nhiệm nếu sách bị hư hỏng hoặc thất lạc.
Một vấn đề khác là sự bất tiện trong học tập. Một phụ huynh có con học lớp 10 tại một trường THPT ở phường Tây Thạnh (TP.HCM) nói: “Trước đây, con tôi có thể ghi chú, đánh dấu trực tiếp vào sách để dễ học bài, thì nay việc này bị hạn chế nếu sách phải dùng lại. Phụ huynh vì thế phải đầu tư thêm vở ghi, tài liệu bổ trợ, hoặc tìm cách hỗ trợ con học tập hiệu quả hơn”. Ngoài ra, một số phụ huynh cũng lo ngại về chất lượng sách sau nhiều năm sử dụng: sách có thể cũ, rách, thiếu trang, ảnh hưởng đến trải nghiệm học tập của con. Điều này đặt ra yêu cầu nhà trường phải kiểm soát tốt việc bảo quản và luân chuyển sách.
Tóm lại, nhìn từ nhiều phía học sinh, giáo viên, nhà trường và phụ huynh, chính sách miễn phí sách giáo khoa là một chủ trương đúng đắn và giàu tính nhân văn. Tuy nhiên, để chính sách này thực sự phát huy hiệu quả, không chỉ cần nguồn lực mà còn cần cách tổ chức hợp lý và ý thức trách nhiệm của mỗi người tham gia. Khi đó, những cuốn sách không chỉ được trao đi, mà còn được gìn giữ và lan tỏa giá trị qua nhiều thế hệ học sinh.
Hậu Nguyên
Bình luận (0)