Trong nhiều thập kỷ qua, tiêm chủng đã âm thầm tạo nên một trong những “lá chắn” hiệu quả nhất của y học hiện đại. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM, mỗi mũi vắc-xin không chỉ giúp phòng bệnh cho một cá nhân mà còn góp phần cứu sống hàng chục triệu người trên toàn cầu, đồng thời xây dựng nền tảng bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.
Hiệu quả của vắc-xin
Những con số thống kê từ các mô hình đánh giá tác động tiêm chủng đối với 10 bệnh truyền nhiễm phổ biến tại 98 quốc gia cho thấy, trong giai đoạn 2000-2019, vắc-xin đã giúp ngăn ngừa khoảng 37 triệu ca tử vong. Trong đó, có tới 36 triệu trường hợp là trẻ em dưới 5 tuổi. Đây là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các bệnh truyền nhiễm, và cũng là nhóm hưởng lợi rõ rệt nhất từ các chương trình tiêm chủng mở rộng.
Không dừng lại ở đó, các dự báo cho thấy trong giai đoạn 2020-2030, vắc-xin có thể tiếp tục cứu thêm khoảng 32 triệu người, bao gồm khoảng 28 triệu trẻ nhỏ. Điều này cho thấy tiêm chủng không chỉ là thành tựu của quá khứ mà vẫn đang tiếp tục đóng vai trò then chốt trong tương lai của y tế toàn cầu.
Theo HCDC, hiệu quả của vắc-xin không chỉ thể hiện ở việc giảm số ca tử vong mà còn ở khả năng bảo vệ lâu dài. Với trẻ sinh năm 2019, nếu được tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo, nguy cơ tử vong do các bệnh truyền nhiễm trong suốt cuộc đời có thể giảm tới 72%. Đây là mức giảm đáng kể, phản ánh giá trị bền vững của tiêm chủng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Trong số các loại vắc-xin hiện nay, vắc-xin phòng sởi được đánh giá có đóng góp lớn nhất vào việc giảm tử vong toàn cầu. Chỉ riêng giai đoạn 2000-2019, loại vắc-xin này đã cứu sống khoảng 33 triệu người. Trước khi có chương trình tiêm chủng định kỳ, bệnh sởi từng khiến hơn 2,5 triệu người tử vong mỗi năm, chủ yếu là trẻ em. Việc kiểm soát hiệu quả căn bệnh này là minh chứng rõ ràng cho vai trò của tiêm chủng.
Bên cạnh sởi, nhiều loại vắc-xin khác cũng mang lại hiệu quả đáng kể. Vắc-xin phòng viêm gan B giúp giảm nguy cơ xơ gan và ung thư gan trong dài hạn. Vắc-xin phòng viêm phổi và viêm màng não góp phần hạn chế các biến chứng nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Vắc-xin phòng viêm não Nhật Bản giúp giảm thiểu nguy cơ tổn thương thần kinh nghiêm trọng, trong khi vắc-xin phòng tiêu chảy do virus Rota giúp hạn chế tình trạng mất nước cấp ở trẻ.
Đáng chú ý, vắc-xin phòng virus HPV được xem là bước tiến quan trọng trong phòng ngừa ung thư cổ tử cung. Dù hiệu quả của loại vắc-xin này thường được ghi nhận sau nhiều năm, các mô hình dự báo cho thấy đây là một trong những giải pháp then chốt giúp giảm tỷ lệ tử vong ở phụ nữ trong tương lai.
Theo HCDC, một yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của tiêm chủng là tỷ lệ bao phủ trong cộng đồng. Khi phần lớn người dân được tiêm vắc-xin, khả năng lây lan của mầm bệnh sẽ giảm đáng kể, từ đó hình thành “miễn dịch cộng đồng”. Cơ chế này giúp bảo vệ cả những người chưa hoặc không thể tiêm chủng, như trẻ sơ sinh, người mắc bệnh nền hoặc người suy giảm miễn dịch.
Đối mặt với nhiều thách thức
Tuy nhiên, việc duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao hiện đang đối mặt với nhiều thách thức. Ở một số nơi, tâm lý e ngại hoặc chần chừ tiêm vắc-xin có xu hướng gia tăng, phần lớn xuất phát từ thông tin sai lệch về độ an toàn và hiệu quả. Điều này có thể làm suy giảm “lá chắn” bảo vệ cộng đồng và tạo điều kiện cho dịch bệnh quay trở lại.
Các chuyên gia y tế khẳng định, vắc-xin là một trong những sản phẩm y học được kiểm soát chặt chẽ nhất. Trước khi được đưa vào sử dụng, mỗi loại vắc-xin đều phải trải qua quy trình thử nghiệm nghiêm ngặt nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả. Việc không tiêm chủng hoặc tiêm không đầy đủ không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh cho cá nhân mà còn ảnh hưởng đến toàn xã hội.
Tại Việt Nam, chương trình Tiêm chủng mở rộng đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Năm 2000, Việt Nam thanh toán thành công bệnh bại liệt. Đến năm 2005, bệnh uốn ván sơ sinh cũng được loại trừ. Đây là những dấu mốc cho thấy hiệu quả rõ rệt của chiến lược tiêm chủng quy mô quốc gia.
Theo HCDC, TP.HCM nhiều năm qua luôn duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao, góp phần kiểm soát tốt các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Tuy nhiên, cơ quan này cũng cảnh báo nguy cơ dịch bệnh có thể quay trở lại nếu tỷ lệ tiêm chủng giảm xuống, đặc biệt trong bối cảnh giao lưu, đi lại giữa các khu vực ngày càng gia tăng.
Thực tế trên thế giới đã ghi nhận nhiều đợt bùng phát dịch sởi tại những nơi có tỷ lệ tiêm chủng thấp. Điều này cho thấy những thành quả y tế hoàn toàn có thể bị đảo ngược nếu không được duy trì một cách bền vững. Vì vậy, việc tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng.
HCDC khuyến cáo người dân cần chủ động đưa trẻ đi tiêm chủng đúng lịch, đồng thời cập nhật các loại vắc-xin cần thiết theo hướng dẫn của ngành y tế. Đối với người lớn, việc tiêm nhắc lại hoặc tiêm bổ sung cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì khả năng miễn dịch lâu dài.
Có thể thấy, từ những con số hàng chục triệu sinh mạng được cứu sống đến những thành tựu cụ thể trong kiểm soát dịch bệnh, vắc-xin đã chứng minh vai trò không thể thay thế trong y học hiện đại. Trong bối cảnh nguy cơ dịch bệnh vẫn luôn hiện hữu, duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững và lâu dài.
Thương Nguyên
Bình luận (0)