Báo chí đang bước vào giai đoạn chuyển đổi động lực; người làm báo tương lai cần kết hợp ba yếu tố: Nghiệp vụ, công nghệ, dữ liệu. Trong bối cảnh đó, các cơ sở đào tạo truyền thông cần cập nhật tri thức nghề theo chuẩn mới của ngành truyền thông số, đổi mới phương pháp đào tạo…
Nhiều đề xuất đưa công nghệ, AI vào chương trình đào tạo truyền thông nhằm thích ứng với yêu cầu của bối cảnh chuyển đổi số đã được nêu ra tại tọa đàm “Đào tạo truyền thông: Từ đổi mới đến kỷ nguyên mới” do Báo Thanh Niên tổ chức.
Có 85% cơ quan báo chí đã dùng hoặc đang thử nghiệm AI
Tại tọa đàm, Nhà báo, TS. Tạ Bích Loan (Ủy viên BCH Hội Nhà báo Việt Nam, Nhà sáng lập MEDIA AI LAB) dẫn dữ liệu từ một khảo sát với các cơ quan báo chí cho thấy, 85% cơ quan báo chí đã dùng hoặc đang thử nghiệm AI; chỉ 5% chưa từng dùng trí tuệ nhân tạo này. Kết quả đó khẳng định xu hướng áp dụng AI ngày càng phổ biến và sự hiện diện mạnh mẽ của công nghệ này ở hầu hết các khâu của quy trình làm báo. Tuy nhiên, một số lo ngại cũng được đặt ra như: Nguy cơ thông tin từ AI không chính xác, vấn đề quyền sở hữu trí tuệ nội dung do AI tạo ra; thách thức trong việc duy trì các giá trị đạo đức báo chí cũng như nguy cơ mất việc làm do tự động hóa bởi AI…
Bà Loan nhận định, sự phát triển của công nghệ chi phối hoạt động đào tạo báo chí – truyền thông hiện nay. AI thay đổi nhanh khiến chương trình đào tạo dễ lỗi thời, không theo kịp tiến bộ công nghệ. Có sự cạnh tranh giữa khả năng tư duy con người và khả năng tạo sinh của AI; dữ liệu được sử dụng chung thì tính độc đáo nguyên bản bị mờ nhạt. Chính vì vậy, bà Loan cho rằng, trong đào tạo báo chí – truyền thông cần duy trì những yêu cầu như: Tính kiểm chứng, tính chính xác phải luôn là nền tảng của báo chí; đạo đức nghề nghiệp là nguyên tắc không thể phá vỡ; sự trung thực, khách quan là yếu tố cốt lõi tạo niềm tin; năng lực phân tích và tư duy độc lập là giá trị trường tồn của người làm báo; khả năng kể chuyện giàu cảm xúc để kết nối với độc giả.
Song song đó, cần điều chỉnh, bổ sung kỹ năng sử dụng AI, coi AI là công cụ nghề nghiệp hiệu quả; khả năng đọc – hiểu mô hình AI; kỹ năng đánh giá chất lượng dữ liệu để phân biệt thông tin đáng tin cậy; năng lực làm báo đa nền tảng, đa phương tiện nhằm thích ứng với môi trường truyền thông mới. Đặc biệt, khi đánh giá cần kết hợp sản phẩm AI và phi AI, tức đánh giá toàn diện các sản phẩm được tạo ra bằng lẫn không bằng AI.
Thiết kế mới chương trình đào tạo gắn với công nghệ, AI
Ở góc nhìn bao quát hơn, tham luận của Mạng lưới Quan hệ công chúng Việt Nam nêu ra 5 thách thức lớn trong đào tạo truyền thông ở bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Cụ thể, chương trình đào tạo tại nhiều cơ sở vẫn còn nặng lý thuyết, chậm cập nhật nội dung về truyền thông số, AI; dữ liệu lớn; nội dung đa nền tảng; kinh tế nội dung. Khoảng cách giữa nhà trường và thực tế tòa soạn – doanh nghiệp còn lớn khiến sinh viên ra trường thiếu kỹ năng thực hành; doanh nghiệp phải đào tạo lại từ đầu.
Bên cạnh đó, đạo đức truyền thông trong kỷ nguyên số chưa được đào tạo một cách bài bản trong khi tin giả, nội dung độc hại, truyền thông cực đoan, kinh doanh hóa cảm xúc đang là thách thức toàn cầu. Nguồn nhân lực truyền thông còn hạn chế về ngoại ngữ, về hiểu biết quốc tế, khả năng làm việc trong môi trường xuyên biên giới. Khung pháp lý cho báo chí số, AI, dữ liệu, nền tảng xuyên biên giới còn đang trong quá trình hoàn thiện tạo ra không ít độ trễ so với thực tiễn.
 Cần đào tạo kỹ năng sáng tạo nội dung Ông Nguyễn Ngọc Hồi (Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao TP.HCM) đánh giá, một trong những lĩnh vực truyền thông lớn hiện nay chưa được bàn tới, cũng chưa được đào tạo chính là truyền thông cá nhân và truyền thông xã hội. Ông cho hay, thực tế có nhiều cá nhân, nhóm người (KOL, KOC) làm truyền thông cá nhân rất thành công, đạt các giải thưởng lớn và có nhu cầu được học tập kiến thức bài bản nhưng lại gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nơi đào tạo phù hợp. Chính vì vậy, ông đặt vấn đề đào tạo truyền thông gắn với thương mại trong thời gian tới; chú trọng việc đào tạo kỹ năng sáng tạo nội dung và các cơ quan báo chí có thể phát huy thế mạnh trong đào tạo kỹ năng này. |
Đồng quan điểm, ông Phạm Quý Trọng (Phó Vụ trưởng Vụ Địa phương 3, Ban Tuyên giáo – Dân vận Trung ương) nhìn nhận, báo chí đang bước vào giai đoạn chuyển đổi động lực; người làm báo tương lai cần kết hợp ba yếu tố: Nghiệp vụ, công nghệ, dữ liệu. Và trong bối cảnh đó, các cơ sở đào tạo truyền thông cần cập nhật tri thức nghề theo chuẩn mới của ngành truyền thông số; đổi mới phương pháp đào tạo; tăng cường liên kết “doanh nghiệp – cơ quan báo chí – trường ĐH”.
Thế nhưng trên thực tế, ông Trọng đánh giá, cơ chế đào tạo truyền thông hiện nay còn cứng nhắc, thiếu hệ sinh thái thực hành, còn khoảng cách giữa nhu cầu thị trường và kỹ năng sinh viên. Từ đây, ông Trọng đề xuất cập nhật khung chương trình theo chuẩn kỹ năng nghề mới. Trong đó, năng lực về AI và dữ liệu cần là học phần bắt buộc. Đồng thời, bổ sung các học phần mới như: AI trong báo chí và truyền thông; quản trị nội dung đa nền tảng; visual storytelling (kể chuyện bằng hình ảnh) và sản xuất đa phương tiện… Chuẩn hóa đầu ra theo năng lực gắn với yêu cầu của các tòa soạn hiện đại; tăng tỷ trọng các học phần về báo chí số, AI trong báo chí, dữ liệu lớn, an toàn số…
“Các cơ sở đào tạo bên cạnh tăng cường hợp tác với Big Tech (Meta, Google News Initiative, TikTok, YouTube) để đào tạo kỹ năng digital-first (ưu tiên kỹ thuật số) có thể mời tổng biên tập, phóng viên điều tra, chuyên gia kỹ thuật số vào hội đồng tư vấn chương trình đào tạo. Chú trọng những khóa học theo dự án gắn với sản phẩm thực như phóng sự điều tra, longform, báo chí dữ liệu, fact-checking (xác minh dữ kiện)” – ông Trọng nêu. Ngoài ra, ông Trọng cũng nhấn mạnh việc tăng cường dạy đạo đức báo chí cùng với việc đào tạo kiến thức chuyên ngành cho sinh viên, nhất là trong bối cảnh sử dụng công nghệ, AI.
M.Tâm
Bình luận (0)