Alfred Nobel – không chỉ là nhà khoa học: Kỳ 1: Những đóng góp vĩ đại cho nhân loại

Có thể nói, tuổi thơ của cậu bé Alfred Nobel không phải là những ngày tháng ngọt ngào và êm đẹp như bao đứa trẻ khác. Vào ngày 21-10-1833, ngày mà cậu bé Alfred Nobel chào đời cũng chính là ngày cha cậu, ông Immanuel Nobel, một kỹ sư có tiếng tại Stockholm, Thụy Điển gặp phải các vấn đề về vật liệu xây dựng và buộc phải phá sản. Còn về bản thân Alfred cũng là một đứa bé vô cùng yếu ớt ngay từ lúc lọt lòng nên trong khi các anh trai của cậu đã đi học được một thời gian thì cậu vẫn phải nằm trên giường chiến đấu với các căn bệnh trong sự bảo bọc của người mẹ. 

Khi Alfred lên bốn, cha cậu quyết định đưa gia đình đến Phần Lan rồi sau đó là Nga để có thể bắt đầu một cuộc sống mới. Để có thêm khoản thu nhập phụ giúp cho chồng, bà Andrietta Nobel mở một cửa hàng tạp hóa và công việc của bà cũng phần nào giúp gia đình vượt qua khoảng thời gian khó khăn lúc bấy giờ. Tình hình trở nên khả quan hơn khi sau đó ông Immanuel cũng bắt đầu có được những thành công nhất định trong công việc hợp tác mua bán vũ khí với Chính phủ Nga. Cũng chính vì vậy mà sau đó gia đình của Immanuel đến sinh sống tại một khu vực tư sản cao cấp. Đến năm 17 tuổi, chàng trai Alfred Nobel đã thông thạo năm thứ tiếng bao gồm Thụy Điển, Anh, Đức, Nga, Pháp. Dù dành một tình yêu rất lớn cho văn học nhưng Alfred vẫn không hề làm trái mong muốn của cha, cậu hoàn thành các khóa học về hóa học tại Paris, ý, Đức và Hoa Kỳ rồi trở về giúp đỡ công việc kinh doanh của cha mình, lúc bấy giờ đã quay lại Thụy Điển. Kể từ thời điểm này, toàn bộ thời gian và tâm huyết của ông đều dành cho các nghiên cứu hóa học, mà đặc biệt ông vô cùng thích thú với nitroglycerin, một loại hợp chất dùng để chế tạo thuốc nổ. Tại phòng thí nghiệm ở Stockholm, ông làm việc quần quật 16 tiếng một ngày, bỏ ngoài tai sự nghi kỵ, bàn tán của những người láng giềng. Trải qua nhiều thử nghiệm cũng như thất bại xung quanh những nghiên cứu có liên quan đến thuốc nổ, cuối cùng ông đã có được những phát minh về một loại chất nổ an toàn và dễ kiểm soát hơn mà ngày nay mọi người vẫn hay gọi bằng cái tên “Dynamite”. Cùng với “Dynamite”, các phát minh sau đó đã mang lại cho ông tiếng tăm cũng như rất nhiều của cải. Ông xây dựng rất nhiều công ty cũng như phòng thí nghiệm tại nhiều quốc gia trên thế giới và cũng được xem là một trong những người giàu nhất thế giới lúc bấy giờ.      

Như đã đề cập ở trên, mặc dù đã hoàn tất những nghiên cứu về nitroglycerin trong việc chế tạo thuốc nổ nhưng vì mức độ nguy hiểm của nó nên Nobel đã cẩn thận thử nghiệm nhiều phương pháp khác nhau để cho loại hợp chất nguy hiểm này trở nên ổn định hơn và có thể sử dụng dễ dàng hơn. Đó cũng chính là quá trình mà loại chất nổ Dynamite nổi tiếng được phát minh.

Năm 1866, Nobel thực hiện một thí nghiệm vô cùng nguy hiểm, ông sử dụng ống nghiệm chứa đầy hợp chất, một lượng có thể thổi bay phòng thí nghiệm của ông. Và ngay khi ông chuẩn bị nhỏ một giọt thì ống thí nghiệm chứa hợp chất trượt khỏi tay ông và rơi xuống sàn nhà. Nếu chỉ cần vài giọt nitroglycerin này chạm vào mặt sàn thì một vụ nổ lớn sẽ thổi tung phòng thí nghiệm của Nobel và kể cả những khu vực xung quanh nó. May thay lượng chất nguy hiểm đã rơi vào một thùng mùn cưa và bị hấp thụ. Không muốn lãng phí, Nobel tiếp tục sử dụng loại hỗn hợp này để nghiên cứu và phát hiện ra nhờ vào mùn cưa, hay nói cách khác là khi trở thành dạng rắn thì chất nổ sẽ trở nên an toàn và dễ kiểm soát hơn. Và vào năm 1867 thì Nobel chính thức có bằng sáng chế Dynamite, một loại thuốc nổ có sức công phá rất lớn dùng trong việc mở đường, phá đá, xây dựng các con kênh hoặc trong các công việc phục vụ xây dựng khác. Trên thực tế thì Nobel không hề có ý định sử dụng phát minh của mình trong chiến tranh mà chỉ đơn thuần là giúp cho các công việc kể trên được thuận lợi hơn. Nếu kể đến tội thì phải nói tới các nhà quân sự, các chính quyền quốc gia đã lạm dụng nó vào những mục đích không vốn có của thuốc nổ.

Giải thưởng Nobel là một đóng góp cho nền khoa học thế giới và cũng có thể là sự chuộc tội của Nobel đối với nhân loại. Chúc thư được lập ra tại Ecrin vào ngày 27-11-1895 và có nội dung như sau: “Tất cả gia tài của tôi để lại sẽ dùng làm vốn lấy lời. Tiền lời này sẽ dùng làm phần thưởng cho những ai đã giúp ích cho nhân loại trong năm trước. Tiền lời sẽ được chia đều thành 5 phần, dùng làm các giải thưởng Vật lý học, Hóa học, Y học hay Sinh lý học, Văn chương và sau cùng là giải thưởng cho những ai lo tài giảm binh bị, gây được tình thân hữu giữa các dân tộc và tổ chức được nền hòa bình thế giới. Giải thưởng Vật lý và Hóa học sẽ do Hàn lâm Viện Khoa học Thụy Điển phát, Viện Karolinska tại Stockholm cho giải thưởng về y học hay sinh lý học, Hàn lâm Viện Stockholm sẽ phát giải thưởng về văn chương còn giải thưởng Hòa bình do một hội đồng gồm 5 nhân viên của Nghị viện Na Uy bầu lên”.

Minh Hiền