Việc đầu tiên mà học sinh cần thực hiện trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập là cần có một kế hoạch học tập, mục tiêu rõ ràng. Việc này sẽ giúp các em cân đối được thời gian, tránh việc học cùng lúc quá nhiều thứ dẫn đến tình trạng căng thẳng, lo lắng.
Đó là chia sẻ của chuyên gia tâm lý Nguyễn Thành Gia dành cho các em học sinh lớp 9 tại TP.HCM sắp bước vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập năm 2026.
Những biểu hiện của áp lực
Theo chuyên gia tâm lý Nguyễn Thành Gia, trong tâm lý học phát triển, trẻ ở độ tuổi học sinh thường được gọi là độ tuổi trong giai đoạn “nổi loạn và bất trị”. Đây là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em sang người lớn nên có nhiều sự thay đổi về sinh lý lẫn tâm lý. Đặc biệt, ở giai đoạn cuối cấp THCS chuẩn bị bước sang cấp THPT, theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, các em đã phải lựa chọn ngành nghề cho mình khi bắt đầu vào lớp 10 nên rơi vào tình trạng căng thẳng, áp lực là điều tất nhiên. Những áp lực, lo lắng trong giai đoạn này chủ yếu đến từ áp lực học đường như: kết quả học tập, lựa chọn nghề nghiệp, lo lắng về tương lai và đặc biệt là chuyện thi cử.
Lo âu hay lo lắng là một dạng trạng thái cảm xúc của cá nhân bị căng thẳng, khó chịu. Xuất phát từ sự lo sợ và không thoải mái. Lo âu thường không có nguyên nhân rõ ràng, nhưng lo âu cũng có thể xảy ra khi có một tình huống cảm xúc hoặc hoàn cảnh đặc biệt xảy ra. Đối với lứa tuổi THCS, sự lo âu có thể xuất hiện do sự căng thẳng khi học tập tại trường hoặc do yếu tố gia đình gây nên. Khi lo âu xuất hiện, có một vài triệu chứng cơ thể dễ nhận biết như: co thắt lồng ngực, cảm giác nguy hiểm, thất bại, sắp chết xảy ra, đánh trống ngực, thỉnh thoảng chóng mặt, buồn nôn, nhìn như có sương mù. Các biểu hiện của hệ thần kinh thực vật xanh xám, run chân tay, tim đập loạn nhịp.
Stress – trạng thái căng thẳng là những phản ứng về mặt sinh lý của cơ thể con người hay là những kích thích có bản chất là sự thay đổi trong cuộc sống. Theo đó, stress xuất hiện khi bản thân gặp phải những tình huống, sự kiện căng thẳng, nguy hiểm hay cả khi bản thân cảm thấy không có đủ năng lực để giải quyết với những tình huống, sự kiện đó. Bản thân sẽ xuất hiện ngay các triệu chứng về tâm lý, sinh lý và hành vi để phản ứng lại với stress. Khi ấy, bản thân sẽ xuất hiện các dấu hiệu như đổ mồ hôi, tăng nhịp tim, tăng huyết áp, căng cứng cơ thể, lo lắng, sợ hãi, và tức giận kèm theo những vấn đề về hành vi như rối loạn giấc ngủ, rối loạn ăn uống, hay hành vi gây hấn.
Nhìn chung nhất, khi học sinh cuối cấp THCS chuẩn bị thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập sẽ rất dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu hay từ ngữ chúng ta thường dùng là “áp lực thi cử”. Trong đó, một số biểu hiện đặc trưng có thể nhận thấy là: bản thân học sinh hay cảm thấy bồn chồn, tình trạng mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, bỏ ăn hoặc ăn quá nhiều, dễ nổi nóng với mọi người xung quanh. Trong một số tình huống, học sinh còn có thể có những biểu hiện về mặt sinh học như đổ mồ hôi tay, chân run, tim đập nhanh thậm chí là khó thở. Dấu hiệu này cũng dễ nhận thấy khi các em chuẩn bị bước vào phòng thi. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng 25% – 40% dân số sẽ phát triển một số rối loạn tâm lý nào đó trong suốt cuộc đời họ. Vì vậy, trong giai đoạn này, việc học sinh gặp phải “áp lực thi cử” có thể dễ hiểu. Điều quan trọng là chính học sinh, gia đình và nhà trường phải nhận biết các em có đang trong trạng thái căng thẳng, lo âu hay thậm chí là “trầm cảm” trước kỳ thi không để có những giải pháp quan tâm, chăm sóc kịp thời.
Do áp lực, học sinh thường “học trước quên sau” gắn liền với quá trình ghi nhớ của một người. Bởi ghi nhớ là một quá trình phức tạp, trực tiếp được chịu ảnh hưởng bởi nhiều bộ phận của não bộ và tâm trí. Có nhiều loại trí nhớ, trong đó trí nhớ dùng để học tập thường là trí nhớ có chủ đích, tức việc chúng ta sử dụng ý thức bằng việc lặp đi lặp lại, nghe hoặc mô tả các chi tiết có liên quan từ một chuỗi thông tin, sự kiện nào đó để học tập. Mà khi gặp phải lo âu hay căng thẳng, khả năng ghi nhớ sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến việc “học trước quên sau”.
“Việc đầu tiên cần thực hiện trong quá trình chuẩn bị cho kỳ thi cuối cấp là có một kế hoạch học tập, mục tiêu đầu ra, nguồn lực thực hiện rõ ràng. Việc có kế hoạch hợp lý sẽ giúp các em học sinh cân đối được thời gian, tránh việc dồn quá nhiều thứ vào học cùng một lúc dễ dẫn đến tình trạng căng thẳng, lo lắng. Theo sau đó là có các nguồn lực hỗ trợ như gia đình, bạn bè để tiện nhắc nhở và chăm sóc khi cần thiết. Đây là việc cần phải làm trước khi học sinh rơi vào tình trạng “áp lực thi cử”, “học trước quên sau””, chuyên gia tâm lý Nguyễn Thành Gia lưu ý.
Một số phương pháp cần áp dụng
Trong trường hợp đã rơi vào tình trạng căng thẳng hay áp lực, có một số lưu ý mà học sinh có thể áp dụng, đó là:
– Ăn uống đủ chất: Việc có bữa ăn dinh dưỡng và chất lượng sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến trạng thái tinh thần và nguồn năng lượng cho mỗi người. Vì vậy, việc cung cấp các bữa ăn có đầy đủ dưỡng chất và vitamin thiết yếu là việc hết sức cần thiết.
– Có một giấc ngủ chất lượng: Dù vẫn còn nhiều tranh cãi trong việc ngủ đủ giấc và chất lượng giấc ngủ có ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh hay không nhưng hầu hết các nghiên cứu cũng đã phần nào chứng minh vai trò của giấc ngủ đối với kết quả học tập, trí nhớ của học sinh. Theo đó, việc ngủ đủ từ 6 đến 8 tiếng vào buổi tối và có từ 15 đến 30 phút ngủ vào buổi trưa sẽ giúp điều hòa trạng thái tinh thần và giúp tăng cường trí nhớ.
– Hoạt động thể chất: Tập thể dục cho bộ não. Một trong những mối liên hệ chặt chẽ giúp có một tinh thần khỏe mạnh là việc hoạt động thể chất hằng ngày. Khi đó, các em học sinh sẽ có một trạng thái tinh thần khỏe mạnh, từ đây việc ghi nhớ và học tập cũng sẽ tốt hơn.
– Thực hành chánh niệm: Chánh niệm ở học sinh có thể được hiểu đơn giản là hoạt động tập trung vào hơi thở, vào giây phút hiện tại, tạm dừng suy nghĩ về học tập hay mọi thứ xung quanh trong một thời gian ngắn. Đây là một hoạt động giúp giảm tình trạng căng thẳng tức thì và dễ thực hiện. Ngoài ra, một số nghiên cứu cũng đã chứng minh việc học tập ở nhóm thực hành chánh niệm có hiệu quả cao hơn so với nhóm còn lại.
Ngoài những biện pháp đã được các nghiên cứu thực nghiệm chỉ ra giúp tăng cường trí nhớ và giúp kết quả học tập tốt hơn, một số giải pháp đơn giản khác cũng có thể được thực hiện như: đọc sách, chơi một vài trò chơi trí tuệ giải trí nhưng không được quá lạm dụng.
Sự đồng hành của cha mẹ
Trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập, cha mẹ có thể hỗ trợ con em mình bằng việc tạo ra môi trường gia đình lành mạnh. Sự lành mạnh của gia đình được hiểu là các cá nhân trong gia đình đều lạnh mạnh và có khả năng thích ứng với những sự chuyển hóa, thay đổi tình huống hoặc sự kiện bất ngờ xảy ra. Những khía cạnh về sức khỏe thể chất, tinh thần, bối cảnh sống, dinh dưỡng, cảm xúc, trí năng và các mối quan hệ đều ở mức ổn định.
Theo đó, cha mẹ cần tạo không gian thoải mái và hỗ trợ con bằng cách động viên và lắng nghe. Hãy thể hiện sự ủng hộ, khích lệ con trong quá trình học tập và chuẩn bị cho kỳ thi. Lắng nghe những lo lắng, cảm xúc của con. Bên cạnh đó, cha mẹ không nên tạo cho con quá nhiều áp lực mà cần giúp con học tập có tự chủ, không đặt áp lực quá lớn lên việc đạt điểm số cao.
Tiếp theo, cha mẹ có thể hỗ trợ con về kỹ năng học tập bằng cách giúp con thiết lập kế hoạch học tập hiệu quả, chia nhỏ công việc để tránh cảm giác quá tải. Khuyến khích con sử dụng nhiều phương pháp học tập khác nhau, như làm bài tập, ôn tập, tự giải đề thi. Cùng với đó, cha mẹ giúp con giữ cân bằng và khuyến khích nghỉ ngơi đảm bảo con có đủ thời gian để vận động, tập thể dục giảm stress và cải thiện sự tập trung. Cung cấp cho con những hoạt động giúp giảm stress như yoga, thiền, hoặc việc làm những điều yêu thích khác.
Ngoài ra, cha mẹ nên khuyến khích con sự tự tin và xem kết quả chưa tốt như việc tích lũy kinh nghiệm giúp con nhận thức rằng thất bại là một phần quan trọng của học tập. Hãy khuyến khích con học từ những sai lầm và cố gắng tiến bộ. Đồng thời, cha mẹ hãy khen ngợi những nỗ lực và thành tựu nhỏ của con để tăng động lực và tự tin. Xây dựng một môi trường gia đình tích cực và vui vẻ để con cảm thấy được yêu thương và hỗ trợ. Nếu cần, cha mẹ cũng có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ giáo viên, người hướng dẫn hoặc những người có kinh nghiệm để cung cấp sự định hướng và hỗ trợ cho con.
Cuối cùng, cha mẹ hãy cho con biết rằng cha mẹ luôn là những người bạn và sẵn sàng đồng hành cùng con trên hành trình học tập của mình. Học tập cùng con, suy nghĩ cùng con, giải trí cùng con, du lịch cùng con, chia sẻ niềm vui và nỗi buồn cùng con. Hãy tạo cho con cảm giác an toàn, yêu thương và biết ơn để con có thể có đủ tự tin, yêu thương và nỗ lực. Đặc biệt, cùng con định hướng nghề nghiệp, xác định năng lực bản thân, mục tiêu và kế hoạch thực hiện. Đôi khi, đơn giản chỉ là việc cùng con nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa, học bài, giải trí cũng được gọi là đồng hành cùng con và cho con đủ niềm tin, sức mạnh trước những áp lực thi cử.
Hồ Trinh (ghi)
Bình luận (0)