Đi chợ “mỗi năm có một lần”

Lý giải việc chợ Viềng là phiên chợ duy nhất trong cả nước mang ý nghĩa cầu may, đã có mặt từ rất lâu trên vùng Thiên Bản xưa (nay là huyện Vụ Bản theo câu ca dao cổ Chợ Viềng mùng tám tháng giêng/ Cái nón em đội cũng tiền anh mua)nhiều nhà nghiên cứu lịch sử cho rằng, Nam Định vốn là cái nôi của nền văn minh lúa nước nên đời sống vật chất, tinh thần của con người nơi đây phát triển sớm. Điều đó đã làm thúc đẩy nhu cầu giao lưu văn hóa và tình cảm mạnh mẽ. Ngoài chùa chiền, lễ hội thì chợ cũng là phương tiện thể hiện hữu hiệu nhất.

Chợ nằm trong quần thể Phủ Giầy, thờ Bà chúa Liễu Hạnh, một trong tứ thánh bất tử ở Việt Nam, nên còn được gọi là chợ Viềng Phủ. Điều đặc biệt ở chợ này là cả người bán, người mua đều không quan trọng chuyện giá cả, hàng hóa, lợi nhuận, không có tiếng cò kè mặc cả. Cứ dịp đầu xuân, khách thập phương từ khắp nơi đổ về chợ, chỉ cốt là để lấy may, cầu lộc, lấy phước. Nếu các phiên chợ khác bán đủ các mặt hàng thì ở chợ Viềng chỉ phần nhiều là đồ nông cụ, cây cảnh, đồ cũ, đồ cổ và thịt bê thui.

Từ nhiều năm nay, anh Đỗ Xuân Phương (Hà Nội) đều đưa cả gia đình về chơi chợ vào tối mùng bảy, mua vài cây xanh và cân thịt bê. Anh chia sẻ: “Đi chợ Viềng, mua một cây chanh quê, vừa lễ Mẫu để cầu cho gia đình một năm mới mạnh khỏe, an lành, làm ăn phát đạt…”.

Lặn lội từ Thanh Hóa về chợ Viềng trẩy chợ, chị Thanh Hằng cùng ba người bạn đã đi lễ Phủ trong đêm mùng bảy, dưới tiết mưa xuân. Chị tâm sự: “Thật kỳ lạ, đi chợ lại thấy lòng mình thanh thản hơn, bình lặng hơn. Thấy con người gần gũi và dễ mến. Năm nay tôi và bạn bè mua về cho gia đình mỗi người một cây hải đường, hy vọng một năm thêm nhiều may mắn như nụ như hoa”.

Có thâm niên bán cây cảnh nhiều năm ở chợ Viềng, anh Trần Huy Hùng (Trực Ninh, Nam Định) cho biết, mỗi năm bán được hơn 1.000 cây con giống, cây cảnh. Các loại cây được khách ưa chọn mua là chanh, sung, lộc vừng, hải đường… để hy vọng và tin tưởng cho năm mới luôn xanh tươi, tài lộc.

Mỗi phiên, chợ Viềng đón trên vài chục ngàn lượt khách thập phương về. Các con đường dẫn vào chợ đều nhỏ, lại không có quy định cấm xe ô tô nên tình trạng tắc đường hầu như năm nào cũng xảy ra. Năm 2013, theo ước tính có tới hơn 20 ngàn lượt khách đến chợ nên tình trạng ùn ứ, xô đẩy vẫn diễn ra.

Lợi dụng tâm lý năm mới du xuân không ai muốn mặc cả, nên nhiều hàng quán ở chợ Viềng đã chèo kéo, “chặt chém” khách. Anh Xuân Phương vẫn còn ấm ức chia sẻ về chuyến đi chợ đêm mùng bảy, khi cả gia đình ăn ba bát phở bò trên đường vào chợ bị hét giá lên tới 150 ngàn nhưng anh vẫn phải tươi cười trả tiền. Giá gửi xe vào chợ cũng rất  bát nháo. Với xe máy, giá gửi từ 15-50 ngàn, ô tô từ 100-200 ngàn đồng. Còn đối với đặc sản thịt bê thui, giá cũng không hề rẻ từ 350-450 ngàn đồng/cân.

Điều đáng mừng là phiên chợ năm nay, khách đi chợ đã không còn phải “nhức mắt” trước những trò cờ bạc hay chiếc nón kỳ diệu bịp bợm hoạt động công khai như các năm trước. Tuy nhiên, nhiều trò cờ bạc vô bổ, núp bóng gian hàng trò chơi dân gian, vui xuân có thưởng vẫn còn xuất hiện ở chợ, thu hút đông đảo bạn trẻ tham gia.

Dù ít nhiều đã bị thương mại hóa, để những dư âm chưa thực sự “ngọt” trong lòng khách thập phương nhưng đó chỉ là những con số đơn lẻ. Vẫn còn đó vẹn nguyên những giá trị văn hóa, truyền thống, cái duyên của chợ Viềng từ bao đời nay như lời tâm tình của cụ Nguyễn Văn Tưởng (73 tuổi, Trung Thành, Vụ Bản, Nam Định) – một người lớn lên cùng những phiên chợ: “Đi chợ Viềng để cầu may mắn, chỉ cần ra về trong tay có một món hàng, dù là thứ gì cũng được. Vậy là đủ. Còn biến tướng, dù chưa đẹp nhưng âu đó cũng là cách mà con người đối diện với cuộc sống…”.

Bài, ảnh: Đông Sa