Dịch giả phải có trách nhiệm: Từ độc giả trẻ…

“Chưa có dịch giả nào từng khẳng định rằng mình không bao giờ dịch sai bởi dịch thuật là công việc đòi hỏi tính trách nhiệm cao với chính tác phẩm dịch của mình. Vấn đề chỉ là dịch sai nhiều hay ít. Dịch thuật là nghề đòi hỏi kiến thức tổng hợp, đa dạng về nhiều lĩnh vực nên dịch giả rất cần chủ động tích lũy kiến thức để có thể nắm bắt, xử lý bất kỳ tác phẩm nào. Bên cạnh đó, khi xử lý một tác phẩm cụ thể, dịch giả cần làm việc với tinh thần trách nhiệm cao nhất, chịu khó tìm tòi, tra cứu để nắm bắt đầy đủ nhất tinh thần, nội dung của tác phẩm gốc và chuyển dịch. Tôi tin nếu làm được như vậy thì độc giả sẽ luôn luôn đón nhận, ủng hộ những tác phẩm dịch có chất lượng”, bạn Huỳnh Ngọc Anh (SV năm 4 Trường ĐH Văn hóa TP.HCM) cho biết.

“Khi đọc tác phẩm Thơ Haiku Nhật Bản do nhà sách Đông Tây liên kết xuất bản với NXB Lao động, thật sự tôi không biết đâu mới là cách cảm nhận đúng về thơ Haiku mà tôi đang được học ở trường. Quá nhiều ý kiến xung quanh tập thơ này làm tôi nghi ngờ về chất lượng của bản dịch”, bạn Trần Ngọc Hà (SV năm 3 Trường ĐH KHXH & NV TP.HCM) chia sẻ.

Cũng đồng quan điểm khi đọc một tác phẩm dịch có quá nhiều ý kiến tranh cãi, bạn Lê Văn Hòa (SV năm 4 Trường ĐH Sư phạm TP.HCM) cho biết: “Cách đây không lâu, tôi có đọc tiểu thuyết Lolita của nhà văn Vladimir Nabokov, bản dịch của dịch giả Dương Tường. Bản dịch này gây nhiều tranh cãi trên các báo, các trang mạng xã hội nên cũng làm tôi hoang mang và chưa thể cảm nhận hết được giá trị của tác phẩm nổi tiếng này”.

Được biết, có một thực tế nảy sinh là nhiều dịch giả chỉ đứng tên (cho mượn danh xưng) còn lại thuê SV dịch theo từng chương. Sau đó, họ sẽ lắp ghép lại. Là cựu SV Khoa Ngữ văn Anh, Trường ĐH KHXH & NV TP.HCM, Mai Anh đã nhiều lần thử sức ở mảng dịch thuật. Mai Anh cho biết: “Hiện nay, dịch thuật là công việc khó khăn, thu nhập thấp, chỉ khoảng 200-300 đồng/chữ, với SV làm thêm thì đôi khi còn được trả thấp hơn. Nhiều người cũng đắn đo khi nhận công việc này bởi mức thù lao như thế thì thật sự rất thấp nhưng bù lại có thể theo đuổi đam mê, học hỏi kinh nghiệm qua nhiều bản dịch. Tôi biết mình chưa có nhiều vốn sống, “phông” văn hóa chưa đủ để cảm nhận hết tác phẩm nhưng rất mong muốn sự đồng cảm và rộng lượng của người đọc. Nhiều cách nhận xét hồ đồ, thiếu công tâm, và đôi khi còn có ác ý của một bộ phận dư luận đã vô tình giết chết “lửa” nghề của nhiều dịch giả trẻ”.

…Đến tiến sĩ văn học

Tiến sĩ ngữ văn Hà Thanh Vân – Viện Khoa học xã hội vùng Đông Nam bộ cũng bày tỏ: “Thị trường sách văn học hiện nay đều có những mảng hay và dở đứng bên cạnh nhau. Sự bùng nổ của nhiều công ty làm sách khiến cho thị trường sách dịch phong phú hơn bao giờ hết, từ những tác phẩm kinh điển như Lolita của Vladimir Nabokov cho đến những tiểu thuyết ngôn tình hay tiên hiệp chỉ để giải trí của Trung Quốc đều có mặt. Do vậy, có thể nói là thị trường sách hiện nay đa dạng, phong phú, đáp ứng cho nhiều nhu cầu của nhiều tầng lớp bạn đọc. Tuy nhiên, cũng từ đó mà xuất hiện nhiều loại sách giải trí không có giá trị, ảnh hưởng đến nhận thức và thẩm mỹ của người đọc. Đội ngũ dịch giả hiện nay rất phong phú về vốn tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Hoa… tuy nhiên trình độ lại không đồng đều. Ngoài một số dịch giả lớn, có uy tín, tên tuổi thì còn có rất nhiều dịch giả trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm cũng tự tin cho rằng mình dịch sách được, dẫn đến việc cho ra đời những tác phẩm sai sót nghiêm trọng”.

“Là dịch giả, phải có trách nhiệm với chính ngòi bút dịch của mình nhưng đáng tiếc là hiện nay xu thế nhà nhà làm sách, người người dịch sách nên đã dẫn đến một thị trường sách dịch xô bồ, hỗn độn, tốt xấu đều có. Vì vậy, cần có một cơ chế về quản lý sách dịch, ví dụ như bộ phận thẩm định sách do Cục Xuất bản, In và Phát hành chịu trách nhiệm thì mới có thể hạn chế được những hiện tượng sách dịch kém chất lượng”, tiến sĩ Hà Thanh Vân nhấn mạnh.

Khi trình độ ngoại ngữ và dân trí ngày một nâng cao thì trình độ và tầm hiểu biết của dịch giả cũng phải được nâng lên. Có nhiều ý kiến cho rằng số lượng sách dịch hiện nay là quá tải đối với đội ngũ dịch thuật. Việc khuyến khích hoạt động dịch thuật là điều cần thiết để nền sách dịch Việt Nam phát triển chất lượng, hiệu quả hơn.

Yên Hà (ghi)