Gen Z lớn lên cùng smartphone, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI), đó xem như “chìa khóa” vạn năng mở ra cánh cửa nghề nghiệp mới đầy thú vị và màu sắc, nhưng Gen Z cũng đang đứng trước những cơ hội và thách thức trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ như “vũ bão” của công nghệ.
Nghề nghiệp trong “cơn bão” số
Theo các báo cáo mới nhất từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), World Bank và các tổ chức phân tích nhân sự tính đến cuối năm 2025, năm 2026 được xem là “điểm bùng phát” của thị trường lao động toàn cầu và Việt Nam. Đây là thời điểm mà sự cộng hưởng giữa AI, tự động hóa và chuyển đổi xanh sẽ tạo ra một cuộc đại dịch chuyển nghề nghiệp. Trên thế giới dự kiến khoảng 85 triệu việc làm truyền thống sẽ bị thay thế hoặc giảm nhu cầu mạnh mẽ do tác động của AI và tự động hóa, khoảng 97 triệu việc làm mới sẽ xuất hiện, công nghệ tạo ra thêm khoảng 12 triệu việc làm, gần 40% doanh nghiệp toàn cầu dự kiến sẽ thay thế một phần nhân sự bằng AI vào năm 2026.
Tại Việt Nam, dự báo năm 2026, Việt Nam cần thêm khoảng 150.000 – 200.000 chuyên gia trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, Fintech, logistics xanh, khoảng 11,5% thanh niên có nguy cơ khó tìm việc nếu không có kỹ năng số, trong khi các ngành sản xuất truyền thống như dệt may, da giày có thể cắt giảm tới 20-30% lao động giản đơn để thay bằng robot.
Kỷ nguyên số không chỉ thay đổi công cụ làm việc mà còn thay đổi hoàn toàn bản chất của nghề nghiệp, “bản đồ” nghề nghiệp cũng được “vẽ lại” một cách dữ dội, hàng triệu việc làm truyền thống mất đi và hàng triệu việc làm mới ra đời, các lĩnh vực ngành nghề chuyển mình gắn chặt với công nghệ số, trong đó các lĩnh vực ngành nghề như khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ tài chính (fintech), thương mại điện tử, Digital marketing, nghệ thuật số, truyền thông số, kinh tế sáng tạo, an toàn thông tin, bảo mật thông tin, lập trình và phát triển môi trường ảo, trải nghiệm người dùng công nghệ, mô phỏng, VR… là xu hướng “bùng nổ” trong 5-10 năm tới.
Chìa khóa dành cho Gen Z
Gen Z là nhóm thích nghi rất nhanh với các công cụ và tính năng mới nhất. Trong kỷ nguyên số, Gen Z không còn coi công việc nghề nghiệp là “cần câu cơm” đơn thuần mà là sự khẳng định bản sắc cá nhân. Gen Z không ưa thích sự ổn định mà ưu tiên sự linh hoạt, chuộng các mô hình làm việc tự do, làm việc từ xa hoặc đa ngành, sẵn sàng nhảy việc trong tâm thế trải nghiệm. Tuy nhiên, trong “dòng chảy” công nghệ và cái tôi, Gen Z cần có bốn trụ cột cốt lõi khi định hướng nghề nghiệp:
Thứ nhất: Đừng chỉ chọn nghề, hãy chọn giá trị, bởi lẽ nghề nghiệp trong kỷ nguyên số không còn là một điểm đến cố định, mà là một hành trình tự khám phá. Gen Z không nên chạy theo những ngành “hot” nhất thời nếu không có sự đam mê và nền tảng tư duy phù hợp.
Thứ hai: Luôn học tập suốt đời, trong kỷ nguyên số, kiến thức lỗi thời rất nhanh, bằng cấp chỉ là tấm vé vào cửa, nhưng thái độ tự học và kỹ năng tái đào tạo mới là tấm vé để ngồi lại trên tàu.
Thứ ba: Cần rèn luyện sức mạnh mềm, dù AI có mạnh đến đâu, nó cũng không thể thay thế được sự thấu cảm, tư duy phản biện và khả năng giải quyết xung đột của con người. Gen Z cần tập trung vào các nhóm kỹ năng như: Kỹ năng thích nghi, đó là khả năng xoay chuyển khi thị trường biến động; Kỹ năng quản trị cảm xúc, giúp giữ vững tâm thế giữa áp lực từ thế giới ảo, giữa một thế giới đầy thuật toán, sự thấu cảm lại trở thành của hiếm, Gen Z hãy luôn ghi nhớ rằng: Máy móc có thể tính toán nhanh hơn con người, nhưng chúng không thể thay thế con người ở khả năng kết nối cảm xúc, giải quyết xung đột và tư duy đạo đức; Kỹ năng kết nối, giúp xây dựng mạng lưới quan hệ thực tế thay vì chỉ qua các lượt “like” trên mạng xã hội.
Thứ tư: Xây dựng thương hiệu cá nhân, trong kỷ nguyên số, hồ sơ cá nhân trực tuyến chính là “bộ mặt” nghề nghiệp. Hãy chăm chút nó một cách chuyên nghiệp. Gen Z cần học cách quản trị thương hiệu cá nhân trên không gian mạng. Một hồ sơ cá nhân chuyên nghiệp hay một hồ sơ cá nhân trực tuyến ấn tượng chính là “bản CV 4.0”, hiện tại và cả trong tương lai nhà tuyển dụng không chỉ định vị hồ sơ cá nhân trên giấy mà họ còn định vị qua những dấu chân số.
Chọn ngành nghề là chọn con đường tương lai
Chọn ngành nghề không đơn thuần là việc quyết định mình sẽ học gì trong 4 năm tới, mà thực chất là chọn cho mình một con đường tương lai, một lựa chọn đúng đắn sẽ giống như việc đặt viên gạch nền móng vững chắc, giúp bản thân tự tin bước vào kỷ nguyên số đầy biến động. Nếu sự nghiệp là một hành trình dài, thì ngành học chính là chiếc la bàn. Chọn sai ngành không chỉ lãng phí thời gian, tiền bạc mà còn bào mòn nhiệt huyết của tuổi trẻ. Ngược lại, khi đam mê gặp gỡ đúng môi trường đào tạo, tiềm năng của cá nhân sẽ được khai phóng tối đa.
Hiện nay, các trường đại học đều “nhúng” công nghệ số vào hầu hết các ngành đào tạo, Trường Đại học Hoa Sen (HSU) là một ví dụ điển hình cho tinh thần giáo dục công nghệ số, hiện đại, nơi giúp sinh viên xác lập lộ trình tương lai rõ ràng thông qua triết lý “thực học – thực làm”, với môi trường tôn trọng sự khác biệt và tinh thần doanh chủ, mạng lưới hơn 1.000 doanh nghiệp đối tác trong nước và nước ngoài rộng lớn, tạo nên sự trải nghiệm sống động, khoảng cách giữa giảng đường và thực tế thu hẹp giúp sinh viên khẳng định bản lĩnh, định hình tư duy của công dân toàn cầu, và “con đường tương lai” của sinh viên thênh thang và ít bỡ ngỡ hơn sau khi tốt nghiệp.
Với vị thế là trường đại học hàng đầu về đào tạo kinh doanh, quản lý công nghệ và sáng tạo. Năm 2026, HSU tuyển sinh 47 chương trình đào tạo chính quy chuẩn quốc tế và 2 chương trình Elitte, tất cả các chương trình chính quy chuẩn quốc tế đều có cơ hội nhận học bổng tuyển sinh giá trị lên đến 70% toàn khóa học. Tại HSU, nhiều chương trình đào tạo luôn thu hút đông đảo thí sinh chọn học như: Digital marketing, Thương mại điện tử, Nghệ thuật số, Thiết kế đồ họa, Thiết kế thời trang, Quản trị kinh doanh, Kinh doanh quốc tế, Truyền thông đa phương tiện, Marketing, Quan hệ công chúng, Quản trị khách sạn, Khoa học dữ liệu, Trí tuệ nhân tạo (AI), Công nghệ tài chính (fintech)…
Chọn ngành nghề là một cuộc đầu tư dài hạn cho bản thân, đứng trước ngưỡng cửa đại học, và “dòng chảy” công nghệ, Gen Z hãy lắng nghe tiếng nói bên trong mình, định vị kỹ bản thân trước khi định vị nghề nghiệp, thông qua tham chiếu đa chiều, trải nghiệm sâu sắc và sử dụng các công cụ trắc nghiệm khoa học như: MBTI, HOLLAND…; Bên cạnh đó, tìm hiểu kỹ về các trường đại học về môi trường học tập, chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, hoạt động sinh viên, học phí, học bổng, vị trí địa lý, uy tín, danh tiếng của trường…
Sự thay đổi, chuyển dịch công việc trong kỷ nguyên công nghệ là tất yếu, tuy nhiên công nghệ không phải là một đích đến, mà là một hành trình. Gen Z hãy coi công nghệ là đôi cánh, và trái tim nhiệt huyết cùng tư duy nhạy bén sẽ là bánh lái để đưa con tàu sự nghiệp đi xa, kỷ nguyên số không loại bỏ con người, nó chỉ loại bỏ những người đứng yên một chỗ mà thôi.
ThS. Phạm Doãn Nguyên
(Chuyên gia đào tạo kỹ năng mềm)
Bình luận (0)