Thực tế này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng thực hiện chương trình mới, mà còn trở thành rào cản trong việc triển khai một cách bài bản, trọn vẹn các định hướng lớn theo Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71 về phát triển đất nước dựa trên phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Khoảng trống ngay từ “mắt xích” đầu tiên
Theo yêu cầu của GDPT 2018, môn công nghệ được thiết kế theo hướng tích hợp, thực hành và gắn với đời sống, bao gồm các nội dung từ công nghệ nông nghiệp, cơ khí, điện – điện tử đến định hướng nghề nghiệp. Đây là một trong những cấu phần quan trọng của giáo dục STEM – nơi học sinh bước đầu tiếp cận khoa học thông qua trải nghiệm và ứng dụng thực tiễn.
Tuy nhiên, thực tế triển khai tại TP.HCM cho thấy, đội ngũ giáo viên công nghệ hiện chưa đáp ứng được yêu cầu cả về số lượng lẫn chất lượng. Ở nhiều trường THCS và THPT không có giáo viên chuyên trách giảng dạy môn học, giáo viên dạy công nghệ chủ yếu là kiêm nhiệm từ các môn gần như khoa học tự nhiên, vật lý, sinh học hoặc tin học. Có trường chỉ có 1 giáo viên phụ trách toàn bộ khối lớp.
Hiệu trưởng một trường THCS trung tâm thành phố chia sẻ: “Chúng tôi gặp khó khăn trong việc bố trí giáo viên dạy công nghệ đúng chuyên môn. Phần lớn phải phân công giáo viên dạy chéo môn, trong khi chương trình mới lại yêu cầu cao về thực hành và tích hợp. Điều này khiến việc tổ chức dạy học chưa đạt như kỳ vọng”.
Việc thiếu giáo viên chuyên môn dẫn đến hệ quả rõ rệt: nhiều nội dung thực hành bị lược bỏ hoặc triển khai mang tính hình thức. Môn học vốn được thiết kế để “học đi đôi với hành” lại có nguy cơ quay về lối dạy lý thuyết đơn thuần.
Không chỉ đối mặt với bài toán nhân lực, môn công nghệ còn chịu tác động từ một rào cản mang tính “văn hóa giáo dục”: tâm lý xem đây là môn phụ. Trong bối cảnh áp lực thi cử, nhiều trường học vẫn ưu tiên nguồn lực cho các môn “chính” như toán, ngữ văn, ngoại ngữ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc phân bổ thời lượng, đầu tư thiết bị dạy học cũng như sự quan tâm trong công tác chuyên môn đối với môn công nghệ.
Hiệu trưởng một trường THPT tại TP.HCM thẳng thắn nhìn nhận: “Dù chương trình mới đã xác định rõ vai trò của môn công nghệ trong định hướng nghề nghiệp và phát triển năng lực, nhưng trên thực tế, tâm lý coi đây là môn phụ vẫn còn tồn tại ở cả học sinh và một bộ phận phụ huynh. Do đó, khi được chọn môn, công nghệ chưa được chú trọng, nếu có chọn thì vẫn được coi là môn chọn học để nhẹ nhàng chứ không phải theo định hướng thi”.
Hệ quả là không ít học sinh học môn công nghệ với tâm lý đối phó, thiếu sự hứng thú và chủ động khám phá. Trong khi đó, nếu được tổ chức đúng hướng, đây lại là môn học có khả năng khơi gợi sáng tạo, hình thành tư duy kỹ thuật và khả năng giải quyết vấn đề – những năng lực thiết yếu trong thế kỷ 21.
“Nút thắt” đối với chiến lược phát triển khoa học – công nghệ
Trong các định hướng chiến lược quốc gia, phát triển khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực then chốt cho tăng trưởng. Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71 đều nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.
Ở cấp độ phổ thông, giáo dục STEM – với sự tham gia của các môn khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học – chính là “bệ phóng” cho mục tiêu này. Trong đó, môn công nghệ đóng vai trò cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, giúp học sinh hiểu và vận dụng kiến thức vào đời sống.
Tuy nhiên, khi thiếu giáo viên công nghệ, việc triển khai STEM trong nhà trường trở nên thiếu đồng bộ. Nhiều hoạt động chỉ dừng ở mức phong trào, thiếu chiều sâu chuyên môn. Học sinh ít có cơ hội tham gia vào các quy trình thiết kế, chế tạo hay thử nghiệm – những trải nghiệm cốt lõi để hình thành tư duy sáng tạo và năng lực công nghệ. Hiệu trưởng một trường THPT chia sẻ thêm: “Chúng tôi rất muốn đẩy mạnh các hoạt động STEM, nhưng nếu thiếu giáo viên công nghệ làm nòng cốt thì rất khó triển khai bài bản, như kỳ vọng”.
Bên cạnh đó, một trong những yêu cầu cốt lõi của GDPT 2018 là đảm bảo tính đồng bộ và toàn diện. Tuy nhiên, với môn công nghệ, sự thiếu hụt giáo viên đã tạo ra sự chênh lệch đáng kể giữa các trường. Có trường đầu tư tốt, có đội ngũ giáo viên tâm huyết, chương trình được triển khai tương đối đầy đủ. Nhưng cũng có nơi phải “linh hoạt” cắt giảm nội dung, dạy lướt hoặc dạy theo kiểu “có gì dạy nấy”. Hiệu trưởng một trường THCS cho biết thêm: “Chúng tôi rất mong có đủ giáo viên để triển khai đúng chương trình. Nếu không, việc dạy học sẽ thiếu tính hệ thống, học sinh không được trải nghiệm đầy đủ. Điều này về lâu dài sẽ ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục”.
Cần giải pháp đồng bộ
Để tháo gỡ tình trạng thiếu giáo viên công nghệ, nhiều nhà quản lý giáo dục cho rằng, đòi hỏi cần có những giải pháp mang tính hệ thống. Trước hết, cần xây dựng chiến lược đào tạo và tuyển dụng giáo viên công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tế. Các trường sư phạm cần mở rộng quy mô, đổi mới chương trình đào tạo theo hướng gắn với công nghệ hiện đại và yêu cầu của GDPT 2018. Đồng thời, cần có chính sách thu hút người học như hỗ trợ tài chính, đảm bảo cơ hội việc làm.
Song song đó, công tác bồi dưỡng giáo viên hiện hữu cũng cần được chú trọng. Những giáo viên đang dạy kiêm nhiệm cần được đào tạo lại một cách bài bản, không chỉ về kiến thức mà còn về phương pháp tổ chức dạy học theo định hướng STEM.
“Bên cạnh yếu tố nhân lực, việc thay đổi nhận thức về môn công nghệ cũng đóng vai trò quan trọng. Nhà trường cần xác định đây là môn học có ý nghĩa chiến lược, góp phần định hướng nghề nghiệp và phát triển năng lực cho học sinh, từ đó có sự đầu tư tương xứng về thời gian, thiết bị và hoạt động trải nghiệm” – hiệu trưởng một trường THPT nhấn mạnh.
Ngoài ra, việc tăng cường kết nối với doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu cũng là hướng đi cần thiết để đưa thực tiễn vào nhà trường, đồng thời hỗ trợ giáo viên trong quá trình tổ chức dạy học.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp 4.0, yêu cầu về nguồn nhân lực có năng lực công nghệ ngày càng trở nên cấp thiết. GDPT, với vai trò nền tảng, cần được đầu tư đúng mức. Thiếu giáo viên công nghệ không chỉ là câu chuyện của một môn học, mà là vấn đề của chiến lược phát triển. Vì vậy đây là “nút thắt” cần được tháo gỡ càng sớm càng tốt.
Đỗ Giang Quân
Bình luận (0)