Mới đây, khi tình cờ lướt trên mạng xã hội Facebook, tôi thấy một học sinh chia sẻ dòng trạng thái trên group nhóm của trường mà em này tham gia: “Thầy cô ơi, bớt giao việc cho chúng em, chúng em đuối sức quá rồi!”.
Dòng trạng thái trên dù là của cá nhân học sinh, song nó là hồi chuông cảnh báo cho việc học sinh đuối sức khi phải làm việc quá nhiều, quá tải, khi học chương trình mới.
Hoạt động nhiều nhưng thiếu sự điều phối hợp lý
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được xây dựng với mục tiêu đổi mới căn bản việc dạy và học, chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực và phẩm chất người học. Trong đó, các hoạt động trải nghiệm, thuyết trình, làm việc nhóm, dự án học tập được xem là phương thức quan trọng giúp học sinh chủ động, sáng tạo và gắn kiến thức với thực tiễn. Tuy nhiên, sau một thời gian triển khai ở bậc THPT, không ít ý kiến cho rằng học sinh đang rơi vào tình trạng quá tải, đuối sức, đặc biệt do số lượng hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp và yêu cầu chuẩn bị bài quá nhiều. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc và có giải pháp kịp thời.
Thực tế cho thấy, học sinh THPT hiện nay phải đảm đương cùng lúc nhiều nhiệm vụ học tập. Ngoài việc tiếp thu kiến thức trên lớp, các em còn phải soạn bài theo phiếu học tập, chuẩn bị thuyết trình, làm sản phẩm nhóm, tham gia dự án môn học và hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp. Đáng chú ý là nhiều môn học cùng lúc giao nhiệm vụ mang tính “hoạt động”, khiến khối lượng công việc tăng lên gấp nhiều lần so với trước đây.
Không ít tiết học, việc thuyết trình và trình bày sản phẩm chiếm phần lớn thời gian, trong khi thời gian đọc – hiểu – suy ngẫm kiến thức lại bị thu hẹp. Việc làm việc nhóm, về mặt hình thức, diễn ra thường xuyên nhưng hiệu quả chưa cao. Một số học sinh làm việc là chính, số còn lại tham gia mang tính đối phó. Đặc biệt, với học sinh lớp 11, 12 là những em đang chịu áp lực thi cử và định hướng nghề nghiệp, sự dồn dập của các hoạt động càng khiến các em mệt mỏi, căng thẳng.
Cách học chương trình mới gây nặng nề, quá sức
Thăm dò ý kiến của nhiều giáo viên, học sinh đang dạy và học lớp 10, 11 theo chương trình mới hiện nay, chúng tôi thấy hầu hết ý kiến đều cho rằng việc học chương trình mới không hề nhẹ nhàng, chưa thật sự giảm tải cho học sinh, áp lực việc học không thua kém gì chương trình cũ, thậm chí còn nặng nề hơn ở nhiều mặt!
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến áp lực cho học sinh. Trước hết phải kể đến là do cách thức tổ chức một tiết dạy theo quy định mới của Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH. Với yêu cầu của công văn này, trong một tiết học, giáo viên và học sinh phải làm việc liên tục, không nghỉ ngơi mới “chạy” kịp kế hoạch. Tiết học mất hết khoảng lặng thời gian để cho học sinh nghiền ngẫm vấn đề. Cô Ng., giáo viên dạy tiếng Anh tại một trường THPT ở phường Tây Thạnh (TP.HCM) cho biết: “Với cách dạy học như hiện nay, giáo viên và học sinh phải hoạt động liên tục mới mong không bị “cháy” giáo án”.
Học chương trình mới chú trọng đến việc liên hệ với thực tiễn, vận dụng kiến thức vào cuộc sống, cho nên hầu hết các môn học đều “giao việc” cho học sinh, xem như là bài tập về nhà. Các bài tập này không phải đơn thuần là lý thuyết như cách học trước đây, mà là sản phẩm. Để tạo ra được sản phẩm, học sinh phải mất rất nhiều công sức và thời gian, kể cả tốn kém. Nhiều học sinh lớp 10 thẳng thắn nhìn nhận: Việc giáo viên chia nhóm, giao việc cho các em về nhà soạn bài PowerPoint để thuyết trình ở lớp giúp các em nắm chắc bài học hơn. Nhưng nếu tuần nào cũng làm, môn nào cũng yêu cầu thì thật sự các em rất đuối.
Những học sinh học theo phân môn tự chọn càng vất vả hơn, vì các em phải vừa học kiến thức những môn chung vừa làm “nhà nghiên cứu” đối với những môn chuyên. Thầy Tr., giáo viên dạy ngữ văn tại một trường THPT ở phường Đức Nhuận (TP.HCM) nhận xét: “Chuyên đề ngữ văn rất nặng. Nếu học sinh muốn học bài bản, có chất lượng thì phải đầu tư công sức vào rất nhiều, phải giống như nhà nghiên cứu. Còn không, kết quả rất thấp, chỉ như “cưỡi ngựa xem hoa” mà thôi”. Ngoài ra, các hoạt động ngoại khóa, hướng nghiệp, sinh hoạt câu lạc bộ, phong trào… do nhà trường tổ chức thường xuyên cũng chiếm mất nhiều thời gian nghỉ ngơi của học sinh.
Hậu quả trước mắt là học sinh quá tải về việc học, mất động lực học tập. Việc học sinh bị đuối sức không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động tiêu cực đến tinh thần và chất lượng giáo dục. Trước hết, học sinh dễ rơi vào trạng thái stress, chán học, làm bài mang tính đối phó, sao chép hình thức cho xong nhiệm vụ. Thay vì yêu thích học tập và khám phá, các em lại sợ thuyết trình, sợ làm việc nhóm, sợ đến lớp… Về lâu dài, tình trạng này làm giảm chiều sâu tiếp thu kiến thức. Học sinh quen với việc làm sản phẩm bề nổi nhưng thiếu thời gian suy nghĩ, phân tích và hệ thống hóa tri thức. Mục tiêu phát triển năng lực vì thế không đạt được như mong muốn. Thậm chí, sự quá tải còn có thể làm gia tăng khoảng cách giữa các nhóm học sinh. Bởi vì những em khá, giỏi có điều kiện sẽ gánh vác phần lớn công việc, trong khi học sinh trung bình, yếu ngày càng tự ti và tụt lại phía sau.
Giải pháp hiệu quả: giảm số lượng, tăng chất lượng
Để khắc phục tình trạng trên, trước hết cần có sự tiết chế và điều phối hợp lý trong việc tổ chức hoạt động học tập của giáo viên. Không phải tiết học nào cũng cần thuyết trình, không phải môn học nào cũng phải làm dự án. Hoạt động chỉ nên tổ chức khi thực sự cần thiết và phục vụ trực tiếp cho mục tiêu bài học. Thứ hai, cần thống nhất trong tổ chuyên môn và nhà trường về tần suất giao nhiệm vụ lớn cho học sinh, tránh tình trạng nhiều môn dồn việc cùng thời điểm. Giáo viên cần chú trọng đánh giá quá trình học tập thực chất, giảm yêu cầu hình thức nặng nề như slide cầu kỳ hay sản phẩm phức tạp vượt quá khả năng học sinh. Thứ ba, cần tăng cường vai trò hướng dẫn của giáo viên trong hoạt động nhóm, phân công nhiệm vụ rõ ràng, kiểm soát mức độ tham gia của từng học sinh để tránh tình trạng làm việc hình thức. Đồng thời, cần dành đủ thời gian cho học sinh tìm hiểu bài học, suy nghĩ độc lập và trao đổi chiều sâu trên lớp. Cuối cùng, việc đổi mới giáo dục cần luôn đặt câu hỏi: Học sinh có đủ thời gian học tập, nghỉ ngơi và phát triển cân bằng hay không? Phát triển năng lực không thể tách rời khỏi việc bảo đảm sức học và tâm lý của người học.
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 mang trong mình những mục tiêu tiến bộ và nhân văn. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai ở bậc THPT cho thấy, nếu thiếu sự điều chỉnh hợp lý, việc lạm dụng hoạt động trải nghiệm, thuyết trình và làm việc nhóm có thể khiến học sinh quá tải, đi ngược lại tinh thần đổi mới. Vì vậy, cần một cách tiếp cận linh hoạt, tiết chế và thực chất hơn, để mỗi hoạt động học tập thực sự trở thành cơ hội phát triển, chứ không phải gánh nặng đối với học sinh.
Trần Nhân Trung
Bình luận (0)