Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc học sinh tiểu học tiếp cận và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để làm bài tập đang trở thành một thực tế mà giáo viên phải đối mặt. Thực trạng trên đặt ra vai trò giảng dạy AI một cách bài bản từ bậc tiểu học, trong đó người thầy giữ vai trò dẫn dắt, định hướng.
Thực trạng lạm dụng AI trong bài tập về nhà
Có 2 con đang học tiểu học, bà Mỹ Quỳnh (ngụ TP.HCM) khá bất ngờ khi khoảng 2 năm trở lại đây, các con sử dụng khá thuần thục các ứng dụng AI như ChatGPT, Gemini để tham khảo làm các bài tập theo yêu cầu của thầy cô.
Theo bà Quỳnh, không chỉ có tiếng Việt, toán, các bộ môn khác khi cần lên ý tưởng thì các con đều sử dụng AI để tham khảo. Tuy nhiên, nếu không có phụ huynh quan tâm giám sát, việc sử dụng AI rất dễ trở thành lạm dụng khi các con quá lệ thuộc, từ đó dẫn đến việc giảm khả năng tư duy, sáng tạo, ảnh hưởng đến kết quả học tập.
“Trong bối cảnh hiện nay, tôi cho rằng việc giảng dạy AI từ bậc tiểu học là cực kỳ cần thiết, quan trọng để định hướng, giáo dục cho học sinh biết được rằng sử dụng AI như thế nào là hiệu quả. Bởi nếu không có sự định hướng thì việc học sinh tiểu học lạm dụng AI là điều tất yếu, nguy hiểm hơn là sẽ hình thành cho các cháu thói quen này ở các bậc học cao hơn”, bà Quỳnh nhìn nhận.
Thầy Nguyễn Trường Giang (giáo viên chủ nhiệm lớp 5/2 Trường Tiểu học Đặng Trần Côn, phường Vĩnh Hội, TP.HCM) cho biết, thực trạng học sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 4, lớp 5 sử dụng AI đang ngày càng trở nên rầm rộ hơn do sự xuất hiện của nhiều công cụ dễ tiếp cận như ChatGPT, Gemini hay Rock. Các em thường sử dụng AI khi làm các bài văn hoặc những bài toán khó mang tính thử thách của giáo viên.
Theo thầy Giang, khi một học sinh tiểu học sử dụng AI để làm bài tập thì giáo viên rất dễ nhận ra. Sự can thiệp của công nghệ ở môn tiếng Việt thể hiện qua lời văn thường cao siêu, mang tính học thuật, không phù hợp với tâm sinh lý và cách hành văn tự nhiên của một học sinh lớp 5 bình thường. Đó còn thể hiện qua sự “tiến bộ bất thường” khi một học sinh vốn chưa có năng khiếu bỗng nhiên viết được những bài văn rất hay và dài.
Đối với môn toán, AI thường thay học sinh giải quyết vấn đề theo phương pháp học thuật của bậc học cao hơn. Ví dụ, thay vì giải bài toán “tổng – tỷ” theo cách bậc tiểu học, AI lại trình bày theo kiểu đặt ẩn số hoặc đưa ra các hệ phương trình phức tạp.
“Rõ ràng, nếu học sinh lạm dụng AI để giải quyết những yêu cầu mà giáo viên giao thì rất nguy hiểm, bởi gần như là các em sao chép hoàn toàn. Tuy nhiên, không thể cấm đoán các em sử dụng AI trong thời đại công nghệ đang rất phổ biến như hiện nay, thay vào đó chỉ có thể tăng cường giáo dục, định hướng cho các em”, thầy Giang nhận định.
Dẫn dắt, định hướng cho học sinh
Thầy Nguyễn Trường Giang lựa chọn cách tiếp cận dựa trên sự kiểm soát và định hướng. Để hạn chế việc học sinh “quăng bài” cho AI xử lý, thầy Giang đã thay đổi quy trình giảng dạy ngay tại lớp:
Đầu tiên là gợi mở tư duy trước khi làm bài. Trước khi cho học sinh viết văn, thầy tổ chức thảo luận, yêu cầu các em tưởng tượng hoặc quan sát hình ảnh sinh động. Ví dụ, khi tả cảnh biển, thầy tìm những hình ảnh đẹp để học sinh quan sát, liên tưởng đến kỷ niệm cá nhân và ghi lại các ý chính ngay tại lớp để giáo viên kiểm soát được dòng suy nghĩ của các em.
Tiếp theo, tận dụng nguồn học sinh giỏi. Thầy khuyến khích thảo luận nhóm để học sinh học hỏi lẫn nhau. Các em chia sẻ những từ ngữ, ý tưởng hay để bạn mình ghi chép và học tập, tạo sự tương tác trực tiếp trước khi chạm tới công nghệ.
Đặc biệt là giáo dục về mục đích sử dụng. Thầy nhấn mạnh việc giáo dục học sinh rằng AI chỉ là nguồn hỗ trợ để gợi ý từ ngữ hoặc phát triển ý tưởng sau khi bản thân đã tự làm, chứ không phải là một nguồn tìm kiếm để sao chép hoàn toàn.
Cô Nguyễn Thị Hồng Yến (Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Ngọc Hân, phường Bến Thành, TP.HCM) nhấn mạnh vai trò dạy AI một cách bài bản cho học sinh tiểu học, tùy theo khối lớp, độ tuổi. Mục tiêu là trang bị cho các em những kiến thức, hiểu biết nhất định về AI, sử dụng AI một cách đúng đắn, hiệu quả cho việc học.
“Với bối cảnh hiện nay, nhà trường và giáo viên phải là nơi dẫn dắt, định hướng cho học sinh về AI, trang bị và hình thành cho các em năng lực công dân số. Chỉ khi đi đúng đường thì AI mới trở thành công cụ hữu ích dẫn dắt học sinh lên các bậc học cao hơn”, cô Yến nói.
Sự phối hợp từ gia đình và mục tiêu hình thành kỹ năng công dân số
Song song với sự giáo dục, giảng dạy AI từ phía nhà trường, cô Nguyễn Thị Hồng Yến cũng khẳng định vai trò của phụ huynh là vô cùng quan trọng trong việc phối hợp với giáo viên để kiểm soát việc học của con tại nhà. Phụ huynh cần hỗ trợ cho con sử dụng điện thoại để tìm kiếm thông tin dưới sự giám sát, tránh để các em quá lạm dụng AI. Bên cạnh đó, việc xây dựng mối quan hệ gần gũi như những người bạn với học sinh cũng giúp giáo viên nắm bắt được tình hình, vì các em thường kể cho nhau nghe về việc mình dùng công cụ gì, từ đó giáo viên có thể điều tiết kịp thời.
Trong khi đó, thầy Nguyễn Trường Giang nhấn mạnh rằng trong thời đại số, nhiệm vụ của người giáo viên là phải biết về công nghệ, nắm bắt tình hình học tập thực tế của học sinh để vừa dạy kiến thức, vừa định hướng các em trở thành những công dân số biết sử dụng công cụ hiện đại một cách thông minh và trách nhiệm.
Cô Hương Lan (giáo viên Trường Tiểu học Tân Hưng, phường Tân Hưng, TP.HCM) cũng cho rằng không thể cấm cản học sinh tiểu học sử dụng AI, bởi AI xuất hiện dường như trong mọi mặt của đời sống. Điều cần thiết và quan trọng hơn cả là chính giáo viên phải tự mình nâng cao năng lực công nghệ, AI để giáo dục, định hướng các em sử dụng đúng cách, hiệu quả, với sự phối hợp từ phía gia đình.
“Thời đại công nghệ cần sự giám sát từ cả gia đình và nhà trường. Phụ huynh không nên phó mặc việc học của con mình cho giáo viên, đặc biệt khi giao thiết bị công nghệ cho con thì cần có sự giám sát chặt chẽ, đảm bảo rằng chỉ phục vụ việc học một cách chính đáng”, cô Lan nói.
Bài, ảnh: Yến Hoa
Bình luận (0)