Việc rèn luyện viết bài văn bình luận (hay rộng hơn là văn nghị luận xã hội) là một phần quan trọng trong chương trình ngữ văn THCS và THPT. Thể loại này yêu cầu học sinh bày tỏ suy nghĩ, đánh giá về các vấn đề đời sống, hiện tượng xã hội hoặc tư tưởng đạo lý qua lập luận logic, dẫn chứng thuyết phục.
Việc rèn luyện này không chỉ giúp nâng cao kỹ năng viết văn, mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong việc phát triển tư duy, nhân cách và trách nhiệm công dân cho học sinh.
Ý nghĩa của việc học viết văn bình luận
Trước hết, rèn viết bài bình luận giúp phát triển tư duy phản biện và lập luận logic. Trong thời đại thông tin bùng nổ, học sinh dễ bị ảnh hưởng bởi tin giả, quan điểm cực đoan trên mạng xã hội. Qua việc bình luận các vấn đề như nghiện game, bảo vệ môi trường hay lòng biết ơn, các em học cách phân tích đa chiều: nguyên nhân, hậu quả, giải pháp. Điều này rèn luyện khả năng suy nghĩ độc lập, không chấp nhận máy móc mà biết bác bỏ ý kiến sai lệch. Tư duy phản biện là kỹ năng thiết yếu cho học tập suốt đời và công việc sau này. Thứ hai, hoạt động này nâng cao khả năng diễn đạt và vốn ngôn ngữ. Học sinh phải sử dụng ngôn ngữ mạch lạc, thuyết phục, giàu dẫn chứng từ thực tế, sách vở hay danh ngôn. Từ đó, các em tích lũy từ ngữ nghị luận, cấu trúc câu văn logic, tránh lủng củng hoặc cảm tính. Kỹ năng này không chỉ hữu ích cho môn ngữ văn mà còn hỗ trợ các môn khác như lịch sử, giáo dục công dân, thậm chí giao tiếp hằng ngày và viết đơn từ sau này. Thứ ba, rèn viết bình luận giáo dục ý thức xã hội và trách nhiệm công dân. Các đề bài thường liên quan đến vấn đề nóng như bạo lực học đường, ô nhiễm rác thải nhựa hay giá trị sống. Học sinh không chỉ nhận diện vấn đề mà còn đề xuất giải pháp, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Điều này giúp các em trở thành công dân tích cực, biết lên tiếng vì cái đúng, góp phần xây dựng xã hội tốt đẹp hơn. Thứ tư, việc rèn luyện này khơi dậy sự tự tin và sáng tạo. Khi có ý kiến riêng, lập luận chặt chẽ, học sinh tự tin bày tỏ quan điểm trong thảo luận nhóm hoặc diễn đàn. Không học thuộc lòng mà phải suy nghĩ độc lập giúp phát huy sáng tạo, tránh máy móc. Nhiều học sinh giỏi văn nghị luận xã hội thường xuất sắc trong các cuộc thi hùng biện, viết báo tường hay tham gia hoạt động xã hội. Cuối cùng, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, kỹ năng bình luận giúp học sinh tiếp cận các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, bình đẳng giới. Đây là nền tảng để các em trở thành thế hệ trẻ có tầm nhìn, góp sức cho sự phát triển đất nước.
Như vậy, rèn viết bài bình luận không chỉ là yêu cầu học thuật mà còn là cách giáo dục toàn diện, giúp học sinh trưởng thành về trí tuệ, tình cảm và đạo đức. Giáo viên, phụ huynh cần khuyến khích, hướng dẫn để các em thấy đây là cơ hội bày tỏ bản thân, từ đó yêu thích môn ngữ văn và sống có trách nhiệm hơn.
Một số thí dụ cụ thể
Dưới đây là một số thí dụ về các nhóm chủ đề bình luận và ý nghĩa của nó đối với học sinh. Một là, bình luận về hiện tượng nghiện mạng xã hội ở giới trẻ. Ở chủ đề này, học sinh phân tích thực trạng giới trẻ dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội (TikTok, Facebook, Instagram…), nguyên nhân (giải trí, áp lực xã hội), hậu quả (mất tập trung học tập, cô lập thực tế), và đề xuất giải pháp (quản lý thời gian, giáo dục kỹ năng số). Loại bình luận này giúp học sinh hình thành tư duy phản biện, bởi các em có thể nhận diện ưu, nhược điểm của mạng xã hội, tránh lạm dụng; từ đó nâng cao ý thức cá nhân, như khuyến khích các em tự quản lý thời gian, cân bằng giữa thế giới ảo và thực; đồng thời xây dựng kỹ năng số, góp phần chuẩn bị cho học sinh sống trong thời đại công nghệ 4.0 một cách tỉnh táo. Hai là, bình luận về giá trị của lòng biết ơn trong cuộc sống. Chủ đề này gợi ý học sinh bàn về ý nghĩa của lòng biết ơn (trân trọng cha mẹ, thầy cô, bạn bè…), biểu hiện (giúp đỡ, quan tâm…), tác động tích cực (tăng hạnh phúc, gắn kết cộng đồng…) và cách nuôi dưỡng thói quen biết ơn. Từ đây, các em có thể được giáo dục đạo đức, nhất là nuôi dưỡng lòng nhân ái, biết trân trọng những gì đang có; đồng thời phát triển cảm xúc, như giúp học sinh sống tích cực, giảm ích kỷ, xây dựng mối quan hệ tốt…; qua đó phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, nhất là kết nối với giá trị “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Ba là, bình luận về vai trò của việc đọc sách trong thời đại số. Chủ đề này giúp học sinh phân tích lợi ích của đọc sách (mở rộng kiến thức, nuôi dưỡng tâm hồn…), nêu các thách thức trong thời đại số (sự lấn át của video, game, mạng xã hội…), và cách khuyến khích thói quen đọc (chọn sách phù hợp, tổ chức câu lạc bộ sách…). Từ đó, học sinh có thể phát triển trí tuệ, nhất là khuyến khích các em học hỏi sâu sắc, mở rộng vốn hiểu biết; đồng thời hình thành tư duy sáng tạo, như kích thích trí tưởng tượng, khác với nội dung ngắn gọn trên mạng…; qua đó góp phần duy trì thói quen đọc trong bối cảnh công nghệ thống trị.
Một vài gợi ý cách viết văn bình luận
Trước hết, cần giúp học sinh hiểu rõ bản chất và cấu trúc bài văn bình luận. Bài văn thường xoay quanh một hiện tượng xã hội (tích cực hoặc tiêu cực), một tư tưởng đạo lý hoặc vấn đề thời sự. Cấu trúc cơ bản gồm ba phần: Mở bài (giới thiệu vấn đề, nêu luận điểm chính), thân bài (giải thích, chứng minh, bàn luận mở rộng), kết bài (khẳng định lại ý nghĩa, lời kêu gọi hành động). Giáo viên nên hướng dẫn lập dàn ý chi tiết trước khi viết để tránh lan man. Thí dụ, với đề “Bình luận về hiện tượng nghiện mạng xã hội ở giới trẻ”, mở bài giới thiệu thực trạng, thân bài giải thích nguyên nhân, hậu quả, giải pháp, kết bài nhấn mạnh trách nhiệm cá nhân. Thứ hai, rèn luyện kỹ năng tìm ý và lập luận. Học sinh cần học cách phân tích vấn đề đa chiều: nguyên nhân, biểu hiện, hậu quả, giải pháp. Khuyến khích đọc báo, xem tin tức để tích lũy dẫn chứng thực tế như số liệu thống kê, thí dụ nổi bật (hiện tượng “sống ảo”, lãng phí thời gian). Sử dụng các phép lập luận: diễn dịch (từ chung đến riêng), quy nạp (từ thí dụ đến kết luận), phản biện (bác bỏ ý kiến sai). Giáo viên có thể tổ chức thảo luận nhóm về các hiện tượng xã hội để học sinh trao đổi ý kiến, từ đó hình thành luận điểm cá nhân. Thứ ba, phát triển vốn ngôn ngữ và phong cách diễn đạt. Ngôn ngữ bình luận phải trong sáng, logic, giàu sức thuyết phục, tránh cảm tính. Học sinh cần tích lũy từ ngữ nghị luận: “thực tế cho thấy”, “tuy nhiên”, “do đó”, “cần phải”. Đọc văn mẫu hay hoặc bài bình luận trên báo chí. Giáo viên hướng dẫn sửa bài chi tiết: chỉ ra lỗi lập luận yếu, dẫn chứng thiếu thuyết phục, câu văn dài dòng. Thứ tư, thực hành thường xuyên và đa dạng. Bắt đầu từ bài ngắn (400-500 chữ) bình luận hiện tượng gần gũi như “ý nghĩa của lòng biết ơn”, “tác hại của rác thải nhựa”…, dần đến bài dài với vấn đề phức tạp. Tổ chức viết theo nhóm, thi viết bình luận thời sự hoặc tham gia diễn đàn trực tuyến. Phụ huynh khuyến khích con thảo luận vấn đề xã hội hàng ngày, như bình luận về môi trường, giáo dục.
Cuối cùng, khuyến khích tư duy phản biện và sáng tạo. Không học thuộc văn mẫu mà phải có ý kiến riêng, lập luận độc lập. Giáo viên khen ngợi những bài có góc nhìn mới, dẫn chứng phong phú để học sinh tự tin.
Văn nghị luận là thể tương đối khó. Rèn luyện viết văn bình luận đòi hỏi sự kiên trì từ giáo viên, phụ huynh và học sinh. Khi thành thạo, các em không chỉ giỏi văn mà còn trở thành công dân có trách nhiệm, biết suy nghĩ sâu sắc về xã hội.
Trúc Giang
Bình luận (0)