Kết hôn… với người bệnh tâm thần

Chị Lương Thị Mai, 56 tuổi, nhà ở 77/85 đường Phạm Hùng, quận 8 kể: “H., em gái tôi là cô gái khá đẹp. Nghiệt ngã thay, trời không cho em một cuộc sống bình thường. Ở lứa tuổi đôi mươi, em bỗng dưng hay nói cười vu vơ, lơ ngơ như đứa trẻ. Nhiều người bảo em mắc chứng tâm thần, nhân lúc bệnh còn nhẹ nên… gả chồng sẽ hết bệnh. Tin lời họ, thấy có người theo đuổi em, chúng tôi đề nghị cưới thì anh ta gật đầu. Không ngờ, sau khi H. sinh ba đứa con, bệnh chẳng những không… giảm mà ngày càng nặng hơn. 30 tuổi, em gái tôi không còn biết ai là ai, bình thường thì ngồi im, lên cơn thì đuổi mẹ, đánh con. Chồng nó nhiều lần đòi ly hôn nhưng chưa được thì một bữa, nó đánh đuổi chồng. Anh ta đi biệt tích đến nay, còn H. thì giờ cứ suốt ngày rong ruổi, lang thang ngoài đường”… Sau 3 năm kết hôn, chị N.T.Y (ngụ huyện Bình Chánh) gửi đơn đến tòa xin ly hôn bởi “không thể kéo dài đời sống hôn nhân với người chồng mắc bệnh tâm thần”. Trong lần đến ngân hàng, chị Y. làm quen với anh T. – nhân viên giao dịch. Sau 4 tháng tìm hiểu, hai người kết hôn. Về chung sống chưa được bao lâu thì vợ chồng thường xuyên cãi vã, do T. ghen tuông vô lối, thường… giấu áo quần không cho vợ mặc đi làm. Tiếp sau đó, anh T. bị đuổi việc vì thường xuyên tính toán sai, hay vô cớ quát nạt khách. Lúc này, gia đình chồng mới “thành thật” rằng T. có tiền sử… bệnh tâm thần sau cú sốc hai lần trượt đại học, nhưng gia đình đã chạy chữa khỏi!

Hiện tượng kết hôn với người mắc bệnh tâm thần đã không còn hiếm, khi mà tỷ lệ ly hôn trong trường hợp này ngày càng cao do vợ/ chồng cảm thấy bất an, không thể kéo dài cuộc sống chung với chồng/ vợ mắc bệnh. Phần lớn nguyên nhân khởi nguồn từ việc các “đương sự” khi bước vào đời sống vợ chồng đã không tìm hiểu kỹ đối phương, không tiến hành khám – giám định sức khỏe. Tuy nhiên, vẫn có nhiều trường hợp vợ/ chồng bỗng dưng… đổ bệnh sau kết hôn dù trước đó, họ hoàn toàn khỏe mạnh, do trải qua cú sốc tâm lý hoặc sức khỏe bị ảnh hưởng từ một vụ tai nạn. Khi đó, đời sống hôn nhân đã không còn đảm bảo, thậm chí có thể dẫn đến bi kịch sát hại người thân bởi người bệnh không còn nhận thức và kiểm soát được hành vi của mình.

Mặc dù Luật Hôn nhân – Gia đình nước ta cấm người mắc bệnh tâm thần kết hôn song lại chấp nhận đơn ly hôn trong trường hợp này, khi gia đình mà vợ/chồng, con cái không còn được đảm bảo sự yên ổn và an toàn do vợ/chồng có những triệu chứng, hành vi của bệnh lý. Qua đó cho thấy đời sống chung không thể tiếp diễn, mục đích hôn nhân không đạt được là lý do chính đáng để tòa xem xét việc ly hôn. Đối với những vụ án như vậy, theo ông Lê Quảng Thái – kiểm sát viên TAND TP.HCM: “Thủ tục có phần khác hơn các vụ án ly hôn đơn thuần, ở chỗ trước khi diễn ra phiên xử, “đương sự” phải có đơn yêu cầu tòa tiến hành giám định và ra quyết định tuyên bố đối phương đã mất năng lực hành vi dựa trên kết luận của cơ quan giám định. Sau đó, mới có thể viết đơn ly hôn (do chính vợ/ chồng chứ người thân không thể viết thay) rồi tòa thụ lý xét xử”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không phải cứ có đơn đề nghị trưng cầu giám định bệnh tình là tòa tiến hành cưỡng chế người bệnh đi khám được ngay. Như chuyện của chị Y., ngay khi biết tin chị sẽ ly hôn vì chồng bệnh tâm thần, gia đình anh T. đã mang con trai về quê… giấu và khẳng định con trai họ hoàn toàn ổn. Sau khi bệnh giảm, tòa sơ thẩm tuyên không cho ly hôn bởi lúc này, năng lực nhận thức của anh T. đã gần như bình thường. Lo sợ, chị Y. chọn phương án sống ly thân, chờ ngày xử phúc thẩm.

Một bất cập nữa, luật quy định trong trường hợp vợ mất năng lực hành vi dân sự thì chồng chính là người giám hộ và ngược lại. Tức trong phiên xử ly hôn này, vợ hoặc chồng sẽ phải tham gia với hai tư cách, vừa là nguyên đơn lại vừa là đại diện bị đơn. Theo luật sư Lê Quang Y, điều này sẽ không tránh khỏi sự bất công bởi quyền lợi hai bên đang ở thế đối lập. Giải quyết vấn đề này, ông Thái khẳng định tòa sẽ linh hoạt chỉ định người giám hộ như mẹ, cha, anh chị của người bệnh. Song, vấn đề nảy sinh trong đời sống vợ chồng như tình cảm, con cái, tài sản phát sinh liệu… người ngoài có biết!

Tuyết Dân