Xã hội Việt Nam đang trải qua những thay đổi sâu sắc về kinh tế, văn hóa và công nghệ, kéo theo sự dịch chuyển mạnh mẽ trong hệ giá trị và chuẩn mực đạo đức. Toàn cầu hóa, mạng xã hội, lối sống tiêu dùng và sự du nhập của các trào lưu phương Tây đã làm mờ nhạt một số giá trị truyền thống, đồng thời tạo ra những quan niệm mới chưa được sàng lọc kỹ lưỡng…
Điều này khiến nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, rơi vào trạng thái ngộ nhận, nhầm lẫn về những gì thực sự quan trọng trong cuộc sống. Những ngộ nhận này không chỉ ảnh hưởng đến hành vi cá nhân mà còn tác động tiêu cực đến gia đình, cộng đồng và xã hội. Việc nhận diện rõ ràng các ngộ nhận phổ biến và đề xuất giải pháp khắc phục là cần thiết để thế hệ trẻ định hướng đúng đắn, sống có trách nhiệm và ý nghĩa hơn.
Trước hết, cần nhận diện một số ngộ nhận phổ biến đang lan rộng trong giới trẻ hiện nay. Ngộ nhận đầu tiên là coi tiền bạc và sự giàu có vật chất là thước đo đầu tiên duy nhất của thành công và hạnh phúc. Dưới ảnh hưởng của mạng xã hội, nhiều bạn trẻ bị cuốn vào hình ảnh xa hoa: du lịch sang chảnh, xe hơi đắt tiền, hàng hiệu đắt đỏ, sự nổi tiếng và được hâm mộ… Các bạn tin rằng chỉ cần giàu là sẽ hạnh phúc, dẫn đến chạy theo tiền bạc bằng mọi giá, thậm chí đánh đổi đạo đức, sức khỏe và mối quan hệ. Vì tin như vậy nên nhiều bạn trẻ cố tìm kiếm sự giàu có và sẵn sàng tán thưởng những người giàu có khác, coi họ là hình mẫu để học tập, bất chấp các vấn đề khác. Các “idol mạng” như Khá Bảnh, Dương Minh Tuyền… có nhiều việc làm sai trái cả về pháp luật và đạo đức nhưng lại được khá nhiều bạn trẻ tung hô. Còn trên thực tế, vô số nghiên cứu tâm lý học chỉ ra rằng sau khi đáp ứng nhu cầu cơ bản, tiền bạc không tỷ lệ thuận với hạnh phúc lâu dài.
Ngộ nhận thứ hai là xem tự do cá nhân là quyền được làm bất cứ điều gì mình muốn, không cần quan tâm đến chuẩn mực xã hội hay trách nhiệm tập thể. Nhiều bạn trẻ hiểu sai khái niệm “sống cho bản thân” thành ích kỷ, vô trách nhiệm: sống thử, quan hệ tình dục tự do mà không nghĩ đến hậu quả, bỏ bê gia đình vì “tự do cá nhân”, hay công khai chỉ trích, xúc phạm người khác trên mạng với lý do “tự do ngôn luận”. Vì ích kỷ nên hiện tượng vô ơn trong xã hội hiện nay là khá phổ biến, luôn thấy rằng bản thân phải được “nhận” từ người thân mà không thấy phải “cho”. Đồng thời, một số người dễ có cách hành xử bột phát mà không nghĩ đến hậu quả cho bản thân hay người khác, nhất là các hành vi bạo lực. Điều này làm suy yếu các giá trị truyền thống như tôn trọng, hiếu thảo và trách nhiệm cộng đồng.
Ngộ nhận thứ ba liên quan đến vẻ bề ngoài và sự nổi tiếng. Giới trẻ ngày nay thường đánh giá bản thân và người khác qua lượt like, follower, ngoại hình hoàn hảo qua filter, sự nổi tiếng… Các bạn dành hàng giờ chỉnh sửa ảnh, chạy theo trào lưu làm đẹp cực đoan, thậm chí vay nợ để phẫu thuật thẩm mỹ chỉ vì muốn “hot” trên mạng. Cái hào nhoáng hình thức đó hoàn toàn khác với quan niệm truyền thống “tốt gỗ hơn tốt nước sơn” và vì thế nhiều người tìm mọi cách để có được cái hình thức đó. Kết quả là nhiều bạn rơi vào trầm cảm, rối loạn hình ảnh cơ thể khi không đạt được chuẩn mực ảo ấy.
Ngộ nhận thứ tư là tin vào “thành công nhanh” và lối sống hưởng thụ tức thì. Ở nhiều diễn đàn, giới trẻ dễ bị cuốn vào các mô hình đa cấp, đầu tư ảo, kinh doanh online “làm giàu không khó” hoặc đơn giản chỉ quan tâm “việc nhẹ lương cao” dù rằng xã hội đã có rất nhiều cảnh báo rủi ro khi người trẻ “đốt cháy giai đoạn” như vậy. Các bạn bỏ qua giá trị của lao động cần cù, học tập lâu dài, coi việc khổ luyện là lạc hậu; người trẻ cũng không có tinh thần kiên nhẫn, kiên trì. Đồng thời, văn hóa “sống ảo”, tiệc tùng thâu đêm, tiêu xài hoang phí được ca tụng như biểu hiện của sự hiện đại.
Những ngộ nhận này xuất phát từ nhiều nguyên nhân: sự bùng nổ thông tin chưa được lọc, thiếu giáo dục giá trị sống trong gia đình và nhà trường, áp lực đồng trang lứa, cùng sự suy giảm vai trò của các chuẩn mực truyền thống. Nếu không được khắc phục kịp thời, chúng sẽ dẫn đến hệ lụy nghiêm trọng: tội phạm vị thành niên, khủng hoảng tâm lý…, từ đó suy yếu các giá trị cốt lõi làm nên bản sắc dân tộc.
Để khắc phục, cần có những giải pháp đồng bộ từ cá nhân, gia đình, nhà trường và xã hội. Trước hết, ở cấp độ cá nhân, mỗi bạn trẻ cần rèn luyện tư duy phản biện và khả năng tự nhận thức. Hãy dành thời gian đọc sách, đặc biệt là sách về triết lý sống, đạo đức và phát triển bản thân. Thay vì lướt mạng xã hội vô tội vạ, hãy chọn lọc thông tin, theo dõi những kênh truyền cảm hứng tích cực. Quan trọng hơn, mỗi người cần hiểu đúng về hạnh phúc và thực hành tự vấn: “Điều mình đang theo đuổi có thực sự mang lại hạnh phúc lâu dài không?”. Việc hạn chế các hoạt động xô bồ, viết nhật ký hoặc tham gia các hoạt động tình nguyện sẽ giúp các bạn kết nối lại với giá trị thực sự của cuộc sống. Thứ hai, gia đình đóng vai trò nền tảng trong việc định hướng giá trị. Cha mẹ cần làm gương sống có trách nhiệm, tiết kiệm, yêu thương và tôn trọng truyền thống. Thay vì chỉ quan tâm đến thành tích học tập, hãy dành thời gian trò chuyện sâu sắc với con về đạo lý làm người, về hạnh phúc thực sự. Gia đình nên duy trì các hoạt động chung như ăn cơm cùng nhau, thăm ông bà, viếng thầy cô cũ, tham gia lễ hội truyền thống hay các hoạt động tập thể… để con cái thấm nhuần giá trị gia đình và cộng đồng. Thứ ba, nhà trường cần đổi mới giáo dục đạo đức và kỹ năng sống. Ngoài kiến thức chuyên môn, cần tăng cường các môn học về giáo dục công dân thực chất, mời diễn giả chia sẻ về giá trị sống, tổ chức các hoạt động ngoại khóa giúp học sinh trải nghiệm lao động và nhiều hoạt động có ích, thiết thực, từ đó nâng cao trách nhiệm xã hội. Giáo viên cần là tấm gương về lối sống giản dị, trung thực để học sinh noi theo. Cuối cùng, xã hội và truyền thông cần chung tay. Các cơ quan quản lý nên kiểm soát chặt chẽ nội dung tiêu cực trên mạng xã hội, khuyến khích lan tỏa những câu chuyện tích cực về lao động chân chính, gia đình hạnh phúc, thành công bền vững… Các KOL, influencer có trách nhiệm cần ý thức hơn về nội dung mình đăng tải, tránh cổ súy lối sống xa hoa, hưởng thụ thiếu lành mạnh, có thể tạo ra sự ảo tưởng về nhiều mặt cho giới trẻ. Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền về bản sắc văn hóa dân tộc, giá trị nhân văn để thế hệ trẻ tự hào và giữ gìn.
Tóm lại, trong bối cảnh xã hội thay đổi nhanh chóng, việc nhận diện và khắc phục các ngộ nhận về giá trị là nhiệm vụ cấp thiết. Từ việc nhầm lẫn tiền bạc với hạnh phúc, tự do với vô trách nhiệm, đến chạy theo vẻ ngoài và hưởng thụ tức thì là những ngộ nhận đang làm giới trẻ lạc lối. Chỉ khi mỗi cá nhân tỉnh táo, gia đình làm tốt vai trò nền tảng, nhà trường giáo dục toàn diện và xã hội định hướng đúng đắn, chúng ta mới có thể giúp thế hệ trẻ tìm lại những giá trị chân thực: lao động cần cù, yêu thương chân thành, trách nhiệm và lòng tự hào dân tộc. Hãy bắt đầu từ hôm nay, vì một thế hệ trẻ không chỉ thành công mà còn hạnh phúc và ý nghĩa.
Trúc Giang
Bình luận (0)