Giữa Trường Sơn xanh thẳm, nơi suối vẫn chảy quanh năm và rừng còn giữ nguyên nhịp thở cổ xưa, người Bru – Vân Kiều ở Kim Ngân (Quảng Trị) đang lặng lẽ mở cửa nhà mình đón khách. Mô hình du lịch cộng đồng nơi đây bắt đầu từ lòng hiếu khách, từ bếp lửa hồng và khát vọng giữ rừng để phát triển sinh kế của bản làng.
Mở cửa nhà giữ núi rừng Rum Ho
Ở bản Rum Ho, xã Kim Ngân, chị Hồ Thị Son, người phụ nữ Bru – Vân Kiều với gương mặt sạm nắng và nụ cười hiền chưa từng nghĩ có ngày ngôi nhà sàn của mình lại trở thành nơi đón khách bốn phương. Trước đây, cuộc sống của chị gói gọn trong nương rẫy, trong bữa cơm gia đình và những lo toan thường nhật của người phụ nữ miền sơn cước. Người Vân Kiều vốn hiếu khách. Khách lạ đến nhà luôn được tiếp đãi bằng những món ăn mang hương vị núi rừng như cá suối, gà bản, rau rừng, nếp than, gạo rẫy. Nhưng theo phong tục, việc cho khách ở lại qua đêm không hề đơn giản. Mỗi ngôi nhà là không gian thiêng, nơi thờ cúng tổ tiên và các vị thần linh. Bởi vậy, việc sử dụng nhà ở để làm homestay từng là điều rất mới, thậm chí khiến nhiều gia đình e ngại. Vợ chồng chị Son và anh Hồ Văn Huynh cũng từng do dự như thế. Kinh tế còn thiếu thốn, kiến thức về làm du lịch gần như bằng không. “Làm sao đón khách?”, “Ăn ở thế nào cho phải?”, “Có phạm điều kiêng kỵ không?”… những câu hỏi cứ bám riết lấy họ.
Cơ hội đến khi các tour sinh thái khám phá Khu Dự trữ thiên nhiên Động Châu – Khe Nước Trong được mở khoảng 5 năm về trước. Những bước chân du khách bắt đầu tìm về Rum Ho, mang theo cả sự tò mò lẫn hy vọng mới. Vợ chồng chị Son quyết định thử một lần thay đổi. Quyết định ấy không chỉ là dọn dẹp nhà cửa. Đó là cả một quá trình xin phép gia tiên, thuyết phục người thân, giải thích với bà con trong bản. Nhà sàn mộc mạc phải cải tạo từng chút một, mua thêm chăn đệm, sửa mái, dựng nhà vệ sinh… Tất cả đều được cân nhắc kỹ lưỡng, bởi nguồn thu khi ấy vẫn là một dấu hỏi. Khó hơn cả là việc học cách đón tiếp. Chị Son chưa từng trò chuyện với khách nước ngoài, chưa quen giới thiệu văn hóa bản làng, sợ nói sai, sợ làm khách không vui. Những bữa cơm đầu tiên vừa phải giữ hương vị truyền thống, vừa phải phù hợp với người lạ. Cách ghi chép, đặt lịch, tính toán chi tiêu… những việc tưởng đơn giản lại trở thành thử thách lớn. Nhưng rồi, những vị khách đầu tiên đã đến. Ngôi nhà sàn không chỉ là nơi sinh hoạt của gia đình mà trở thành chốn dừng chân, nơi câu chuyện núi rừng được kể bằng sự chân thành. Những bỡ ngỡ ban đầu dần trở thành kỷ niệm, được chị Son kể lại cho du khách như một phần của hành trình làm du lịch cộng đồng.
Du khách đến ngày một nhiều. Nhà chị Son trở thành điểm dừng quen thuộc, nơi du khách được ăn cơm lam, cá suối nướng, nghe tiếng đàn Ta Lư, nghe chuyện về cuộc sống của người Bru – Vân Kiều giữa Trường Sơn. Từ đó, bà con trong bản cũng dần tin rằng du lịch cộng đồng không còn là điều xa vời.
Giữ rừng để giữ sinh kế bản làng
Không chỉ dừng lại ở Rum Ho, câu chuyện của vợ chồng chị Son lan dần sang các bản làng khác ở Kim Ngân. Ở bản Còi Đá, anh Hồ Văn Thìn, một người dân bao năm nay sống nhờ nương rẫy với thu nhập bấp bênh bắt đầu học hỏi mô hình homestay. Khi sản phẩm du lịch “Khám phá thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa cộng đồng người Bru – Vân Kiều” ra đời, cuộc sống nơi đây đã có bước chuyển mình. Còi Đá nằm sâu trong dải Trường Sơn. Với giới trẻ, nơi đây là điểm camping lý tưởng để tìm lại nhịp sống chậm. Với du khách quốc tế, đó là miền đất của sự bình yên hiếm có. Hang Chà Lòi mát lạnh giữa mùa hè, khe Sung trong veo, hang Kiều ba tầng kỳ vĩ… tất cả tạo nên sức hút khó cưỡng.
Du lịch mang đến thêm thu nhập, nhưng quan trọng hơn, mang đến sự thay đổi trong nhận thức. Người dân tham gia dẫn đường, gùi cõng hàng hóa, cung cấp nông sản, trở thành thành viên của Hợp tác xã Nông – Lâm nghiệp và Du lịch cộng đồng. Rừng không còn chỉ là nơi mưu sinh mà là tài sản chung cần được bảo vệ. Theo TS. Bạch Thanh Hải, Giám đốc Khu Dự trữ thiên nhiên Động Châu – Khe Nước Trong, khi người dân gắn sinh kế với du lịch bền vững, ý thức giữ rừng được nâng lên rõ rệt. Rừng được bảo vệ không chỉ bằng quy định mà bằng chính lợi ích lâu dài của cộng đồng.
Giữa đại ngàn Trường Sơn, Kim Ngân hôm nay vẫn còn nhiều thiếu thốn, một số nơi chưa có điện lưới, sóng điện thoại chập chờn, cuộc sống sinh hoạt còn tối giản. Nhưng chính trong điều kiện ấy, du lịch cộng đồng lại bắt đầu bằng một cách rất riêng. Đó là giữ rừng để làm du lịch và làm du lịch để giữ rừng. Vòng tròn ấy đang dần trở thành lựa chọn của người Bru – Vân Kiều giữa đại ngàn Trường Sơn.
Thiên Phúc
Bình luận (0)