Làm gì khi con hoang phí?

Tính hoang phí của trẻ không thể tự nhiên mà có, nó được hình thành do lối sống hằng ngày. Để giúp trẻ hòa nhập vào cuộc sống cha mẹ cần giáo dục cho con phẩm chất tiết kiệm, biết yêu quý thành quả lao động. Tuy nhiên, làm được điều đó không phải là việc dễ dàng trong ngày một ngày hai. Do đó, muốn khắc phục tính hoang phí của con, các bậc phụ huynh cần quan tâm đến những vấn đề sau:

Tham gia lao động, được trải nghiệm qua những công việc hợp với lứa tuổi và khả năng của bản thân là cơ hội để trẻ rèn luyện tính tự lập cũng như tinh thần yêu lao động. Hãy tạo điều kiện và hướng dẫn trẻ cách xử lý những thành quả của quá trình lao động. Chẳng hạn như trong quá trình tham gia kế hoạch nhỏ gây quỹ, trẻ phải xác định được kết quả đạt được là bao nhiêu. Hoặc cha mẹ có thể tạo điều kiện cho trẻ làm thêm những việc nhỏ phù hợp với khả năng và lứa tuổi của mình để kiếm tiền tiêu vặt như gom đồ nhựa thải ra, giấy vụn bán ve chai. Trẻ ở thành thị có khá nhiều công việc phù hợp với khả năng của mình theo thời vụ như khâu khuy áo, lên gấu quần, may đai lưng… thậm chí còn có thể  phục vụ bưng bê, rửa chén ở nhà hàng, quán ăn. Các bậc phụ huynh hãy đừng ngần ngại cho con được thể hiện mình trong những công việc lao động chân tay như thế. Một mặt trẻ sẽ nhận được khoản thù lao tương xứng; mặt khác, chúng sẽ biết san sẻ những công việc trong gia đình với cha mẹ khi biết trân trọng giá trị của lao động. Qua đó, trẻ sẽ nhận thức và đánh giá được khả năng của bản thân trong mối quan hệ với công việc và với mọi người. Trẻ sẽ hình thành được tinh thần cộng đồng, làm quen với môi trường làm việc nhóm. Từ đó trẻ sẽ tự tin và bản lĩnh hơn khi bước vào cuộc sống.

Không ít gia đình quan niệm rằng con cái mà dính dáng đến tiền bạc thì sẽ dễ bị hư hỏng, nên trong chuyện chi tiêu của con phải luôn tuân theo nguyên tắc: “Con cần xin chi vào khoản nào thì cha mẹ cho con đúng khoản ấy”. Ngược lại, cũng có bậc phụ huynh ngại phiền phức nên đã giao tiền tiêu vặt cho trẻ mỗi tháng một lần, để tránh khỏi phải đưa lắt nhắt. Cả hai cách trên đều rất khó để giúp trẻ biết chi tiêu tiết kiệm. Nhằm giúp con biết trân trọng và chủ động chi tiêu hợp lý, cha mẹ nên dạy cho con biết cách tính toán và phân chia ngân sách rõ ràng đâu là tiền để mua sách vở, các vật dụng cho việc học tập, tiền nào chi cho gửi xe, mua bánh kẹo, uống nước… Đồng thời, tùy theo từng lứa tuổi, cha mẹ sẽ quyết định có nên cho thêm một ít để con chủ động hơn trong việc chi tiêu những khoản riêng tư. Chẳng hạn, đối với con trai khi học lên THCS, thỉnh thoảng mời các bạn ăn quà, uống nước… cha mẹ nên quan tâm cho con thêm một ít tiền và hướng dẫn chúng cân nhắc cách chi tiêu sao cho hợp lý nhất.

Các bậc phụ huynh không nên áp đặt con phải mua thứ này, không mua thứ kia trong khoản tiền tiêu riêng của trẻ. Thay vào đó, cha mẹ có thể khuyên nhủ, định hướng con biết lựa chọn những món hàng nào phù hợp với khả năng và túi tiền của mình. Nếu có những thứ trẻ muốn mà chưa đủ tiền để chi trả, cha mẹ không nên vội vàng thỏa mãn ngay mong muốn đó mà hãy khuyến khích con cố gắng tự tích lũy đến khi nào đủ tiền mới mua. Khi đó trẻ sẽ hiểu được giá trị của việc sử dụng tiền đúng mục đích.

Một nội dung khá quan trọng trong quá trình giáo dục trẻ mà các bậc phụ huynh thường né tránh hoặc bỏ qua, đó chính là dạy cho con hiểu các khoản tiền dùng để chi tiêu trong gia đình là do những giờ làm việc vất vả, khó nhọc của cha mẹ mà có. Cha mẹ có thể tính cho con xem mỗi giờ làm việc của mình có thể kiếm được bao nhiêu tiền, và mỗi ngày cha mẹ phải chi bao nhiêu cho gia đình… Nếu có điều kiện, cha mẹ hãy khuyên con làm việc để tích lũy kinh nghiệm và có thu nhập thêm. Ban đầu có thể bắt đầu bằng những công việc đơn giản và phù hợp với lứa tuổi như hái rau để bán, nhận hàng gia công về làm thêm vào ngày nghỉ… và hãy để con được sở hữu toàn bộ số tiền mà mình kiếm được. Cha mẹ có thể định hướng cho trẻ cách sử dụng số tiền đó hợp lý nhất.

Nếu cha mẹ là người tiết kiệm, biết chi tiêu đúng đắn, hợp lý; biết trân trọng đồng tiền thì điều đó có giá trị hơn hàng vạn lời nói sáo rỗng. Không thể giáo dục con tiết kiệm trong khi cha mẹ hoang phí. Không thể dạy con làm chủ đồng tiền khi cha mẹ phụ thuộc, mù quáng vì tiền. Đó là điều chắc chắn. Trong mọi trường hợp, cha mẹ hãy là tấm gương, để mỗi lời dạy con hay việc mình làm luôn nhất quán. Gia đình dù có dư dả cũng đừng tạo cho con cảm thấy đồng tiền dễ kiếm. Cha mẹ hãy nói cho con biết đồng tiền không tự dưng có được mà là thành quả của sự lao động vất vả, khó nhọc. Trẻ có hiểu được giá trị đồng tiền thì mới biết trân trọng và chi tiêu đúng đắn.

Điều này sẽ giúp trẻ thấu hiểu và trân trọng giá trị của đồng tiền. Từ đó sẽ khắc phục được tính hoang phí của mình.

Lê Phạm Phương Lan

(Giảng viên tâm lý học, ĐH Nguyễn Huệ)