Nếu đến Sa Đéc những ngày cuối năm, có thể dễ dàng thấy cảnh bà con tất bật hơn mọi khi. Trong vườn, cúc đã vào màu, dạ thảo bắt đầu bung nụ, còn những luống kiểng thì được chăm từng chút để kịp vụ Tết. Bên bờ sông Sa Giang, nhịp sống của làng hoa cũng rộn ràng hơn, như thể mùa xuân đã ghé qua trước một bước.
Ít ai ngờ nghề trồng hoa ở Sa Đéc, vốn khởi nguồn từ những vườn nhà nhỏ bé nay đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tri thức dân gian. Danh hiệu ấy không chỉ ghi nhận một nghề truyền thống, mà còn khẳng định sự bền bỉ của bao thế hệ người nông dân đã gìn giữ tri thức, kỹ thuật và tình yêu với đất.
Nhìn lại mới thấy con đường trở thành di sản không chỉ trải đầy sắc hoa. Suốt nhiều thập niên, Sa Đéc từng là một làng nghề bình lặng, sản xuất theo lối cũ: trồng – chăm – đợi Tết. Nhà nào biết giống nào dễ bán thì tự giữ, kỹ thuật chăm cây truyền trong nội bộ gia đình. Người dân làm nghề chủ yếu để mưu sinh, không ai nghĩ mình đang gìn giữ điều gì lớn lao. Vườn hoa ngày ấy ít gắn với du lịch, cũng không phải không gian mở để người ngoài vào tham quan.
Những năm gần đây, khi nhu cầu thị trường thay đổi, người trồng hoa mới thật sự đối diện sức ép mới: phải sản xuất đều, đẹp và nhiều hơn; phải hiểu thị trường hơn; và phải bước ra khỏi lối làm riêng lẻ. Đó cũng là giai đoạn mà ý thức liên kết bắt đầu hình thành, mở ra bước chuyển mình quan trọng của làng hoa trăm năm tuổi.
Trong ký ức của nhiều nông dân, sự đổi thay ấy bắt đầu từ những buổi họp mặt đầu tiên giữa các nhà vườn. Từ vài người ngồi lại chia sẻ kinh nghiệm, rồi dần thành các hội quán, tổ hợp tác, hợp tác xã. Mô hình nào cũng xuất phát từ nhu cầu rất thật: nếu muốn phát triển, phải cùng nhau đi.
Ông Trần Văn Bình – Chủ nhiệm Hội quán Làng hoa Sa Đéc – nhớ rất rõ giai đoạn chuyển mình ấy. “Trước đây, người trồng hoa ít trao đổi với nhau. Nhưng khi khoa học, kỹ thuật phát triển, mạng xã hội phổ biến, thông tin ngày càng mở, bà con buộc phải thay đổi. Thị trường đòi hỏi sản lượng lớn, đồng đều, nên liên kết sản xuất là điều tất yếu”, ông Bình chia sẻ.
Từ sự thay đổi trong tư duy, bà con bắt đầu mạnh dạn thử nghiệm giống mới, áp dụng kỹ thuật tưới tự động, cải tiến cách chăm cây theo mùa. Làng hoa vì vậy cũng mở rộng thêm diện tích, thêm sản phẩm, thêm cả những cơ hội mời du khách đến trải nghiệm. Những vườn hoa trước đây chỉ đợi thương lái giờ trở thành điểm tham quan đông đúc. Người trồng hoa vừa làm sản xuất vừa làm dịch vụ, tạo ra nguồn thu bền vững hơn.
Giữa sự vận động đó, những câu chuyện đời thường vẫn là điều giữ lại bản sắc của Sa Đéc. Như trường hợp ông Mai Văn Nhàn, một trong những người theo nghề lâu năm. Ông lớn lên giữa vườn hoa, tuổi thơ gắn với việc tưới từng chậu cúc, chỉnh từng nhành lá. Lập gia đình, ông cùng vợ tiếp tục nối nghề, xem vườn hoa như người bạn đồng hành của cả đời mình.
Khi hỏi về công việc, ông Nhàn chỉ cười hiền và nói bằng giọng thật thà quen thuộc: “Trồng hoa tuy có vất vả nhưng đây là nghề đã nuôi sống nhiều thế hệ trong gia đình tôi”.
Công việc mỗi ngày của vợ chồng ông kéo dài từ sáng sớm đến gần tối. Từng luống hoa được chăm từng chút, từ nước tưới đến phân bón, từ ánh nắng đến độ ẩm. Có khi trời mưa trái mùa, cả hai phải túc trực cả đêm để che chắn cho kịp.
Nhưng điều khiến ông nhớ nhất không phải là những ngày vất vả đó, mà là khoảnh khắc hoa được đưa lên xe rời vườn: “Với mỗi người trồng hoa ở đây, chỉ khi những giỏ hoa đã được đưa lên xe chở đi các tỉnh để bán, lúc đấy người nông dân mới nhẹ nhõm”, ông Nhàn nói thêm.
Sự tận tâm ấy chính là thứ giúp thương hiệu hoa Sa Đéc ngày càng được biết đến. Mỗi năm, làng nghề lại có thêm nhiều giống mới, nhiều sáng tạo mới. Người dân không chỉ chăm hoa để bán Tết mà còn nghiên cứu các loại cây phù hợp quanh năm, phục vụ nhu cầu trang trí, cảnh quan, thậm chí các mô hình du lịch trải nghiệm.
Theo UBND tỉnh Đồng Tháp, hiện Sa Đéc có khoảng 4.000 hộ sản xuất hoa kiểng, 190 hộ kinh doanh, 17 hợp tác xã và tổ hợp tác. Giá trị sản xuất năm 2024 ước đạt hơn 3.000 tỷ đồng. Con số ấy không chỉ phản ánh sức mạnh kinh tế của nghề truyền thống mà còn cho thấy khả năng thích ứng của cộng đồng làng nghề trong bối cảnh mới.
Tỉnh Đồng Tháp cho biết sẽ tiếp tục triển khai các chương trình gìn giữ và phát huy giá trị di sản, kết hợp với phát triển du lịch để Sa Đéc không chỉ là “làng hoa” theo nghĩa truyền thống, mà là một không gian văn hóa – kinh tế – trải nghiệm đúng nghĩa. Mục tiêu cuối cùng là đưa hình ảnh Sa Đéc đi xa hơn, rộng hơn, nhưng vẫn giữ trọn tinh thần chất phác của người miền Tây.
Cuối năm đi giữa thành phố Sa Đéc, nhìn bà con lúi húi bên những luống hoa, dễ hiểu vì sao nghề này được gìn giữ lâu đến vậy. Hoa ở đây không chỉ từ đất mà ra, mà còn từ sự chăm chút của người trồng. Mỗi chậu hoa, mỗi giàn kiểng đều mang theo chút câu chuyện của gia đình, của làng nghề đã gắn bó nhiều thế hệ. Có lẽ vì vậy mà mỗi độ xuân về, Sa Đéc luôn đem lại cảm giác thân quen và ấm áp – một sự ấm áp rất đời thường, đến từ chính những con người sống trọn với nghề hoa của mình.
Hoàng Sang
Bình luận (0)