Mập mờ chất lượng thực phẩm chay

Hầu như trước đây, nhắc đến thực phẩm chay, người tiêu dùng thường nghĩ đến một vài lựa chọn đơn giản như rau củ quả, các loại đậu, nhất là đậu hủ và họ nấm nói chung. Tuy nhiên, chưa bao giờ thị trường thực phẩm chay trở nên đa dạng, cầu kỳ và mới lạ như hiện nay. Có thể nói, thực phẩm mặn có gì thì thực phẩm chay có nấy. Điển hình, ở mặt hàng đóng hộp có… xúc xích, cá mòi, cá thu, lagu sườn, đùi gà rôti, bò viên… chay. Hay các loại mắm cũng phong phú với dưa món, mắm thái và nước mắm chay. Thậm chí, trên thị trường còn hàng vạn loại sản phẩm chế biến liền như canh khổ qua, canh chua, lẩu chay… mà người tiêu dùng chỉ cần mua về, đun sôi nước rồi cho vào là đã có một món ăn. Ngay cả hạt nêm Knorr chay cũng có mặt kịp thời theo “cơn sốt” của các loại hạt nêm mặn. Tất nhiên, các mặt hàng chay này có nguyên liệu từ rau củ quả, rong biển, đậu nành, tàu hủ, mì căn, tinh bột…

Theo chị Ngân – nhân viên siêu thị Co.op Mart chi nhánh Hòa Bình (Q.Tân Phú – TP.HCM) thì sự đa dạng của thực phẩm chay đáp ứng nhu cầu lựa chọn và… thị hiếu của người tiêu dùng, để họ có nhiều chọn lựa cho bữa ăn hơn, nhất là đáp ứng được nhu cầu ăn chay của người dân trong những ngày đầu tháng, rằm, lễ lạt hay mùa Vu lan sắp đến. Đồng tình với quan điểm này, chị Dung – chủ quán cơm chay Phước Lộc (15/8 đường Thạch Lam, Q.Tân Phú) cho hay: “Việc ăn chay trong các ngày rằm, đầu tháng hay mùa Vu lan gần như trở thành nét văn hóa ẩm thực của một bộ phận người dân, thể hiện sự tín ngưỡng. Như mùa Vu lan – báo hiếu, ăn chay cũng một cách thể hiện sự tưởng nhớ công sinh dưỡng, cầu mong sức khỏe, bình an cho cha mẹ mình”. Chị Dung khẳng định, lượng khách tìm đến quán chị hiện tại đã tăng gấp rưỡi, gấp đôi so với những tháng thường.

Đôi khi, không nhất thiết phải vì sự tín ngưỡng, người tiêu dùng còn tìm đến thực phẩm chay đơn giản vì sở thích hoặc lợi ích kinh tế, tiết kiệm. Bạn Nguyễn Thị Minh Nguyện – nhân viên kế toán Công ty Phân phối Tân Tiến (Q.Tân Bình) khẳng định: “Trong tình hình thịt, cá, gia cầm được nuôi công nghiệp, sử dụng toàn chất tăng trưởng như hiện nay, em chọn ăn chay để đảm bảo sức khỏe, hạn chế được thịt, mỡ động vật. Vả lại, một đĩa cơm chay dao động chỉ 12 đến 15 ngàn đồng, rất kinh tế!”.

Mặc dù thực phẩm chay đang được ưa chuộng, ngày càng “lấn sân” trên thị trường, song xét về tiêu chí chất lượng thì đây vẫn đang là câu hỏi ngỏ. Khảo sát tại các siêu thị, chúng tôi nhận thấy, đa phần sản phẩm chay đều có nhãn mác, tên đơn vị sản xuất, thành phần, hạn sử dụng… Tuy nhiên, điểm chung là những thông tin trên do các đơn vị tự biên tự diễn chứ không có một cơ quan hữu trách về an toàn thực phẩm nào đứng ra chứng nhận, đảm bảo. Điển hình các mặt hàng nước mắm hay một số thực phẩm chay đóng hộp… lần tìm mãi vẫn không thấy tem “bảo chứng” an toàn vệ sinh thực phẩm.

Trong khi đó, có đến 80% mặt hàng chay bày bán tại các sạp chợ mà người tiêu dùng… mù tịt về chất lượng bởi không có hạn sử dụng, không đơn vị sản xuất và không luôn thành phần chế biến. Tại một sạp bán hàng khô (sạp không có tên) ở chợ Tân Thới Hòa, Q.Tân Phú, chị Liên – chủ sạp cho biết: “Những mặt hàng chay này, tui lấy lại từ các đầu mối theo… ký, theo lô, giá rẻ hơn từ 10 đến 20 ngàn đồng so với mua sỉ tại các đơn vị sản xuất”. Hỏi chị Liên có biết nguồn gốc và thành phần, hạn sử dụng không, chị lắc đầu: “Mua ký, lô nên họ đóng sẵn, mình chỉ việc mang về tháo ra bán”. Trên sạp của chị còn bày bán nhiều loại dưa món, kim chi… chay đựng trong lọ thủy tinh, ngoài một mảnh giấy ghi tên món, không có thêm bất cứ thông tin nào về hạn sử dụng, nơi sản xuất. Bên cạnh đó, nhiều mặt hàng đóng hộp như cá, thịt chay thì… mù mờ thông tin bởi nhãn mác sử dụng toàn tiếng Trung, tiếng Thái như một ẩn số đánh đố người tiêu dùng…

Theo chị Dung (chủ quán cơm chay Phước Lộc) thì, điểm chung của thực phẩm chay ở chợ là hình thức bắt mắt, bao bì đẹp, song khi về mở ra, nếu không mốc thì cũng đen sì, nhất là các loại nấm khô. “Nước mắm mua về để 7 ngày thì… lại muối, tức muối lắng đằng muối, nước nổi đằng nước” – chị Dung kể. Do đó, để an toàn, chị Dung hiến kế mặt hàng nào không làm được thì mới đi mua, còn lại người tiêu dùng nên tự tay mua sách về học và chế biến, vừa đảm bảo chất lượng lại tránh tình trạng để lâu, thực phẩm sẽ biến chất.

Tuyết Dân