Muôn nẻo nghề tư vấn: Kỳ 1: “Biến tướng” thành… bán hàng

Nếu như trước đây, nghề tư vấn được hiểu đơn giản là nghề chuyên gỡ rối những vấn đề vướng mắc trong chuyện tình cảm, các mối quan hệ yêu đương, hôn nhân, gia đình thì nay, nghề tư vấn xuất hiện trong mọi lĩnh vực, chuyên ngành: Tư vấn nhà đất, sức khỏe, làm đẹp, kinh doanh… Theo đó, tư vấn đang được xem là nghề đa đạng và phát triển khá mạnh bởi sự xuất hiện với quy mô rộng, thuộc đủ các lĩnh vực. Tuy nhiên, mặt trái trong sự phát triển của nghề cũng đa dạng không kém, khi mà ý nghĩa cao đẹp của tư vấn bị xem nhẹ và bị lợi dụng vào mục đích kinh tế, có lợi cho tư vấn viên.

Chị Nguyễn Thị Kim H. (Q.Tân Phú, TP.HCM) là nhân viên của một công ty bảo hiểm phi nhân thọ. Theo thông tin tuyển dụng, chị H. được nhận vào vị trí tư vấn viên. “Trước đây, tôi hiểu rằng đảm nhiệm vị trí này chính là đưa ra những lời khuyên để khách có sự chọn lựa sử dụng bảo hiểm tốt nhất. Thế nhưng, vào làm mới biết nhiệm vụ của tư vấn viên chính là… chào bán sản phẩm! Thu nhập hàng tháng dựa vào doanh số mang về cho công ty nên chúng tôi phải chào bán càng nhiều càng tốt” – chị H. cho biết. Theo chị H., nhân viên tư vấn của công ty này, không cần trình độ gì cao siêu, miễn lanh lợi, linh hoạt, bằng mọi giá tiếp thị sao cho khách chịu mua sản phẩm của mình. Điều đó cho thấy, có sự đánh đồng giữa tư vấn viên và nhân viên bán hàng dù bản chất nhiệm vụ của hai vị trí hoàn toàn khác nhau. Chị H… không giấu: “Vì tư vấn là… bán hàng nên nhiều khi biết nhu cầu của khách phù hợp với loại hình dịch vụ bảo hiểm khác, chúng tôi cũng “nói xấu” loại bảo hiểm kia, miễn sao để khách chịu dùng sản phẩm của mình”… Như đã hẹn, chúng tôi đến một địa chỉ trên đường Tôn Thất Tùng, Q.1 để gặp L. – tư vấn viên của Công ty Mỹ phẩm Y. Trong vai một thân chủ nhờ tư vấn bệnh của da, tôi… đưa mặt cho L. “bắt bệnh”. Sau khi “ngó nghiêng”, L. khẳng định da tôi thuộc tuýp… nhờn, nếu không điều trị có nguy cơ mụn xuất hiện. Như chuẩn bị sẵn, L. cho tôi xem bộ sản phẩm kem dưỡng trắng dành cho da dầu và “phán” như đinh đóng cột: “Chị nên dùng sản phẩm này, sẽ giúp da không bóng nhờn và ngày càng mịn đẹp”. Lúc tôi cho biết mình đang dùng loại mỹ phẩm khác (không thuộc nhãn hàng của công ty này) thì dường như, L. quên mất vai trò tư vấn viên của mình, thay vào đó lộ mặt thành nhân viên tiếp thị: “Loại đó không hợp, nếu dùng lâu sẽ tạo sắc tố khiến da đen sạm, mụn. Chị nên mua loại của em dùng thử xem sao”. Đến khi biết rõ tôi không mua thì L. ủ rũ ra mặt. Rồi cô trần tình: “Thực tế, ngành mỹ phẩm nói riêng và các ngành có sản phẩm kinh doanh nói chung, tư vấn viên chính là tiếp thị, bán hàng. Mang danh tư vấn nhưng công ty chỉ trả lương nếu chúng tôi bán được hàng”.

Tương tự, anh Huỳnh Minh T., Giám đốc tư vấn địa ốc M.N (Q.10) chia sẻ: “Tư vấn viên không cần trình độ, am hiểu, miễn sao nắm bắt tâm lý, nhu cầu của khách để biết cách “dẻo miệng”, lấy lòng mà khách mua hàng cho mình”.  Thắc mắc rằng nếu phong thủy của khu đất hay căn nhà không phù hợp với khách thì sao, tư vấn viên có nên tư vấn khách đi nơi khác tìm kiếm sự lựa chọn tốt nhất cho mình, anh T. khẳng định: “Phải bằng mọi giá để khách hài lòng!”. Qua đó cho thấy vai trò, vị trí của nghề tư vấn đang bị lạm dụng hoặc hiểu lệch theo một hướng khác, ở đó khách không được tư vấn các chọn lựa mà gần như “bị ép” hướng đến lựa chọn của chính tư vấn viên.Theo từ điển tiếng Việt, “tư vấn” là việc góp ý kiến về những vấn đề được hỏi, nhưng không có quyền quyết định chọn lựa thay cho người được hỏi. Như vậy, khái niệm tư vấn ngày nay đã bị bóp méo, đưa vào mục đích thương mại bởi bằng mọi giá người tư vấn “kéo” khách hàng sử dụng sản phẩm nhằm “ăn” lợi nhuận, tức quyết định chọn lựa thay chứ không còn mang ý nghĩa góp ý, định hướng để “thân chủ” tự chọn lựa. Nghề tư vấn trong trường hợp này đã không được xem trọng, đặt đúng vị trí nên nhu cầu tuyển dụng – với mục đích bán được hàng – cũng không đòi hỏi cao về năng lực, trình độ. Từ biển quảng cáo… treo trên cột điện đăng tin tuyển dụng nhân viên tư vấn, nhưng lại không có tên công ty và ngành nghề tuyển dụng, chúng tôi liên hệ đến số điện thoại 09936869… Chị Mai (chủ nhân số điện thoại và cũng là nhà tuyển dụng) cho biết: “Đây là Công ty TNHH Tư vấn Thành H., Q.Tân Bình. Hiện tại, công ty đang tuyển dụng nhân viên tư vấn về mặt… mỹ phẩm”. Chúng tôi đặt nghi vấn sao biển quảng cáo không giới hạn thời gian tuyển dụng thì chị Mai khẳng định: “Nhân viên tư vấn thì tuyển… quanh năm. Do thu nhập tính trên đầu sản phẩm bán ra nên lực lượng tư vấn viên càng nhiều càng tốt”. Chị Mai cho biết, nhiệm vụ của tư vấn viên chính là… tiếp thị, bán mỹ phẩm của công ty. Khi chúng tôi hỏi về nhu cầu tuyển dụng, chị xởi lởi: “Không cần trình độ cao siêu đâu em ơi, miễn ăn nói làm sao bán được sản phẩm. Còn muốn trở thành tư vấn viên, chỉ cần mua đơn xin việc điền đầy đủ thông tin và 2 chứng minh thư photo không cần công chứng, là đủ. Nhận việc ngay”. Lại “tranh luận” với chị rằng nghề tư vấn mỹ phẩm, đòi hỏi am hiểu sâu rộng về lĩnh vực này như làn da nào thì phù hợp với sản phẩm nào hay phân tích cho khách hiểu về đặc điểm, công dụng của sản phẩm và điều quan trọng là không ép khách mua hàng bởi tư vấn không phải là nhân viên bán hàng, chị Mai không đồng tình: “Tư vấn là tiếp thị cho người ta mua sản phẩm chứ còn gì!”.

Bài, ảnh: Tuyết Dân