Mưu sinh trên… rác

Với họ, hầu như không hề tồn tại mùi hôi thối, độc hại đang chực xộc vào mũi. Càng trưa, bãi rác Khánh Sơn như một phiên chợ rác rộn rã đủ thứ âm thanh từ đoàn người đổ về bới tìm miếng cơm manh áo trong hàng đống phế phẩm vừa thải ra. Chị Nguyễn Thị Minh (trú tổ 2 – xã Khánh Sơn) có thâm niên hơn 20 năm nhặt rác tại đây nhìn chúng tôi nói: “Nghề nhặt rác vừa mệt vừa độc hại nhưng vẫn có thể kiếm ra tiền. Mỗi ngày nếu chịu khó, tui kiếm được rất nhiều thứ rác có thể tái chế đấy”. “Chị không sợ mắc bệnh từ chất thải này?” – tôi hỏi. “Biết là nguy cơ bệnh tật rình rập, nhưng vì miếng cơm manh áo, vì cái chữ cho con phải cắn răng làm. Mà nếu không nhặt rác thì tui cũng không biết làm chi hơn nữa…”. Bà Hoàng Thị Hoa (trú tổ 14, Hòa Khánh Nam, Liên Chiểu) có thâm niên gần 40 năm bám trụ ở bãi rác để kiếm sống. Tuổi già khiến bà không đủ sức tranh giành với những người còn trẻ. Thế nhưng, mỗi ngày cặm cụi với rác cũng đem lại cho bà tầm 50.000 đồng, số tiền không phải là dễ kiếm ở vào tuổi ấy.

Công việc tuy độc hại nhưng đồ bảo hộ lao động của họ rất đơn giản: Chiếc khẩu trang mỏng tanh, đôi ủng và đôi găng tay mòn vẹt, rách bươm. Vì cuộc mưu sinh, cư dân bãi rác dù biết rằng bệnh tật luôn rình rập nhưng họ vẫn không từ bỏ nghề với một mong muốn “cho đời con mình được thơm tho hơn”. Thế nhưng, đa phần trong số họ, khi con cái khôn lớn, việc có đủ kinh tế để học lên cao nhằm kiếm được tấm bằng đại học không phải chuyện dễ. Không có việc làm, thế hệ trẻ lại “nối nghiệp” theo cha mẹ gia nhập đội quân nhặt rác. Tương lai bó hẹp trong cái vòng tròn luẩn quẩn.

Dù chưa ấn định thời gian cụ thể về việc đóng cửa bãi rác Khánh Sơn (Liên Chiểu, Đà Nẵng) đối với người nhặt rác, thế nhưng, hàng trăm con người từng lấy rác làm nguồn sống của gia đình mình vẫn lo lắng không yên. Nhất là khi thành phố làm lễ khởi công xây dựng Nhà máy Xử lý chất thải rắn tại khu vực bãi rác. Sự lo lắng ấy không phải là không có lý một khi việc chuyển đổi ngành nghề cho hàng trăm lao động ở nhiều độ tuổi khác nhau, trong đó có không ít phụ nữ lớn tuổi là bài toán không hề đơn giản. Theo số liệu thống kê, hiện bãi rác Khánh Sơn có khoảng 400 người đang làm công việc nhặt, thu gom rác thải, trong đó có gần 300 người ở quận Liên Chiểu, số còn lại ở quận Thanh Khê và huyện Hòa Vang (Đà Nẵng) và một số ở tận các miền quê của Quảng Nam. Đa số, những cư dân bãi rác đều có thâm niên tầm 10 năm trở lên mưu sinh bằng nghề nhặt rác. Để tìm giải pháp giúp các cư dân này chuyển đổi ngành nghề, cuối năm 2011, quận Liên Chiểu đã tổ chức đối thoại với số lao động tại bãi rác Khánh Sơn có hộ khẩu thường trú ở quận. Tâm lý chung của đại đa số người dân nhặt rác là lo lắng cho kế sinh nhai dù ai cũng ý thức được rằng công việc này rất ảnh hưởng đến sức khỏe: “Đàn ông khỏe mạnh còn làm phụ hồ được, chớ chị em phụ nữ đã bước vào tuổi 60 như tui thì biết kiếm việc chi để làm ra 100 ngàn đồng/ngày mà nuôi con”, bà Nguyễn Thị Thành (quận Liên Chiểu) bộc bạch.

Ông Phan Văn Tâm – Bí thư Quận ủy quận Liên Chiểu cho biết: “Để đảm bảo vệ sinh môi trường, thành phố có chủ trương sẽ đóng cửa bãi rác Khánh Sơn, tiến tới xử lý rác bằng công nghệ. Việc chuyển đổi lao động sẽ đi theo lộ trình, có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và Công ty Môi trường cùng bà con lao động. Theo đó, sẽ điều tra từng hộ gia đình để nắm trình độ văn hóa, sức khỏe, nguyện vọng của bà con…”. Theo ông Tâm, việc chuyển đổi sẽ không thể làm một bài toán chung cho số lao động ở bãi rác Khánh Sơn. Trong đó, số lao động nhỏ tuổi sẽ được ưu tiên tạo điều kiện để được học nghề. Trước mắt, đối với các gia đình điều kiện kinh tế khó khăn, có con trong độ tuổi đi học, chính quyền địa phương sẽ có những hỗ trợ cần thiết như miễn giảm các khoản đóng góp…

Bài, ảnh: Phan Vĩnh Yên