Nạn tảo hôn ở vùng cao Bác Ái

Chúng tôi trở lại Bác Ái khi những cơn mưa đầu mùa tưới xanh đồng cỏ bạt ngàn. Anh cán bộ văn hóa huyện Nguyễn Xuân Hạnh tuổi đời còn khá trẻ, lại là người dưới xuôi lên công tác chỉ vài năm nhưng rành rẽ từng con suối, từng xóm nhà ven đồi. Anh còn nắm cụ thể ở trong mỗi xóm nhà ấy có bao nhiêu trường hợp tảo hôn.

Ánh nắng cuối ngày sắp tắt, anh Hạnh giục chúng tôi lên xe đến nhà bà Chame Lía Thị Vân (thuộc xã Phước Đại). Vượt gần 3km đường lên đồi xuống suối, nhiều đoạn sạt lở, trước mắt chúng tôi là một căn nhà nhỏ thấp lè tè, chơ vơ tựa lưng vào vách đồi. Bà Chame Lía Thị Vân có 6 người con gái, trong đó cả 6 cô đều lấy chồng ở tuổi không quá 15. Chồng bà mất khi đứa con gái út chưa tròn tuổi. Tiếp chúng tôi trong căn nhà, nói đúng hơn là một căn chòi rách bươm, xiêu vẹo thảm hại, bà Chame Lía Thị Vân cười sảng khoái khi nghe tôi hỏi về các cô con gái của bà. “Tụi nó 14-15 tuổi là “bắt chồng” (đồng bào Ra Glai, con gái đến tuổi lấy chồng là “bắt chồng” – PV). Tui cho mỗi đứa một con bò rồi ra riêng mà làm ăn”. Có năm, gia đình bà có đến hai lễ “bắt chồng”. 6 chàng rể của bà Chame Lía Thị Vân, tính từ ngày “bắt” về cũng không có anh nào quá 20 tuổi. Chồng của cô con gái út của bà hiện nay 17 tuổi, lúc “bắt” về chỉ 14 tuổi.

Xã Phước Tiến nhiều năm trước cũng là một trong những xã có tỉ lệ tảo hôn cao. Theo anh Hạnh, từ năm 2010 đến nay, vấn nạn tảo hôn có giảm nhưng không đáng kể. Tiếp xúc với chúng tôi, giọng già làng Chame Lía Kim não nề: “Lũ trẻ khổ lắm. Còn nhỏ quá chưa biết gì, trồng trọt, chăn nuôi đều không biết thì lấy gì mà ăn. Từ đó sinh ra xung đột, những ông chồng trẻ thì sinh tật rượu chè”. Cũng theo già làng Chame Lía Kim, với đồng bào Ra Glai, người chồng có thể đánh đập mà vợ con không được quyền cãi lại hoặc đuổi đi. Thường việc gì cũng một tay người phụ nữ lo, còn đàn ông thì họa hoằn lắm mới thấy vác cuốc, xách rựa đi rẫy.

Tất nhiên việc con gái “bắt chồng” sớm là làm sai lệ làng. Làng mà biết được là sẽ can thiệp. Tuy nhiên, nhiều trường hợp vì quá ưng nhau nên cố tình “vượt rào” bằng cách dắt nhau trốn sang làng khác hoặc một nơi nào đó xa lắc để sống chung, sinh con rồi dắt díu nhau về cúng xin lỗi gia đình, xin lỗi dân làng. Chame Lía Thị Linh, con gái thứ tư của bà Chame Lía Thị Vân là một ví dụ. Ngày Chame Lía Thị Linh “bắt chồng”, còn thiếu 5 ngày nữa là cô tròn 15 mùa rẫy. Dân làng hay chuyện liền phản đối thì ngay trong đêm cả hai đã trốn khỏi làng. Bặt tin vài tháng, Chame Lía Thị Linh mang bụng bầu sắp sinh cùng chồng trở về làm lễ cúng tạ lỗi dân làng.Cũng có câu chuyện đau lòng về cặp vợ chồng “trẻ con” ở xã Phước Tân. Ngày Pilao Thị Sua “bắt chồng”, cô chưa đầy 14 tuổi. Trong khi đó, chồng của cô chỉ vừa tròn 13. Mặc cho dân làng can ngăn, cả hai bỏ vào rừng sâu dựng lều sinh sống. Do ăn uống kham khổ, đói khát nên Pilao Thị Sua ngã bệnh và mất, lúc đó cô đã sắp sinh. Khi gia đình tìm ra nơi cô ở thì đã muộn.

Anh Hạnh ra hiệu cho chúng tôi dừng lại bên mép rừng, Katơ Hải (18 tuổi, ở làng Tà Lú, xã Phước Đại) cho biết mình được “bắt chồng” năm 2010. Trông diện mạo của Katơ Hải, khó mà đoán được cái tuổi của anh. Chỉ khi anh khai thật năm sinh của mình là 1997, chúng tôi mới giật mình. 16 tuổi, Katơ Hải là cha của 3 đứa con nheo nhóc, suốt ngày chỉ quanh quẩn trong xó bếp. Anh Hạnh cho biết, so với những người chồng khác trong làng này, Katơ Hải được xem là người chồng giỏi giang, không gia trưởng. Từ đốn củi, trồng củ mì, chăn cặp bò… trong rẫy đều một tay anh lo. Hỏi chuyện cuộc sống hiện tại của Katơ Hạnh, anh cười bẽn lẽn, trả lời gọn lỏn: “Cũng đỡ”.

Nếu như trước đây, huyện Bác Ái chỉ có một vài xã có câu lạc bộ trợ giúp pháp lý thì hiện nay hầu hết các xã đều có. Đây là nỗ lực không chỉ của địa phương mà còn là sự nỗ lực, quan tâm sát sao của Phòng Tư pháp huyện. Theo anh Hạnh, trình độ dân trí, hiểu biết pháp luật chưa cao, nặng hủ tục lạc hậu nhưng so với trước thì “đã tiến bộ nhiều rồi”.

Bài, ảnh: Trần Anh