Người anh hùng Khmer 7 lần gặp Bác

Sơn Ton sinh ra ở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh, trong một gia đình Khmer nghèo. Năm Sơn Ton 3 tuổi, gia đình chuyển về huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng sinh sống. 9 tuổi, Sơn Ton đã cùng chị đi ở đợ giữ vịt, chăn trâu… Sơn Ton “mê” cách mạng lắm nhưng mãi đến năm 1949 mới được tham gia du kích. Với tài gài lựu đạn, mưu trí, thuộc địa bàn như lòng bàn tay, anh du kích Sơn Ton thoắt ẩn thoắt hiện, lập nhiều chiến công, trong đó có trận biệt kích đánh vào An Thạnh Nhì năm 1950 thành công vang dội. Kể về chiến công xưa, Anh hùng Sơn Ton trầm ngâm: “Yếu tố chính làm nên chiến thắng của du kích Long Phú là được nhân dân chở che, đùm bọc, là tai mắt cho du kích. Hồi ấy, mỗi khi giặc càn là đốt nhà dân. Mình chặn đánh không cho nó vào sâu. Những nhà bị cháy, hôm sau du kích chặt lá, chặt dây lăng về chẻ ra lợp lại ngay cho dân”. Năm 1954, Hiệp định Genève ký kết, Sơn Ton nằm trong số 12 chiến sĩ thi đua của miền Nam tập kết ra Bắc sớm nhất. Tháng 8-1955, Sơn Ton được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tặng thưởng Huân chương Quân công hạng ba và danh hiệu Anh hùng Quân đội (nay là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân). Sống ở miền Bắc, Sơn Ton may mắn được gặp Bác Hồ 7 lần. Ngoài 6 lần Bác đến đơn vị thăm hỏi tình hình công tác, học tập, thì lần để lại ấn tượng nhất là khi Bác thăm Trường Lục quân, nơi Sơn Ton đang học tập (khóa 10). Tổ học tập của Sơn Ton có 12 người, là Anh hùng Quân đội các vùng miền. “Hôm ấy, 19 giờ tối, tổ đang học, anh La Văn Cầu lúc ấy là Tiểu đội phó, nhận ra: “Các đồng chí, Bác đến thăm”. Cả tổ đứng nghiêm, vỗ tay. Bác vào, hiền hòa nhìn mọi người. Lúc ấy Anh hùng Núp mặc áo dân tộc, Bác nhắc: “Chú Núp phải không. Mình là bộ đội thì phải mặc áo bộ đội chứ. Trong các chú, ai là người Khmer Nam bộ?”. Sơn Ton trả lời: “Dạ cháu”. “Chú có học tiếng Pali không?”. “Dạ cháu không học”. Bác nói tiếp: “Prochia-cheon Việt Nam, Campuchia, Lào samaky veay com – chat anany cum Ba răng (Nhân dân Việt Nam, Campuchia, Lào đoàn kết đánh đuổi thực dân Pháp). Thế cháu có hiểu không?”. “Dạ cháu không hiểu samaky là gì ạ?”. Bác cười: “Là đoàn kết đó cháu. Nếu nhân dân Đông Dương không đoàn kết thì sẽ không chiến thắng được thực dân, cháu ạ”.

Năm 1975, Bắc Nam thống nhất, Sơn Ton được điều về Quân khu 9 phụ trách Phó ban Chính sách của Tỉnh đội Hậu Giang. Chiến tranh biên giới nổ ra, chị Hai của ông bị giặc Pol Pot giết. Thù nước nợ nhà, Sơn Ton tình nguyện sang Campuchia chiến đấu, được bố trí làm Trợ lý chính sách cho Đoàn 978 của Quân khu 9. Giữa chiến trường Campuchia khốc liệt, Sơn Ton cố gắng mang xác các đồng đội về nước. Nhiều lần, ông suýt mất mạng khi lấy xác bộ đội trên chiến trường mà không ngờ bọn Pol Pot đã gài lựu đạn trong đó… Từ kinh nghiệm xương máu ấy, ông nghĩ ra nhiều biện pháp lấy xác an toàn, đưa nhiều bộ đội Việt Nam về an nghỉ trong lòng đất mẹ. Cuối năm 1980, ông về Tỉnh đội Hậu Giang. Ba năm sau, ông về hưu với cấp bậc Trung tá.

Năm 1990, vợ mất vì bệnh cao huyết áp, Anh hùng Sơn Ton một mình nuôi dạy 3 con. Hiện nay tất cả đã yên bề gia thất và là những cán bộ viên chức thanh liêm. Năm nay 80 tuổi, ông ở với người con thứ ba là đại úy công an, trong căn nhà ở hẻm 24, đường Võ Thị Sáu, quận Ninh Kiều. Tuổi cao, chân đã yếu nhưng ông vẫn tích cực tham gia và nêu gương trong các phong trào do Ủy ban phường An Hội phát động. Mọi người thường gọi ông là tía. Ông Lý Năm, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường cho biết: “Trong công tác vận động quần chúng, khi nào gặp khó khăn không gỡ nổi chúng tôi đều nhờ đến tía. Như việc nâng cấp và mở rộng những con hẻm, với các hộ không đồng ý, sau nhiều lần thuyết phục không “ăn”, chúng tôi chở tía đến vận động là chắc chắn thành công”.

Bài, ảnh: ĐAN PHƯỢNG