Người anh hùng mang hai quốc tịch

Ngày 4-6-1946, điểm mốc đáng nhớ nhất trong cuộc đời của chàng thanh niên người gốc Hy Lạp – Kostas Sarantidis. Gần trọn một đời người, mỗi lần nhắc về ngày hôm đó, người anh hùng mang hai quốc tịch Kostas Nguyễn Văn Lập vẫn rưng rưng xúc động như vừa diễn ra hôm qua. Tháng 8-1945, sau khi thế chiến thứ 2 kết thúc, chàng thanh niên Kostas bước vào tuổi 17. Anh bị bắt đi lao động khổ sai ở Đức. Trên hành trình đọa đày anh cùng nhiều người khác bị mắc kẹt ở Italia. Đất nước Hy Lạp – quê hương anh bấy giờ cũng đang chìm trong nội chiến. Không thể quay về cũng không còn con đường nào thoát khỏi chốn địa ngục trần ai lúc ấy. Đầu quân vào lính Lê Dương để sang Việt Nam tiếp quản, dọn dẹp chiến trường do quân Nhật tàn phá, trả lại bình yên cho đất nước bị xâm lược là sự lựa chọn duy nhất có tương lai. “Nhưng tôi đã nhầm, vừa đặt chân đến Việt Nam, một cảnh tượng kinh hoàng diễn ra trước mắt tôi. Hành động nhân văn được rao giảng khi ghi danh vào quân Lê Dương bị dối lừa trắng trợn. Thay vào đó là những cảnh tượng cướp bóc, hãm hiếp, giết chóc diễn ra rất rùng rợn, man rợ”, Kostas Nguyễn Văn Lập rùng mình nhớ lại. Từng chứng kiến bà con ở quê hương mình bị áp bức, đè nén, Kostas nhận ra rằng mọi rao giảng trước lúc lên đường đều là thứ đạo đức giả. Anh chỉ là một tên lính đánh thuê đi xâm lược. Ý định phản kháng luôn hiện hữu và lớn dần trong anh. Anh bắt đầu nổ súng đe dọa những tên cướp bóc, hãm hiếp người dân lành vô tội. Rồi anh gặp Ly Li (Mai Lê), tình báo Việt Minh trong vai vợ của một tên trung úy Pháp. Ý định lúc này đã trở thành hành động. Đêm trước ngày “đào ngũ”, anh viết lá thư cuối cho gia đình: “Con ân hận vì đã tham gia vào đội quân Lê Dương đáng nguyền rủa này. Cái địa ngục trong đó con đang sống làm con nhớ lại những ngày phát xít Đức chiếm đóng đất nước mình… Con sẽ không bao giờ làm gì nhục nhã cho gia đình, cho Tổ quốc mình. Đây là lá thư cuối cùng con viết từ đoàn quân Lê Dương…”. Đêm 4-6-1946, Kostas đã cùng một anh lính người Tây Ban Nha tên là Santo Merinos và 25 tù binh Việt Minh bị bắt giữ đã làm một cuộc “đào tẩu” bước ra khỏi màn đêm của gông xiềng tù ngục. Xé toang sự tăm tối của tội ác giăng bủa tâm hồn và lương tri. “Giây phút được sải bước chân tự do giữa rừng xanh bao la, hít thở bầu không khí trong lành, tôi nhớ tới Ly Li – người đã dẫn đường cho tôi đến với tự do chân chính. Người đã biến giấc mơ của tôi thành hiện thực!”, Kostas Nguyễn Văn Lập rưng rưng nhớ lại trong cuốn hồi kí của đời mình.

Trong kí ức của người lính Cụ Hồ – Kostas Nguyễn Văn Lập, thời khắc được tự do ấy là lúc ông như được khai sinh ra trên cõi đời này lần thứ 2. Cái tên Nguyễn Văn Lập cũng mang ý nghĩa như vậy. Ông vui mỗi khi nghe bà con gọi ông bằng cái tên Việt, hoặc với cái tên trìu mến “Tây Việt Minh”. Nhưng khoái nhất vẫn là được nghe mọi người gọi ông là anh lính Cụ Hồ. Đến tháng 6-1950, Kostas vinh dự được gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương, tại Trung đoàn 803 đóng quân ở thị xã Tuy Hòa (tỉnh Phú Yên). Suốt 10 năm tham gia quân ngũ, Kostas Nguyễn Văn Lập đã giữ nhiều chức vụ, vị trí khác nhau. Từng tham gia nhiều trận đánh quan trọng và cùng đồng đội hạ nhiều máy bay của địch. Đại tá Ngô Văn Minh, một đồng đội cùng đơn vị của Kostas thời đó nhớ lại: “Ấn tượng đầu tiên của chúng tôi về Kostas là một chàng thanh niên giàu lòng nhân ái, nhiệt tình và sáng tạo trong công việc”. Thời điểm những năm đầu, Kostas được giao làm công tác địch vận. Đêm đêm, anh cùng đồng đội vác loa đi dọc bờ sông Bà Rén về thành phố Hội An (Quảng Nam) kêu gọi binh lính đầu hàng. Một thời gian ngắn có đến 40 người quay về với chính nghĩa. Còn nhớ một trận đánh tháng 4-1948, Tiểu đoàn 39 của Kostas đã tiêu diệt được 200 tên địch…

Những năm tháng thanh xuân gắn bó với mảnh đất xa lạ hóa quê hương ấy, Kostas cũng đã có vài mối tình mà theo ông là khá đậm sâu và nhiều kỉ niệm. Mối tình đầu của ông với bà Huỳnh Thị Sơn, quê huyện Đức Phổ (Quảng Ngãi) gắn bó thành chồng vợ. Gần 10 năm sau đó vì hoàn cảnh khách quan, họ chia tay nhau. Vài năm sau, duyên số lại đưa đẩy Kostas gặp một thiếu nữ đất Hà thành. Bốn đứa con ra đời đều được ông đặt những cái tên rất Việt Nam: Trung Thành, Bạch Tuyết, Bạch Nga và Tự Do. Yêu thương và gắn bó máu thịt. Nhưng nỗi niềm đau đáu của một đứa con xa xứ vẫn luôn hướng về quê hương Hy Lạp dấu yêu. Sau 20 năm gắn bó với Việt Nam, cùng đồng bào đất nước này đi qua gần hết hai cuộc kháng chiến trường kì. Thời gian ấy hẳn cũng đã quá lâu cho sự chờ đợi của người thân ở xa cách nửa vòng trái đất. “Năm 1965, tôi đưa vợ con về nước. Người mẹ già suốt nhiều năm chỉ mặc áo đen để tang cho tôi cứ ngỡ nằm mơ. Mẹ khóc. Tôi cũng khóc. Kể từ bức thư cuối cùng tôi gửi về gia đình, gần 20 năm sau tôi mới được mẹ ôm vào lòng…”, ông Lập kể.

Trở về bên gia đình. Sống ngay trên mảnh đất chôn nhau cắt rốn nhưng lòng người lính ấy vẫn luôn hướng về Việt Nam – nơi ông coi như quê hương thứ hai gắn bó máu thịt đời người. 40 năm biền biệt ngỡ không ai còn nhớ nhưng ông vẫn luôn tìm cách theo dõi tình hình qua các phương tiện thông tin đại chúng, tìm cách bắt liên lạc với đồng đội và thậm chí còn lập hội đồng hương người Việt ở thủ đô Athen. Hỗ trợ đồng bào miền Trung gặp khó khăn qua Đại sứ quán Italia (thời ấy Hy Lạp chưa có Đại sứ quán Việt Nam). Ông vẫn nhớ món khoai sọ đồng đội dành cho ông sau những trận chiến dài đói mệt. Nhớ cái tên Nguyễn Văn Lập mỗi lần đọc lên nghe trìu mến. Ông nhớ và tự hào được 3 lần gặp Bác Hồ… đau đáu về những nơi ông đã đi qua, đã sống cùng bà con mảnh đất miền Trung Việt Nam đói khổ nhưng nặng nghĩa tình… Ngót 50 năm sau đó, những đồng đội của ông xúc động khi đọc được dòng tin nhắn liên lạc của ông trên một tờ báo. Thế là họ hội ngộ! “Năm 2005, khi đặt chân xuống Sân bay Đà Nẵng, trong vòng tay đồng đội ông về thăm lại chiến trường xưa và háo hức với món khoai luộc. Dù hai màu da nhưng anh em chúng tôi chung quốc tịch và chung lý tưởng chiến đấu. Vì vậy ngày gặp lại thật cảm động”, Đại tá Lâm Quang Minh – Trưởng ban liên lạc CCB Trung đoàn 803 nhớ lại. Đó cũng là năm nhân dịp kỉ niệm 60 năm Quốc khánh Việt Nam, hai vợ chồng Nguyễn Văn Lập vinh dự được mời đi thăm Điện Biên. Rồi tiếp đó, ông vinh dự đi dự Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn quốc, gặp mặt các nhà lãnh đạo Việt Nam như Tướng Võ Nguyên Giáp, nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết… Ông vinh dự được tặng nhiều huân, huy chương. Ngày 9-11-2010, Kostas – Nguyễn Văn Lập vinh dự được Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam trao quyết định công nhận là công dân Việt Nam. Tháng 5-2013, ông được Chủ tịch nước Trương Tấn Sang kí quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày 30-8-2013, ở vào cái tuổi 87, ông đã cùng con gái mình trở lại Việt Nam để đón nhận vinh dự. Kostas Nguyễn Văn Lập rưng rưng nói: “Tôi yêu đất nước và con người Việt Nam như tình yêu tôi dành cho đất nước và con người Hy Lạp xinh đẹp, hiền hòa. Các con tôi cũng đang chảy trong mình hai dòng máu Việt Nam – Hy Lạp”.