Không chỉ để lại cho đời những tác phẩm âm nhạc trong hai cuộc kháng chiến, nhạc sĩ Lê Hàm – hội viên Hội Nhạc sĩ VN, Hội Văn nghệ dân gian VN – còn là người bắc nhịp cầu nối bờ âm nhạc dân gian, đặc biệt là dân ca ví giặm với hơi thở cuộc sống chiến đấu, lao động để bồi đắp thêm phù sa màu mỡ cho dòng chảy âm nhạc quê hương.
 |
| Nhạc sĩ Lê Hàm (phải) trong một chương trình giao lưu trên Đài Truyền hình Nghệ An (ảnh do nhân vật cung cấp) |
Âm nhạc duyên nợ với tuổi thơ
Dù đã được nghe nhiều sáng tác của nhạc sĩ Lê Hàm (bút danh La Kỳ An, Lam Hà) từ những ngày kháng chiến nhưng chỉ đến khi được xem chương trình giao lưu nghệ thuật với chủ đề “Lê Hàm – Ân tình từ câu ví, giặm” do Đài Truyền hình phát thanh tỉnh Nghệ An và Chi hội Nhạc sĩ VN phối hợp thực hiện nhân kỷ niệm 84 mùa xuân của nhạc sĩ thì người hâm mộ mới thỏa mãn với những gì mà mình mong đợi trước đó. Biết bao cung bậc cảm xúc dâng trào trong một đêm nhạc tôn vinh sức lao động nghệ thuật bền bỉ cống hiến cả cuộc đời vì nghệ thuật của người nhạc sĩ lão thành này.
Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng, năm 1949 cậu bé Lê Hàm lúc đó chỉ 15 tuổi đành tạm xa gia đình và quê hương vào Trường Thiếu sinh quân Liên khu 4 để sau này bước chân vào quân ngũ. Đây cũng là “ngôi nhà đầu tiên” trong đời để cậu bé quê ở Diễn Hồng, huyện Diễn Châu bộc lộ những năng khiếu âm nhạc để sau này trở thành người viết nhạc chuyên nghiệp. Ông tâm sự: “Ký ức tuổi thơ tôi chìm đắm trong những ngày hội làng rộn rã âm thanh của những làn điệu chèo, tuồng, ví giặm. Nhiều bữa mê xem chèo mà quên cả ăn và quên cả về nhà”.
Phát hiện được năng khiếu ban đầu của Lê Hàm, tổ chức đưa ông vào Đoàn văn công sư 320, sau đó “luyện ngón nghề” tiếp tại Trường Âm nhạc VN. Cũng bắt đầu từ đây, người nhạc sĩ trẻ đã gắn bó thủy chung với mảnh đất núi Hồng sông La đầy khói lửa đạn bom để cho ra đời bài hát: “Gái sông La” một thời được hát vang trên đồng ruộng hay giữa thao trường.
| Nhạc sĩ Lê Hàm còn là hội viên Hội Tâm lý giáo dục VN, Hội Văn nghệ dân gian VN. Ông từng giữ các chức vụ : Trưởng đoàn Văn công Nghệ Tĩnh, Phó Tổng thư kí Hội Văn học – Nghệ thuật Nghệ Tĩnh, Giám đốc Nhà Văn hóa Lao động, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học – Nghệ thuật kiêm Phó Tổng thư kí Hội Văn nghệ dân gian Nghệ An, Phó Chủ tịch thường trực Hội Văn học – Nghệ thuật tỉnh Nghệ An, Chi hội trưởng Chi hội Nhạc sĩ Thanh – Nghệ – Tĩnh. |
Đặc biệt, vào năm 1964 trận đầu thắng Mỹ trên đất Hà Tĩnh vang dội toàn quốc đã phả vào tâm hồn ông âm hưởng hào hùng, cảm xúc tin tưởng và tự hào về sức mạnh của quân dân Hà Tĩnh. Liên tiếp 3 bài hát: “Hà Tĩnh quê hương ta”, “Chiến công Hà Tĩnh vẻ vang”, “Em yêu Hà Tĩnh”… đã ra đời trong thời điểm đầy dấu ấn lịch sử này. Khi được đưa lên sóng Đài Tiếng nói VN, các nhạc phẩm đó trở thành nguồn động viên to lớn của quân và dân anh hùng nên đã được rất nhiều người đón nhận. Cũng từ những bài hát này, ngôn ngữ âm nhạc Lê Hàm đã bước sang trang mới với giai điệu ngọt ngào, giàu chất dân ca, gần gũi với quê hương xứ Nghệ, kết hợp hài hòa chất liệu dân gian và kỹ thuật sáng tác. Nhưng ân tình với Hà Tĩnh không chỉ có thế. Thời kỳ sống và làm việc tại Hà Tĩnh với cương vị là Trưởng đoàn văn công Hà Tĩnh nhạc sĩ đã dành khá nhiều thời gian về các vùng quê Đức Thọ, Kỳ Anh, Hương Sơn, Hồng Lĩnh, Nghi Xuân… sưu tầm các làn điệu dân ca ví, giặm cổ. Ông đã sưu tầm được hàng trăm làn điệu dân ca hò, vè, ví.. trong đó có những điệu hò rất lạ mà đến nay không còn ai nhớ nữa như: “Hò xưa gỗ”, “Hò khoan đi đường”, “Hò kéo lưới”, “Hò lơ”…
Bền bỉ đi tìm báu vật dân ca
Mang trên vai người nghệ sĩ là chiếc ba lô nghĩa tình với máy ghi âm đơn giản và một số băng đĩa, bút, sổ sách, nhạc sĩ Lê Hàm đã rong ruổi trên những con đường, đến với từng làng quê như một người đi tìm báu vật văn hóa. Qua nơi nào ông cũng muốn làm cầu nối bắc nhịp dân ca với các bậc cao niên, nghe các cụ hát rồi cẩn thận ghi chép vào sổ sách.
Miệt mài sưu tầm, nghiên cứu, năm 1970, khi tập hợp được trên 30 bài hò, ví, giặm, ông được Hội Văn nghệ Hà Tĩnh xuất bản tuyển tập dân ca xứ Nghệ. Nó trở thành những tiết mục biểu diễn của các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Sau này khi đã là Trưởng đoàn ca múa Nghệ Tĩnh, mặc dù bộn bề công việc nhưng nhạc sĩ Lê Hàm vẫn dành thời gian đi đến các làng quê để sưu tầm dân ca ví, giặm.
Khi chuyển về Nghệ An công tác, ngòi bút âm nhạc của ông vẫn tuôn chảy với hàng trăm ca khúc trong đó có bài “Vinh thành phố bình minh” sau này trở thành nhạc hiệu của Đài PTTH TP.Vinh được nhiều thính giả và nhất là những người xa quê trân trọng. Nhắc tới ông, không ai mà không nhớ đến “Người mẹ làng Sen” viết về hình ảnh bà Hoàng Thị Loan – thân mẫu của Bác Hồ. Từ một bài thơ của đồng nghiệp là nhạc sĩ Vy Phong, nhạc sĩ Lê Hàm đã tạc nên hình tượng người mẹ làng Sen “tấm vai gầy gánh nặng bùn trơn” tần tảo đầy xúc động đến rơi nước mắt.
Dù đã đi qua nửa thế kỷ nhưng ông luôn tâm niệm lời người thầy – chuyên gia âm nhạc Nga Be-la-rut-xep: “Tất cả các nhạc sĩ luôn luôn phải học tập trong dân gian và nên thuộc ít nhất 5-10 bài dân ca”. Lời dặn ấy đã theo suốt cuộc đời để cho vườn âm nhạc dân tộc có thêm một cây đại thụ trong làng âm nhạc xứ Nghệ.
Phương Đăng
Bình luận (0)