Đề thi môn ngữ văn tuyển sinh vào lớp 10 công lập năm 2026 tại TP.HCM tiếp tục đặt ra tính mở cao, gắn việc vận dụng kiến thức ngữ văn vào đời sống thực tế. Các em học sinh tuyệt đối không học theo kiểu “bói” dạng đề.
Cấu trúc đề thi ra sao?
Cấu trúc đề thi tuyển sinh môn ngữ văn năm 2026 không thay đổi so với năm 2025. Theo đó, đề thi gồm 2 phần: Đọc hiểu và viết văn, gồm viết đoạn văn nghị luận văn học và bài văn nghị luận xã hội
– Đối với phần đọc hiểu: Ngữ liệu đọc hiểu nằm ngoài sách giáo khoa, bám sát văn bản trong chương trình ngữ văn học sinh đã được học. Để đáp ứng được yêu cầu của phần đọc hiểu, học sinh phải nắm vững kiến thức tiếng Việt trong bậc THCS, nắm đặc trưng thể loại, nêu nội dung văn bản, liên hệ bản thân.
Kiến thức mang tính vận dụng trong phần đọc hiểu là yêu cầu liên hệ bản thân. Đòi hỏi các em phải hiểu rõ vấn đề yêu cầu của đề. Trong khi với yêu cầu này đa phần học sinh thường sử dụng văn nói, cách diễn giải suông. Với yêu cầu liên hệ bản thân, đề chỉ yêu cầu học sinh viết từ 4-5 dòng; tuy nhiên, nhiều học sinh thường viết quá dài, tập trung quá nhiều thời gian cho phần này; song đây là điều không cần thiết vì mất thời gian, lan man, dễ mất điểm do không đi vào trọng tâm yêu cầu.
Với phần đọc hiểu, để lấy được điểm, các em cần đọc kỹ câu hỏi, trả lời ý chính của đề, ý chính của câu hỏi. Yêu cầu liên hệ bản thân cần đi đúng vào trọng tâm, suy nghĩ theo chiều hướng tích cực.
– Đối với phần viết văn: Thứ nhất là viết đoạn văn nghị luận văn học: yêu cầu của đề là viết đoạn văn nghị luận văn học khoảng 200 chữ phân tích nội dung chủ đề, đặc sắc nghệ thuật của thơ/truyện trong phần đọc hiểu nghị luận văn học. Đối với phần này, học sinh cần nắm được phương pháp, kỹ năng làm bài của đặc trưng thể loại, tránh viết quá dài, lan man.
Điểm khó của học sinh là chưa hề tiếp xúc với tác phẩm, văn bản trong nghị luận văn học, nên khó đi sâu vào nội dung, khó nhìn ra đặc sắc nghệ thuật, từ đó dẫn đến các em viết lan man, lạc đề, với thơ thì diễn xuôi lại thơ, còn với đoạn văn thì tóm tắt lại đoạn văn.
Câu viết đoạn văn nghị luận văn học chiếm 2 điểm, song nhiều học sinh, kể cả học sinh khá giỏi vẫn còn tâm lý sa đà vào phân tích thơ văn nên các em liên hệ quá nhiều với các tác phẩm khác, quá chú trọng vào phân tích một chi tiết không cần thiết. Có tình trạng bài viết lan man, viết đến hết hai mặt giấy thi đối với phần nghị luận văn học, hoặc viết theo cấu trúc hoàn chỉnh của một bài văn chứ không phải đoạn văn.
Để khắc phục những hạn chế trên, trong quá trình học, học sinh cần nắm đặc trưng thể loại, phương pháp làm bài. Khi viết đoạn văn thì nên viết liền mạch, không đi vào liên hệ, dẫn chứng mà chỉ cần tập trung phân tích đúng đoạn văn/đoạn thơ mà đề bài yêu cầu.
Thứ hai, với phần viết bài văn nghị luận xã hội (4 điểm): Đề thi tập trung dạng bài yêu cầu học sinh đề xuất giải pháp để giải quyết một vấn đề trong đời sống thực tế. Các vấn đề nghị luận xã hội trong đề thi thường là các vấn đề gần gũi, phù hợp với lứa tuổi học sinh. Đề thi có thể cho học sinh chọn một trong hai dạng đề để học sinh chọn phù hợp với khả năng của mình.
Với phần viết bài văn nghị luận xã hội, học sinh thường mắc sai lầm là xác định sai vấn đề nghị luận, dẫn đến lạc đề do đọc đề không kỹ, do yếu khả năng đọc hiểu. Tuy nhiên, cũng có những học sinh dù xác định đúng vấn đề nghị luận nhưng do vốn kiến thức thường thức đời sống, xã hội, vốn từ vựng kém dẫn đến khó nêu bật được vấn đề, không nêu ra được những dẫn chứng xác đáng phù hợp để làm bài viết phong phú.
Để đáp ứng yêu cầu của phần nghị luận xã hội, trước hết học sinh cần nắm được phương pháp làm bài, trau dồi kiến thức xã hội để nêu được những dẫn chứng phù hợp, có sức nặng với bài viết. Song các em cần lưu ý tránh nêu quá nhiều dẫn chứng để “khoe” trong bài viết sẽ dẫn đến bài viết không đi đúng trọng tâm yêu cầu, lan man… Cần cân nhắc nêu dẫn chứng phù hợp, hợp lý trong từng yêu cầu, chú ý tách đoạn trong thân bài. Đặc biệt, với dẫn chứng trong phần nghị luận xã hội thì hạn chế lấy từ dẫn chứng tác phẩm văn học, phim ảnh mà cần là dẫn chứng thực tế.
Đối với yêu cầu đề xuất giải pháp trong đề thi, học sinh thường mắc phải sai lầm là đề xuất các giải pháp không đúng trọng tâm, không đặt mình để đề xuất giải pháp mà đưa ra những giải pháp quá xa vời, không gắn liền với lứa tuổi, không phù hợp với thực tế cuộc sống. Giải pháp cần nêu phù hợp với bản thân, gần gũi với lứa tuổi.
Ôn tập sao cho hiệu quả?
Khi ôn tập, học sinh cần chú trọng nắm chắc, nắm vững kiến thức ngữ văn để làm tốt phần đọc hiểu. Với phần đọc hiểu viết liên hệ bản thân cần viết ngắn, đúng trọng tâm.
Phần nghị luận văn học chiếm 2 điểm, vì vậy trong quá trình làm bài thi, các em cần đọc kỹ câu hỏi, gạch chân các từ khóa là các yêu cầu của đề thi để đảm bảo trả lời đúng, đủ các yêu cầu. Phần nghị luận văn học tập trung vào yêu cầu của đề, không viết lan man quá dài, không cần thiết liên hệ các tác phẩm khác mà chỉ cần nắm được đặc trưng thể loại, nêu đúng trọng tâm yêu cầu.
Trong khi đó, phần nghị luận xã hội thì cần đảm bảo viết đúng, đủ cấu trúc bài văn, dẫn chứng phù hợp, không lan man, không ôm đồm quá nhiều dẫn chứng. Quá trình học chú trọng nắm vững phương pháp, tham khảo nguồn tài liệu, văn bản thông tin, kiến thức xã hội để làm phong phú vốn từ, vốn dẫn chứng, phân tích lập luận trong bài làm.
Đề thi tuyển sinh môn ngữ văn của TP.HCM nhiều năm nay đều có tính mở cao, vấn đề đặt ra trong đề thi đều gắn liền với thực tế cuộc sống, học sinh cần phải biết vận dụng kiến thức tiếng Việt, văn học, đời sống để làm bài, không thể áp dụng kiểu học văn mẫu một cách máy móc để làm.
Quá trình học, học sinh cần phải gắn với phân tích, liên hệ thực tế, hình thành kỹ năng phản biện trước những vấn đề của đời sống xã hội. Học sinh nên theo dõi tin tức thời sự xung quanh các em để việc lập luận, phản biện được chặt chẽ. Đọc văn bản thông tin, văn bản văn học phù hợp với lứa tuổi cũng sẽ giúp ích cho các em khi làm văn.
Hiện nay, các em nên học theo chủ đề, từ đọc hiểu cho đến viết văn, hệ thống lại kiến thức trọng tâm để nắm phương pháp, dạng bài, phân bổ thời gian khoa học để rèn luyện các dạng bài. Với môn ngữ văn, yêu cầu tự học đặt ra rất cao, nếu không chủ động tự học và học một cách khoa học thì rất khó có thể đạt điểm cao. Với học thêm, các em cần xác định rõ điểm yếu của mình thì việc học thêm mới hiệu quả, không nên quá chú trọng vào việc học thêm. Quá trình tự học cần lưu ý chọn các kênh tham khảo có uy tín, chọn lọc, bám sát vào chương trình, phù hợp với yêu cầu của đề thi tuyển sinh lớp 10 công lập của TP.HCM. Tuyệt đối không học theo kiểu “bói” dạng đề, sẽ rất nguy hiểm vì tính chất đề thi tuyển sinh của TP.HCM luôn rất mở.n
Nguyễn Đức Uy
(Tổ trưởng Tổ ngữ văn Trường THCS
Trần Văn Ơn, phường Tân Định, TP.HCM)
Yến Hoa (ghi)
Bình luận (0)