Theo các bác sĩ nhi khoa, phần lớn trẻ sơ sinh đều có thể gặp vàng da sinh lý và tình trạng này sẽ tự giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên, nếu vàng da là biểu hiện của bệnh lý và không được phát hiện kịp thời, trẻ có thể đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng.
Vàng da sinh lý và bệnh lý
Trong những ngày đầu sau khi chào đời, nhiều trẻ sơ sinh xuất hiện tình trạng da và mắt ngả sang màu vàng. Đây là hiện tượng khá phổ biến, thường khiến các bậc cha mẹ lo lắng vì không biết đó là biểu hiện sinh lý bình thường hay dấu hiệu của một bệnh lý nguy hiểm. Theo các bác sĩ nhi khoa, phần lớn trẻ sơ sinh đều có thể gặp vàng da sinh lý và tình trạng này sẽ tự giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên, nếu vàng da là biểu hiện của bệnh lý và không được phát hiện kịp thời, trẻ có thể đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng.
ThS.BS Ngô Thị Mai Phương, Phòng khám Nhi và Tiêm ngừa, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho biết vàng da ở trẻ sơ sinh là tình trạng da và niêm mạc chuyển sang màu vàng do sự tích tụ của sắc tố bilirubin trong máu. Bilirubin là sản phẩm được tạo ra khi hồng cầu bị phá vỡ trong cơ thể.
Theo BS Phương, trẻ sơ sinh thường có số lượng hồng cầu cao hơn so với người lớn, trong khi vòng đời của hồng cầu lại ngắn hơn. Khi hồng cầu bị phá vỡ, bilirubin sẽ được giải phóng vào máu. Ở người trưởng thành, gan có khả năng chuyển hóa bilirubin và đào thải ra ngoài khá hiệu quả. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh, đặc biệt trong những ngày đầu đời, chức năng gan vẫn chưa hoàn thiện nên khả năng xử lý bilirubin còn hạn chế. Khi bilirubin tích tụ nhiều trong máu sẽ khiến da và niêm mạc của trẻ chuyển sang màu vàng.
Phần lớn trường hợp vàng da ở trẻ sơ sinh là vàng da sinh lý. Tình trạng này thường xuất hiện sau 24 giờ kể từ khi trẻ chào đời, rõ nhất vào khoảng ngày thứ ba đến ngày thứ năm sau sinh. Mức độ vàng da thường chỉ khu trú ở vùng mặt và ngực. Trong thời gian này, trẻ vẫn bú tốt, ngủ và sinh hoạt bình thường. Sau khoảng 7 đến 10 ngày, vàng da sinh lý thường giảm dần và biến mất mà không cần can thiệp điều trị.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp vàng da đều vô hại. Theo BS Phương, một số trẻ có thể bị vàng da bệnh lý – tình trạng cần được phát hiện và điều trị sớm. Dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất là vàng da xuất hiện trước 24 giờ sau sinh.
Theo BS Phương, nếu trẻ chỉ mới sinh vài giờ đã có biểu hiện vàng da, dù mức độ nhẹ, thì cũng cần được đánh giá y khoa ngay. Trong thực hành lâm sàng, vàng da xuất hiện trước 24 giờ sau sinh được xem là một tình trạng cấp cứu nội khoa vì có thể tiến triển nhanh và gây biến chứng nghiêm trọng.
Ngoài thời điểm xuất hiện, mức độ lan rộng của vàng da cũng là yếu tố quan trọng để đánh giá tình trạng của trẻ. Nếu vàng da lan nhanh từ vùng mặt xuống bụng, đùi, cẳng chân và đặc biệt là xuất hiện ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân, đây có thể là dấu hiệu cho thấy bilirubin trong máu đang tăng cao.
Một số trẻ còn có biểu hiện bất thường về thần kinh như ngủ li bì, bú kém, khó đánh thức, thậm chí co giật hoặc ưỡn người. Những dấu hiệu này cho thấy bilirubin có thể đã ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương của trẻ.
Bên cạnh đó, vàng da kéo dài cũng là dấu hiệu cần được chú ý. Ở trẻ đủ tháng, nếu vàng da kéo dài hơn 14 ngày; còn ở trẻ sinh non kéo dài hơn 21 ngày thì cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra. Trong một số trường hợp, vàng da kéo dài có thể liên quan đến các bệnh lý như suy giáp bẩm sinh, nhiễm trùng hoặc tắc mật bẩm sinh.
Một bệnh lý hiếm nhưng rất nguy hiểm là teo đường mật bẩm sinh. Nếu không được phát hiện và can thiệp trong “cửa sổ vàng” từ 4 đến 8 tuần sau sinh, trẻ có nguy cơ bị tổn thương gan nặng nề.
Những biến chứng nguy hiểm
Theo bác sĩ, một số trẻ sinh non có nguy cơ vàng da cao hơn so với các trẻ khác. Trẻ sinh non là nhóm dễ gặp vàng da bệnh lý vì gan chưa phát triển hoàn thiện. Những trẻ sinh từ 35 đến 37 tuần tuổi thai cũng có nguy cơ cao hơn so với trẻ đủ tháng.
| Các bác sĩ cho rằng vàng da ở trẻ sơ sinh là tình trạng khá phổ biến nhưng không nên chủ quan. Việc theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe của trẻ ngay từ những ngày đầu đời. |
Ngoài ra, tình trạng đa hồng cầu cũng làm tăng nguy cơ vàng da. Điều này có thể xảy ra ở những trẻ có mẹ mắc đái tháo đường trong thai kỳ. Khi số lượng hồng cầu quá nhiều, quá trình phá vỡ hồng cầu sẽ tạo ra lượng bilirubin lớn, dẫn đến nguy cơ vàng da nặng.
Một số trường hợp vàng da bệnh lý còn liên quan đến bất đồng nhóm máu giữa mẹ và con, thiếu men G6PD hoặc nhiễm trùng sau sinh.
Theo BS Phương, biến chứng nguy hiểm nhất của vàng da nặng là tổn thương não do bilirubin. Khi bilirubin xâm nhập vào não và gây tổn thương, trẻ có thể bị điếc, chậm phát triển, bại não hoặc động kinh về sau. Điều đáng lưu ý là khi tổn thương não đã xảy ra thì rất khó phục hồi.
Tuy vậy, nếu vàng da được phát hiện sớm và điều trị kịp thời trước khi xảy ra tổn thương thần kinh, trẻ vẫn có thể phát triển bình thường như những trẻ khác.
Trong quá trình chăm sóc trẻ sơ sinh, cha mẹ cần quan sát kỹ màu da của trẻ dưới ánh sáng tự nhiên. Một cách đơn giản là ấn nhẹ vào da trẻ rồi thả ra, nếu vùng da chuyển sang màu vàng thì có thể trẻ đang bị vàng da.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo cha mẹ không nên tự ý áp dụng các biện pháp dân gian như phơi nắng để điều trị vàng da. Ánh nắng mặt trời không có bước sóng phù hợp để chuyển hóa bilirubin như hệ thống chiếu đèn y khoa. Ngược lại, việc phơi nắng có thể làm tăng nguy cơ bỏng da hoặc tiếp xúc với tia cực tím có hại.
Thủy Phạm
Bình luận (0)