Sân trường, bệnh viện: Lãng đãng khói thuốc

Giờ tan học chiều ngày 14-5, tại cổng trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm (Nguyễn Khoái, Q.4, TP.HCM). Giữa đám đông học sinh đang hớn hở ùa ra, sà lên xe cha mẹ, một người đàn ông vẫn ung dung phì phèo nhả khói thuốc. Có em khựng lại nhăn mặt, xua tay, bịt mũi, có em được cha mẹ mang kín khẩu trang vào và nhanh chóng phóng xe chở đi. Khi được hỏi có biết Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1-5 và hút thuốc lá sẽ bị phạt từ 100-300 ngàn đồng không, người đàn ông vừa phì phèo thuốc lá vừa hỏi lại chúng tôi “Có cả luật đó à”?!

Trưa 13-5, tại Bệnh viện Bình Dân, ngoài cổng bệnh viện, người đứng kẻ ngồi vẫn vô tư… đốt thuốc. Dọc trong khuôn viên bệnh viện, từ khu căng tin, hành lang, nhà chờ, tình cảnh này cũng dễ dàng bắt gặp. Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, ngay khu trẻ đang chơi bập bênh, gần tấm biển cấm hút thuốc lá, người thanh niên vẫn thản nhiên châm lửa hút thuốc. Hết điếu này lại đốt tiếp điếu khác, không hề có ai nhắc nhở.

Tối ngày 14-5, tại một quán trà chanh trên đường Lê Thị Riêng (Q.1), một tốp bạn trẻ độ tuổi 9X, cả nam cả nữ, vừa nói chuyện thi cử, vừa điệu nghệ nhả khói thuốc, mặc kệ những cái nhìn đầy dấu hỏi xung quanh. Khi chúng tôi hỏi các em có biết rằng mình chưa đủ tuổi được hút thuốc và hút thuốc nơi công cộng có thể bị phạt tiền không?, một anh chàng khó chịu nói: “Em lớn rồi, hút hay không là quyền của em. Em không hút trong lớp học là được. Còn việc phạt, ai phạt, người ta hút đầy đường có thấy “sứt mẻ” gì đâu…”.

Chủ một cửa hàng bán thuốc lá trên đường Nguyễn Thượng Hiền (Q.3) cho biết vẫn chưa nhận được bao bì sản phẩm mới. Tại đây, mẫu mã sản phẩm vẫn chỉ được ghi với dòng chữ “Hút thuốc lá có hại cho sức khỏe” và “Hút thuốc lá gây ung thư phổi”. Còn căn cứ theo luật vừa ban hành, sản phẩm phải được in hình ảnh rùng rợn, dán nhãn để cảnh báo sức khỏe chiếm hơn 50% bao bì (thay vì 20% như trước kia).

Anh Nguyễn Hoàng Hưng – bảo vệ Bệnh viện Bình Dân chỉ dám nhắc nhở một người đàn ông từ ngoài cổng đi vào trong khuôn viên bệnh viện với điếu thuốc lá cháy dở trên tay. “Tôi không có thẩm quyền phạt, chỉ yêu cầu họ không được phép hút thuốc lá trong bệnh viện. Còn nếu muốn hút, mời ra ngoài bệnh viện” – anh Hưng cho hay.

Một bác sĩ (BS) tại Bệnh viện Nhi đồng 1 cũng chia sẻ: “Chúng tôi chỉ nhắc nhở người nhà bệnh nhân không nên hút thuốc trong bệnh viện để đảm bảo sức khỏe cho các cháu. Chứ nói đến phạt thì có lẽ là không được. Đã có trường hợp, tại bệnh viện, bảo vệ nhìn các cháu phải chịu khói thuốc lá thương quá mà không được quyền phạt, gọi công an phường vào đến nơi thì điếu thuốc đã được dập”.

Điểm mới gây nhiều tranh cãi trong Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá là việc quy định độ tuổi được quyền hút thuốc. Đa phần các ý kiến cho rằng quy định này là rất đúng, rất tốt. Song, lại băn khoăn trong khâu thực hiện. Luật sư Ngô Minh Trực – Hội Luật gia TP.HCM đặt câu hỏi: “Cơ sở nào để người bán hàng biết được độ tuổi của người mua thuốc, yêu cầu họ xuất trình CMND mới được mua thuốc? Luật pháp làm gì có cho phép điều đó. Đặc biệt, với những người bán, họ sợ mất khách, bán là vì lợi nhuận thì làm sao họ có thể từ chối khách hàng được. Rồi đứa trẻ đi mua, nó nói mua cho bố, cho chú, cho gia đình nó thì sao?”.

Căn cứ theo luật mới ban hành, các cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính là cơ quan thanh tra liên ngành y tế từ Trung ương đến địa phương, cơ quan quản lý thị trường, cơ quan công an, UBND các cấp. Tại Bệnh viện Bình Dân, ngay từ năm 2008, tổ “Phòng chống tác hại của thuốc lá” đã được thành lập, lên tới 54 thành viên nhưng chỉ gồm BS, điều dưỡng – những người thường xuyên còn phải bận bịu công việc chuyên môn là khám chữa bệnh. Trong khi đó, người tiếp xúc, bắt gặp nhiều nhất những trường hợp hút thuốc lá lại là bảo vệ. Và câu hỏi mà BS. Nguyễn Ngọc Cẩm – Chủ tịch Công đoàn Bệnh viện Bình Dân đặt ra là chỉ bảo vệ bệnh viện, nhân viên bệnh viện mới thường xuyên trông thấy người hút thuốc lá, vậy có được quyền phạt hay không? Hay phải đợi sự xuất hiện của thanh tra y tế?

Theo PGS.TS.BS Lê Tấn Sơn – ĐH Y dược TP.HCM thì: “Hút thuốc lá là một trong những nguyên nhân gây bệnh tim, ung thư phổi, đột quỵ mà người ta vẫn lao vào, ngay cả những người trẻ hiểu biết. Thầy nhìn thấy trò hút thuốc lá trong trường, lẽ nào thầy bắt trò giao cho công an xử phạt ?”.

Còn BS. Trần Lâm Lan Hương – Giám đốc Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe TP.HCM cho biết: “Rất nhiều những băng rôn, khẩu hiệu, tờ rơi, phóng sự truyền thông để tuyên truyền đến người dân ý thức sống không khói thuốc lá. Trung tâm phối hợp với Đài Tiếng nói Nhân dân TP xây dựng chương trình cộng đồng không khói thuốc. Phối hợp với Sở Y tế, UBND TP triển khai các hoạt động phổ biến luật. Tuy nhiên, tất cả đều phải nhờ vào ý thức của người hút. Các cơ quan có thẩm quyền phạt thì lực lượng mỏng và không phải khi nào cũng có thể đặt chốt như công an giao thông để xử phạt người hút thuốc lá được”.

Bài, ảnh: Yến Hoa