Sinh viên bán hàng đa cấp: Cơ hội hay bị lừa?

Hầu hết các công ty bán hàng đa cấp đều có chương trình đào tạo miễn phí như kỹ năng thuyết phục người khác, kỹ năng thuyết trình, làm MC hay tổ chức khóa huấn luyện đặc biệt như khai thác khả năng tiềm ẩn… Vì vậy, khi tham gia vào những tổ chức này, các bạn sinh viên sẽ có cơ hội học hỏi những kỹ năng mềm cần thiết, giúp bản thân tự tin hơn khi đứng trước công chúng. Không ít sinh viên mặc dù biết bị lừa nhưng vẫn chấp nhận bỏ tiền mua sản phẩm với mục đích vào môi trường kinh doanh đa cấp để học tập những kỹ năng thiết yếu. Đó là câu chuyện của Nguyễn Thị Vân Anh (sinh viên Trường ĐHKHXH&NV TP.HCM): “Tuy mất thì giờ, tiền bạc nhưng thời gian bán hàng đa cấp giúp mình trưởng thành hơn”. Tuy nhiên, đặc trưng của bán hàng đa cấp là phải lôi kéo thật nhiều người vào đường dây của mình để thành lập nhóm nên hầu hết các bạn đã dùng những gì mình học được để dụ dỗ hoặc lừa người khác cùng tham gia bán hàng đa cấp. Vì “đâm lao thì phải theo lao” nên rất nhiều sinh viên bán hàng đa cấp đã mất đi bạn bè hoặc bị mọi người cảnh giác vì sợ bị lừa. Cũng có nhiều sinh viên sáng suốt, sau một thời gian đã nhận ra sai lầm của mình và kiên quyết từ bỏ. Nguyễn Hoàng Vũ (sinh viên ĐH Hutech) chia sẻ: “Lúc đầu mình tham gia rất nhiệt tình vào Amway, nhưng sau khi biết được sự thật, mình đã rút ra khỏi. Nhưng những gì được học ở công ty đã giúp mình trở thành một cây thuyết trình xuất sắc của lớp và luôn được thầy cô đánh giá cao”.

Từ những lời nói đầy hứa hẹn, nhiều sinh viên đã tin vào câu chuyện “làm giàu không khó” của bán hàng đa cấp. Bỏ ra một số vốn không nhỏ vào làm đại lý, tiếp tục thuyết phục người khác để được tiền hoa hồng cũng như tăng cấp nhiều sao. Nhưng con đường ấy không dễ dàng và đã khiến nhiều bạn phải dở khóc, dở cười. Trương Hàn Châu (sinh viên CĐ Vinatex), từng làm ở Công ty Hưng Thời Đại chia sẻ: “Sau khi nghe lời quảng cáo “có cánh” từ những người đi trước, mình rất tin tưởng và luôn nuôi hi vọng sớm kiếm được tiền để có thể thay đổi cuộc sống. Nhưng sau đó, mình không những mất công sức mà còn không thu được số tiền ban đầu mua sản phẩm trị giá 1,5 triệu”.

Tương tự câu chuyện của Châu, không ít sinh viên rơi vào cảnh tiền mất tật mang, thậm chí nợ nần chồng chất vì trước đó đã trót vay mượn bạn bè để có tiền đầu tư. Anh Dương Đức Anh, cựu sinh viên Trường ĐH Nông lâm TP.HCM kể lại: “Vào Hưng Thời Đại, bỏ ra 1,8 triệu để mua đồng hồ Redant. Lúc đó, mình không tiếc với suy nghĩ đầu tư để “làm giàu”. Mình còn dùng giấy chứng minh nhân dân của em trai và em gái để mua thêm 2 sản phẩm nữa. Nhưng cuối cùng, đồng hồ đeo tay thì vô nước, máy xay sinh tố bị hư sau vài lần sử dụng. Sau đó, mình đã phải đi làm thêm bốn tháng trời mới trả hết số tiền ban đầu mượn để mua sản phẩm”.

Mặc dù, bán hàng đa cấp ở nước ta luôn bị xã hội lên án vì đã bị biến tướng gần như một dạng lừa đảo nhưng nhiều sinh viên vẫn chấp nhận lao vào như những con thiêu thân. Ước mơ làm giàu đã tạo cho các bạn tâm lý không ngại khó, ngại khổ, không tiếc cả thời gian, tiền bạc, nhưng đó chỉ là một sự hoài công vì kết quả luôn trái ngược với lời nói từ các thành viên của những công ty đa cấp.

Theo Chuyên viên tâm lý Đỗ Văn Sự thì: “Khi tham gia vào các công ty hoặc các cách thức kinh doanh đa cấp, các bạn trẻ có thể học được những kỹ năng mềm mà ở bên ngoài các bạn không được học như kỹ năng thuyết phục, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng quản lý và làm việc nhóm… Tuy nhiên, các bạn rất dễ bị cuốn theo công việc mình đang làm, không còn thời gian để tập trung vào việc học tập. Hơn nữa, nếu ai cũng muốn “việc nhẹ lương cao” thì sức lao động sẽ không còn giá trị nữa. Cho nên, đừng vì những giá trị ảo được vẽ ra trước mắt mà sơ suất, hãy lựa chọn một công việc làm thêm phù hợp với sức lực của các bạn, phù hợp với thời gian và đặc biệt là ngành nghề các bạn sẽ làm trong tương lai. Các bạn trẻ nên cân nhắc thật kỹ trước khi quyết định làm một công việc nào đó dù biết rằng mình sẽ phải đánh đổi nhiều điều, nhưng giá trị cốt lõi vẫn là lao động dựa trên chính sức lực của mình thì giá trị của nó mới thực sự bền vững”.

Kim Ngân – Dương Thùy