Theo các chuyên gia tại ĐH RMIT, người trẻ, đặc biệt là sinh viên mới ra trường hoặc đang trải qua những thay đổi lớn trong cuộc sống là nhóm dễ bị “bắt cóc online”. Kẻ gian sử dụng dữ liệu công khai, cơ sở dữ liệu bị rò rỉ và thông tin trên mạng xã hội để tìm kiếm những nạn nhân tiềm năng.
Các chuyên gia từ ĐH RMIT đưa ra cảnh báo về thủ đoạn “bắt cóc online” tại Việt Nam, khi những kẻ lừa đảo sử dụng nhiều chiêu trò tinh vi để thao túng người trẻ và gia đình của họ.
Sử dụng trí tuệ nhân tạo để giả mạo
Nhận định bởi các chuyên gia, những vụ lừa đảo thường bắt đầu bằng việc kẻ gian giả mạo lực lượng công an, cán bộ Nhà nước hoặc các tổ chức đáng tin cậy. Nạn nhân bị thao túng phải tách bản thân khỏi gia đình và bạn bè. Trong khi đó, người thân bị lừa tin rằng con em mình đã bị bắt cóc, đôi khi bằng cả công nghệ deepfake (kỹ thuật tạo ra các video, hình ảnh hoặc âm thanh giả mạo thông qua trí tuệ nhân tạo – AI). “Dù các vụ lừa đảo có nhiều hình thức khác nhau nhưng chúng thường rơi vào hai nhóm chính: Hứa hẹn mang lại lợi ích và giúp tránh hậu quả tiêu cực” – TS. Katrina Phillips (giảng viên cấp cao ngành Tâm lý học tại ĐH RMIT Việt Nam) đánh giá.
Về cách thức thao túng nạn nhân, TS. Phillips giải thích, trong đa số trường hợp, kẻ lừa đảo không đưa ra yêu cầu ngay từ đầu. Thay vào đó, chúng… giăng bẫy, tìm cách thu hút sự chú ý và khiến nạn nhân bắt đầu tương tác. Chúng thường bắt đầu bằng cách tạo dựng niềm tin, giả danh các cơ quan có thẩm quyền hoặc công ty uy tín thông qua sử dụng thông tin và logo bị đánh cắp. Khi niềm tin được thiết lập, chúng tạo ra cảm giác cấp bách, cảnh báo nạn nhân rằng họ phải hành động ngay lập tức nếu không sẽ chịu hậu quả nghiêm trọng. Kẻ lừa đảo sau đó sẽ đưa ra một biện pháp để xử lý vấn đề, thực chất là giải quyết một tình huống không có thật.
Vì sao người trẻ là đối tượng bị nhắm đến?
Điều đặc biệt, các chuyên gia cho rằng, người trẻ, đặc biệt là sinh viên mới ra trường hoặc đang trải qua những thay đổi lớn trong cuộc sống là nhóm dễ bị nhắm đến. Kẻ gian sử dụng dữ liệu công khai, cơ sở dữ liệu bị rò rỉ và thông tin trên mạng xã hội để tìm kiếm những nạn nhân tiềm năng. Đáng chú ý, một số nghiên cứu cũng chỉ ra, nếu một người từng là nạn nhân của lừa đảo trước đây thì có khả năng bị nhắm đến lần nữa trong tương lai.
“Có quan niệm rằng chỉ những người yếu thế mới bị nhắm đến. Thực tế, kẻ lừa đảo tìm kiếm những người dễ tiếp cận như am hiểu công nghệ, phụ thuộc tài chính vào gia đình hoặc bị cô lập về mặt cảm xúc” – TS. Phillips nói. Những thay đổi trong hành vi như tự cô lập bất thường, lén lút trên mạng hoặc bất ổn cảm xúc có thể là dấu hiệu sớm cho thấy một người trẻ đang bị thao túng trên mạng.
Tấn công tinh vi, đa nền tảng
Các chuyên gia tại ĐH RMIT chỉ ra thêm, khía cạnh kỹ thuật của các vụ lừa đảo cũng vô cùng phức tạp. TS. Jeff Nijsse (giảng viên cấp cao ngành Kỹ thuật phần mềm) cho hay: “Tội phạm mạng sử dụng kỹ thuật xã hội, trang web giả mạo, phần mềm độc hại, thậm chí cả công cụ AI như phần mềm giả giọng nói để đánh lừa cả nạn nhân và gia đình họ”. TS. Sreenivas Tirumala (giảng viên cấp cao ngành Công nghệ thông tin) bổ sung: “Chúng thường yêu cầu nạn nhân tự cách ly, sau đó sử dụng các cuộc gọi thông qua kết nối internet để đe dọa pháp lý và yêu cầu cung cấp thông tin ngân hàng hoặc mã OTP”.
| Những thay đổi trong hành vi như tự cô lập bất thường, lén lút trên mạng hoặc bất ổn cảm xúc có thể là dấu hiệu sớm cho thấy một người trẻ đang bị thao túng trên mạng. Một số nghiên cứu chỉ ra, nếu một người từng là nạn nhân của lừa đảo trước đây, họ có khả năng bị nhắm đến lần nữa trong tương lai. |
Còn TS. Joshua Dwight (Phó chủ nhiệm bộ môn CNTT và Kỹ thuật phần mềm) thì cho rằng các nền tảng sử dụng phổ biến ở Việt Nam như Facebook, Zalo, WhatsApp… thường được sử dụng trong các vụ lừa đảo này vì phạm vi tiếp cận rộng và tính năng mã hóa. Ông giải thích: “WhatsApp đặc biệt có lợi cho kẻ lừa đảo vì rất khó truy vết. Thực tế là chúng sử dụng cả công nghệ cũ lẫn mới, từ deepfake đến tin nhắn SMS giả mạo. Điều này khiến kẻ lừa đảo có rất nhiều cách tiếp cận nạn nhân và thực hiện các tội nghiêm trọng hơn như tống tiền, bắt cóc”…
Để phòng tránh, TS. Tirumala khuyến nghị một chiến lược kết hợp giữa nhận thức, phòng ngừa và xác minh dành cho gia đình lẫn nhà trường. Cụ thể là giáo dục và nâng cao hiểu biết cho học sinh, sinh viên: Nhận thức về an ninh mạng giúp phân biệt kẻ lừa đảo với người thật; hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân trực tuyến (tránh công khai ngày tháng năm sinh, số CCCD, số điện thoại, địa chỉ). Cùng với đó, xác minh mọi thông tin liên lạc (luôn kiểm tra chéo các cuộc gọi, email, yêu cầu thông qua nguồn đáng tin cậy). Đồng thời, tạm dừng trước khi phản ứng vì không cơ quan chức năng chính thống nào gây áp lực buộc thực hiện hành động nào đó ngay lập tức mà không cho thời gian xác minh.
Trên cương vị chuyên gia tâm lý, TS. Phillips nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo dựng mối quan hệ cởi mở và hỗ trợ con cái trong mỗi gia đình. Điều quan trọng, phải đảm bảo rằng con cái có thể đặt câu hỏi và tìm kiếm lời khuyên thay vì giấu giếm chuyện đang xảy ra.
Mê Tâm
Bình luận (0)