“Thảm họa” sách dịch

Dạo quanh nhiều nhà sách trên địa bàn TP.HCM, không khó để tìm những đầu sách tham khảo cho trẻ em có nguồn gốc từ Trung Quốc, do các nhà xuất bản (NXB), công ty sách Trung Quốc biên soạn và được các đơn vị phát hành, NXB ở Việt Nam mua lại bản quyền, dịch sang tiếng Việt, xuất bản và phát hành. Bộ sách Tiếng Hoa dành cho trẻ em của Đinh Tỵ và NXB Mỹ thuật ấn hành có in bản đồ Trung Quốc với hình ảnh “đường lưỡi bò” 9 khúc. Điều này vi phạm nghiêm trọng chủ quyền biển đảo của Việt Nam (bài số 14, trang 35, tập 1). Nhiều tác phẩm dành cho thiếu nhi có nguồn gốc từ Trung Quốc với hàng loạt những sai phạm trong thời gian qua đã làm không ít độc giả ngán ngẩm về thực trạng sách dịch hiện nay.

Dịch giả làm tốt nhiệm vụ của mình thì sẽ là chiếc cầu nối để đưa độc giả đến với nhiều nền văn hóa trên thế giới, ngược lại họ sẽ là người đem đến những “thảm họa sách dịch” cho bạn đọc. Trách nhiệm, sự tâm huyết và trình độ của một dịch giả là hết sức quan trọng. Chạy theo thị hiếu, giới thiệu đến độc giả những sản phẩm kém chất lượng, thiếu sự đầu tư sẽ dẫn đến nhiều hậu quả.

Ông Vũ Đình Thân, Giám đốc Công ty TNHH TMDV Văn hóa Gia Vũ bày tỏ: “Một số dịch giả rất cẩu thả hoặc không am hiểu văn hóa bản địa mà cứ dịch bừa cho qua, không cân nhắc câu chữ, văn hóa gốc làm cho người đọc bị nhầm lẫn hoặc hiểu sai nội dung của cốt truyện, lệch lạc về tư tưởng, khoa học. Có những người rất liều mạng, trình độ ngoại ngữ và vốn liếng tiếng Việt không biết tới đâu, cứ dịch bừa cho xong để lấy tiền”.

Không thể phủ nhận một thực tế rằng trong thời gian qua nhiều đơn vị sách ở Việt Nam đã nỗ lực không ngừng để tìm hiểu, thẩm định, mua bản quyền, dịch kỳ công từng chữ, chỉn chu từ khâu biên tập, dàn trang đến in ấn, phát hành để đem đến cho độc giả trong nước những tác phẩm của những NXB hàng đầu thế giới. Trong lĩnh vực sách dịch thuật, Công ty Firstnews Trí Việt được nhiều độc giả biết đến với hàng loạt những sách dịch giá trị như cuốn sách về nhân vật Nick Vujicic, Hạt giống tâm hồn, Đắc nhân tâm…

Có thể nói nghề dịch thuậtở nước ta còn khá non trẻ, chưa thực sự có một chương trình đào tạo bài bản để cho các nhà dịch thuật có thể học hỏi và tiếp thu kinh nghiệm. Đa phần họ đều tự trau dồi khả năng và kiến thức mà mình có được. Nói đến dịch giả người ta thường nhắc đến khái niệm “phông” văn hóa. Nếu dịch giả kém ngoại ngữ, “phông” văn hóa thấp thì sẽ cho ra đời những bản dịch kém chất lượng, từ ngữ không chuẩn xác sẽ dễ gây nhầm lẫn về ý. Những dịch giả nổi tiếng một thời của nền sách dịch Việt Nam như Vũ Đình Liên, Lê Trí Viễn, Cao Xuân Hạo… đã tạo được niềm tin trong độc giả bởi thái độ làm việc tích cực, bởi sự am hiểu về văn hóa.

Trong tình hình xuất bản, kiểm duyệt có phần lỏng lẻo như hiện nay, nếu thiếu chuyên môn, người dịch và người biên tập rất dễ dàng bỏ qua lỗi sai, thậm chí không có kiến thức để phát hiện lỗi sai trong bản dịch. Điều này đã góp phần lý giải vì sao có những cuốn sách có bản dịch tối nghĩa, sai về phong tục tập quán, câu cú lủng củng, đầy rẫy lỗi chính tả vẫn xuất hiện trên thị trường sách…

Nhà nghiên cứu văn học, dịch giả Nhật Chiêu (hiện là giảng viên ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM) có lần đã không khỏi bức xúc khi thấy tác phẩm Thơ Haiku Nhật Bản đầy những lỗi sai. Đây là tập thơ dày 600 trang do nhà sách Đông Tây liên kết xuất bản với NXB Lao động, do nhà thơ Thái Bá Tân dịch lại. “Hiện nay, không ít dịch giả ở nước ta làm việc rất cẩu thả, tùy tiện trong quá trình dịch sách. Đôi khi vì không hiểu về ngữ nghĩa, ẩn ý trong tác phẩm đã làm thay đổi, lệch lạc, hoặc ngược ý hoàn toàn so với với nguyên gốc”, dịch giả Nhật Chiêu cho biết.  

Thiết nghĩ, để mang đến cho độc giả những tác phẩm dịch có giá trị văn hóa, các dịch giả ở Việt Nam đương đại cần được định hướng rõ ràng về chuyên môn, đạo đức của người làm nghề để tránh sự ra đời của những tác phẩm dịch kém chất lượng như dư luận phản ánh thời gian qua.

Bài, ảnh: Yên Hà