Theo lộ trình của Bộ GD-ĐT, từ 2027, các môn thi trắc nghiệm ở những nơi có điều kiện sẽ được tổ chức thi trên máy tính. Với môn ngữ văn, liệu có thể thi trên máy tính được không? Và nếu thực hiện thì đề thi sẽ thế nào? Không thể bỏ được yêu cầu viết bài tự luận thì học sinh làm bài và giáo viên chấm thi sẽ ra sao?
Dưới đây, tôi xin nêu vài suy nghĩ để rộng đường trao đổi:
Thứ nhất, môn ngữ văn có thể thi trên máy tính (nếu cần). Đề thi sẽ có hai phần: a) Trắc nghiệm khách quan với đọc hiểu (như nhiều nước) và b) Viết đoạn/bài tự luận. Phần trắc nghiệm sẽ do máy chấm như các môn khác; phần tự luận sẽ kết hợp giáo viên chấm với sự trợ giúp trí tuệ nhân tạo (AI). Thứ hai, để thực hiện được việc thi trên máy tính, học sinh cần biết cách soạn thảo văn bản bằng vi tính (điều này môn tin học đã trang bị). Giáo viên cần biết sử dụng công cụ AI và đánh giá đúng được kết quả do AI đề xuất. Có thể chỉ nêu đề và bài viết của học sinh, và cũng có thể yêu cầu AI chấm theo đáp án của người ra đề.
Tôi đã thử nêu đề và bài văn của một học sinh giỏi và nhờ AI chấm hộ. Cụ thể, đề ngữ văn như sau: Anh (chị) có suy nghĩ như thế nào khi có ý kiến cho rằng “Điều còn lại đối với mỗi nhà văn chính là cái giọng nói của riêng mình”. Hãy phân tích một số tác phẩm tiêu biểu của Xuân Diệu và Nguyễn Bính để làm sáng tỏ điều đó. Yêu cầu AI nhận xét ưu điểm và hạn chế của bài làm của học sinh theo đề văn trên và chấm bài theo thang điểm 20, quy đổi ra thang điểm 10. Kết quả, chỉ trong vòng 30 giây, AI đã chấm bài văn và cung cấp các nội dung sau:
– Ưu điểm: Về bố cục và lập luận, bài viết có bố cục mạch lạc, hợp lý, mở bài – thân bài – kết bài rõ ràng. Mở bài giàu hình ảnh, gợi cảm xúc, dẫn dắt tự nhiên vào vấn đề nghị luận. Lập luận có chiều sâu, biết khái quát vấn đề từ bình diện lý luận (tính sáng tạo, “giọng điệu riêng”) rồi triển khai chứng minh qua các tác giả – tác phẩm tiêu biểu. Có sự liên kết chặt chẽ giữa các phần, mỗi phần đều phục vụ cho luận điểm chính. Về kiến thức văn học: Hiểu sâu và đúng vấn đề, nắm được bản chất của “giọng nói riêng” trong sáng tạo văn học, không lẫn với “đề tài riêng”. Phân tích tác phẩm Xuân Diệu và Nguyễn Bính có chiều sâu, tinh tế. Ở Xuân Diệu, bài phân tích được cái “tôi trữ tình” say đắm, khát khao giao cảm, thể hiện rõ giọng điệu sôi nổi, mãnh liệt. Dẫn chứng phong phú, phân tích ngôn ngữ thơ, nhịp điệu, điệp từ rất kỹ. Còn ở Nguyễn Bính, bài chỉ ra được giọng điệu mộc mạc, dân dã, thấm đượm chất ca dao; phân tích các yếu tố ngôn ngữ, thể thơ lục bát, hình ảnh quen thuộc thể hiện bản sắc dân tộc. Biết so sánh, đối chiếu giữa hai giọng thơ để làm bật luận đề – đây là một điểm rất đáng khen, thể hiện tư duy khái quát tốt. Về diễn đạt và cảm xúc: Ngôn ngữ đẹp, giàu hình ảnh, đôi khi đạt tới độ văn chương của bài nghị luận nghệ thuật (“hạt mầm khỏe khoắn ấy đã lặng lẽ nép mình trong mỗi người và thơ Xuân Diệu là hơi thở nồng nàn đánh thức hạt mầm ấy”). Giọng văn truyền cảm, thấm đẫm cảm xúc văn học, tránh được lỗi khô khan, giáo điều. Dẫn chứng chọn lọc, nhiều câu thơ được phân tích sâu, thể hiện khả năng cảm thụ tinh tế và đọc hiểu thực sự.
| Có thể thấy nhiều nội dung AI chấm kỹ và tốt hơn giáo viên, có thể khách quan, công bằng hơn, khắc phục được tính chủ quan trong chấm bài tự luận môn ngữ văn. Vì thế đã đến lúc cần suy nghĩ, trao đổi để có thể xem xét việc thi ngữ văn trên máy tính và vận dụng AI trong việc chấm bài tự luận trong các kỳ thi một cách phù hợp, có hiệu quả. |
– Hạn chế: Về dung lượng và cấu trúc chi tiết, bài viết rất dài (trên 3.000 từ), đôi chỗ lan man, có thể rườm rà, thừa dẫn chứng và mô tả cảm xúc. Ví dụ: phần Xuân Diệu phân tích “Vội vàng” chiếm dung lượng lớn hơn hẳn phần lý luận và Nguyễn Bính, làm bài mất cân đối. Thiếu tiểu kết hoặc câu chốt khái quát ở từng đoạn, khiến mạch nghị luận đôi lúc chưa thật gọn, chưa hướng liên tục về luận đề chính (“giọng nói riêng của nhà văn”). Về phần lý luận còn hơi dài và khái quát. Phần đầu nói khá nhiều về sáng tạo, hiện thực, “tiểu vũ trụ”… – tuy hay nhưng chưa gắn ngay với đối tượng cụ thể (Xuân Diệu – Nguyễn Bính). Nên rút gọn lý luận, dành thêm dung lượng cho phần đối chiếu hai tác giả. Một số câu hơi tự sự – cảm xúc thái quá, không còn giữ được giọng nghị luận (“Ơi cuộc đời, sao lộng lẫy kỳ diệu đến thế”…) – có thể gây cảm giác sa vào tùy bút, thiếu tính lý luận trong bài nghị luận học thuật. Còn một số lỗi chính tả nhỏ, dấu câu, xuống dòng chưa hợp lý (ví dụ: “ấy là sức sống của anh, là ấn tượng của anh…” – cần viết “Đó chính là sức sống…”). Về phần kết, dù kết bài có hình ảnh, cảm xúc, nhưng chưa cô đọng lại luận điểm bằng một câu mang tính khái quát hoặc định hướng cho người đọc. Cần chốt rõ hơn: “Điều còn lại của nhà văn chính là giọng điệu – bởi giọng điệu là linh hồn, là căn cước nghệ thuật của người nghệ sĩ”.
– Đề nghị hoàn thiện: Rút gọn phần lý luận mở đầu, nhấn mạnh ngay “giọng điệu” là gì, biểu hiện qua đâu. Phân chia cân đối giữa hai tác giả, mỗi phần nên kết thúc bằng một đoạn tổng kết ngắn nêu rõ “giọng điệu riêng của…”. Giữ phong cách nghị luận – hạn chế tùy bút cảm xúc quá mức. Thêm một kết luận khái quát, mang tính triết lý về “sức sống của giọng điệu trong văn chương”.
– Tổng kết: Đây là một bài viết xuất sắc, thể hiện tư duy văn học tốt, khả năng cảm thụ và lập luận sâu sắc, văn phong giàu cảm xúc. Nếu chỉnh sửa về độ cô đọng và cân đối, bài hoàn toàn có thể đạt 18-18,5 điểm/20 điểm ở cấp độ thi học sinh giỏi. Điểm hiện tại đề xuất: 16,5 điểm/20 điểm. Nếu quy đổi bài làm đó sang thang điểm 10, khoảng 8-8,25 điểm.
Tôi không nghĩ thi ngữ văn trên máy tính là thuận lợi tất cả; cũng không nói chấm bài văn tự luận bằng AI là chuẩn xác tất cả, đánh giá được toàn diện tất cả các yêu cầu của năng lực viết. Bài viết chỉ có ý nghĩa nêu vấn đề để suy nghĩ và trao đổi. Tuy nhiên, có thể thấy nhiều nội dung AI chấm kỹ và tốt hơn giáo viên, có thể khách quan, công bằng hơn, khắc phục được tính chủ quan trong chấm bài tự luận môn ngữ văn. Vì thế đã đến lúc cần suy nghĩ, trao đổi để có thể xem xét việc thi ngữ văn trên máy tính và vận dụng AI trong việc chấm bài tự luận trong các kỳ thi một cách phù hợp, có hiệu quả.
PGS.TS Đỗ Ngọc Thống
Bình luận (0)