Theo thông tin từ Bộ GD-ĐT, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay sẽ không có đề thi minh họa. Theo đó, cấu trúc đề thi cơ bản sẽ như đề minh họa và đề chính thức của kỳ thi năm 2025. Nhằm giúp học sinh lớp 12 chuẩn bị tốt cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sắp tới, với môn ngữ văn, giáo viên có những lời khuyên sau đây để giúp các em ôn tập đúng hướng.
Nắm chắc cấu trúc đề minh họa để ôn tập “trúng đích”
Đề thi minh họa môn ngữ văn cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 được Bộ GD-ĐT công bố 2 lần. Học sinh lưu ý ở đề thi lần 2, vì có điều chỉnh. Chú ý đề có sự thay đổi linh hoạt trong cách yêu cầu. Điều này thể hiện rõ trong ma trận Bộ GD-ĐT công bố kèm theo với đề minh họa. Theo đó, có 2 dạng sau đây: Dạng 1, nếu ở phần đọc hiểu là văn bản văn học (chủ yếu là thơ, truyện), thì câu viết đoạn văn là nghị luận văn học và câu viết bài văn là nghị luận xã hội. Dạng 2, nếu ở phần đọc hiểu là văn bản thông tin/nghị luận, thì câu viết đoạn văn là nghị luận xã hội và câu viết bài văn là nghị luận văn học. Xem ma trận đề thi thử của một trường THPT tại TP.HCM dưới đây:
Ma trận đề thi thử TN THPT năm học 2024 – 2025
Môn ngữ văn – khối 12
Khi luyện tập, học sinh cần chú ý đến cách yêu cầu mới trong từng câu hỏi của đề minh họa và hướng dẫn trả lời của đáp án. Ví dụ, ở câu 1 phần đọc hiểu, đề minh họa không hỏi đơn giản như cách cũ là “xác định thể thơ”, mà còn yêu cầu “chỉ ra dấu hiệu để xác định thể thơ”. Và theo đáp án thì “số chữ trong các dòng không bằng nhau là dấu hiệu để xác định thể thơ tự do” (0,5 điểm). Trong trường hợp này, chẳng hạn học sinh trả lời “số tiếng” thay cho “số chữ” có thể sẽ bị trừ 0,25 điểm. Vì thông thường gọi tên thể thơ theo “số chữ” (thơ 5 chữ, 7 chữ), chứ không gọi theo “số tiếng”. Vậy, nếu không phải thể thơ tự do thì trả lời sao? Xin gợi ý: Nếu là thơ 5 chữ hoặc 7 chữ thì trả lời “số chữ trong các dòng thơ bằng nhau, đều 5 chữ hoặc 7 chữ”. Nếu là thơ lục bát thì trả lời “số chữ trong các cặp câu thơ liền kề bằng nhau, đều là 6 chữ và 8 chữ”.
Ở câu 2 phần đọc hiểu, đề không chỉ yêu cầu đơn giản là xác định/chỉ ra từ ngữ, hình ảnh như đề thi theo chương trình cũ mà kèm theo đó là yêu cầu sự hiểu biết về phép tu từ so sánh (so sánh với cây liễu xưa). Điều này đòi hỏi học sinh phải có kiến thức bao quát về các phép tu từ nói chung. Câu 3, 4, 5 phần đọc hiểu cũng có những khái niệm tri thức theo chương trình mới, như hình thức giao tiếp (“hình thức lời tâm sự của anh với em”) trong văn bản, sự vận động của chủ thể/nhân vật trữ tình, tâm trạng chủ thể trữ tình/nhân vật trữ tình trong thơ… Vì vậy, học sinh phải ôn kỹ tri thức ngữ văn của các thể loại văn bản.
Ở phần viết (phần II, 6,0 điểm), cũng yêu cầu rất mới. Theo đó, văn bản đề yêu cầu để nghị luận, phân tích là văn bản mới hoàn toàn. Điều này đòi hỏi học sinh phải rèn kỹ năng phân tích đề (nếu không sẽ dễ lạc đề), biết cách triển khai một đoạn văn, bài văn như thế nào cho hiệu quả.
Chú trọng kỹ năng làm bài từ đề minh họa
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 chú trọng đánh giá kỹ năng. Do vậy, đề thi cũng thay đổi yêu cầu từ đánh giá kiến thức bài học sang chú trọng đánh giá kỹ năng làm bài. Cho nên, học sinh cần rèn luyện kỹ năng làm bài, gồm đọc hiểu văn bản, kỹ năng viết đoạn văn và bài văn.
Với phần đọc hiểu văn bản (4 điểm), học sinh cần nắm thật vững tri thức ngữ văn về các thể loại văn bản, gồm văn bản văn học, văn bản nghị luận, văn bản thông tin. Tri thức các thể loại này bao gồm toàn bộ kiến thức đã học suốt các năm ở THPT, trong đó chú trọng ở chương trình lớp 12. Khi ôn đến thể loại nào, học sinh nên có sự hệ thống đặc trưng tri thức ngữ văn của thể loại ấy. Chú ý đến các cách yêu cầu (cách đặt câu hỏi) của từng loại văn bản trong hoạt động đọc. Vì câu hỏi phần đọc hiểu của đề thi thường ra sát với yêu cầu này, phù hợp đặc trưng từng thể loại nhất định. Bên cạnh đó, cần nắm vững kiến thức về tiếng Việt qua các bài thực hành tiếng Việt ở chương trình lớp 12, trong đó có biện pháp tu từ…
Cần tăng cường rèn luyện kỹ năng viết đoạn nghị luận (về văn học hoặc xã hội, 2 điểm). Bất lợi của hầu hết học sinh THPT bấy lâu nay là được rèn luyện nhiều về kỹ năng viết đoạn nghị luận xã hội, chứ rất ít được rèn luyện viết đoạn nghị luận văn học. Cho nên khá lúng túng trước yêu cầu này. Vì vậy cần rèn luyện nhiều hơn theo hướng dẫn của giáo viên. Sách giáo khoa chương trình mới có phần “Kết nối đọc – viết” ở cuối các câu hỏi tìm hiểu từng văn bản, phần đọc. Yêu cầu này thường là viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) liên quan đến một khía cạnh nào đó của văn bản vừa đọc. Học sinh bám sát vào yêu cầu này cũng sẽ rèn luyện tốt kỹ năng viết đoạn nghị luận văn học cho đề thi tốt nghiệp THPT.
Lời khuyên cho học sinh với câu nghị luận xã hội (4 điểm) là: Một, rèn kỹ năng viết kiểu bài nghị luận xã hội theo mẫu chung, như tư tưởng – đạo lý, hay hiện tượng đời sống. Cách viết kiểu bài này là sự tổng hợp các thao tác có tính phổ biến của văn nghị luận xã hội, như cách viết cho đề thi minh họa môn ngữ văn năm 2025. Hai, chú ý bám sát tri thức kiểu bài và cách làm nghị luận xã hội trong phần viết ở chương trình lớp 12. Nếu không chú ý điều này, học sinh có thể không đáp ứng được yêu cầu của đáp án chấm là phải bám sát với yêu cầu cần đạt của chương trình lớp 12.
Giám khảo nhận xét gì về bài làm của học sinh?
Nắm được tình hình bài làm của học sinh năm 2025 qua nhận xét của giám khảo sẽ giúp học sinh có thêm kinh nghiệm làm bài thi năm 2026.
Năm 2025 là năm đầu tiên học sinh cả nước thi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, và đề thi môn ngữ văn được đổi mới với điểm nhấn là văn bản đưa vào đề hoàn toàn mới, không có trong sách giáo khoa, học sinh không được học. Từ yêu cầu này, dẫn đến thực tế chung là đa số bài làm của học sinh đều tương đối ngắn, ít có bài làm viết dài trên 3 tờ giấy thi, số bài làm 1 tờ chiếm số lượng nhiều nhất.
Chương trình mới không đánh giá việc học sinh phô diễn quá nhiều kiến thức vào bài làm, mà đánh giá kỹ năng viết ngắn gọn, cô đọng, đủ và đúng ý. Cũng vì thế, nếu câu nghị luận văn học (5 điểm) theo đề thi chương trình 2006 không yêu cầu độ dài, học sinh tha hồ viết dài, bài làm dài. Thì với yêu cầu của đề thi theo chương trình 2018, đáp án chấm sẽ trừ điểm những bài làm không đáp ứng độ dài. Chẳng hạn, với câu viết đoạn văn (khoảng 200 chữ), chỉ cho phép học sinh viết ít hoặc nhiều hơn 100 chữ. Nếu quá ngắn hoặc quá dài, học sinh sẽ bị trừ 0,25 điểm. Ghi nhận từ nhiều giám khảo chấm thi, điểm môn ngữ văn khá tốt, ít điểm dưới 5, thi thoảng có điểm trên 8, số bài làm có điểm 6 – 6,5 là nhiều nhất.
Hậu Nguyên
Bình luận (0)