TP.HCM được biết đến là địa phương có tỷ lệ lớn trường học lựa chọn bộ sách Chân trời sáng tạo giảng dạy khi thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tuy nhiên, theo các nhà trường, việc thống nhất bộ Kết nối tri thức với cuộc sống làm sách giáo khoa (SGK) dùng chung trên cả nước từ năm học 2026-2027 cũng không khiến nhà trường, giáo viên gặp nhiều khó khăn.
Không khó khăn khi tiếp cận thống nhất một bộ sách
Từ năm học 2020-2021 đến nay, Trường Tiểu học Đặng Trần Côn (phường Vĩnh Hội) đều lựa chọn bộ Chân trời sáng tạo để làm SGK giảng dạy trong trường. Các bộ SGK khác được nhà trường trang bị tại thư viện, khuyến khích giáo viên chủ động nghiên cứu trong quá trình giảng dạy, để làm phong phú thêm ngữ liệu và cách tiếp cận kiến thức với học sinh.
Cô Phạm Thị Thúy Hà (Hiệu trưởng nhà trường) đánh giá, tinh thần chương trình là pháp lệnh, SGK là tài liệu tham khảo trong những năm qua đã được giáo viên phát huy xuyên suốt. Dù bộ Chân trời sáng tạo được chọn là SGK sử dụng trong năm học song những bộ sách còn lại luôn được giáo viên sử dụng làm tài liệu tham khảo, để thay đổi ngữ liệu bài học một cách linh hoạt, phù hợp.
Hiện nay khi đã bước sang năm học thứ 6 thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở bậc tiểu học, giáo viên đã “quen tay” chuyển từ dạy học đánh giá kiến thức sang dạy học phát triển năng lực học sinh. Giờ học được giáo viên mạnh dạn tổ chức bằng nhiều phương thức dạy học tích cực như khăn trải bàn, bàn tay nặn bột, lớp học đảo ngược, dạy học tích hợp…, tạo hứng thú học tập cho học sinh; học sinh học tập thông qua những trải nghiệm trong giờ học, qua chính nhiệm vụ mà giáo viên giao.
Nhìn từ đơn vị, cô Phạm Thị Thúy Hà cho rằng, việc Bộ GD-ĐT thống nhất bộ SGK Kết nối tri thức với cuộc sống sử dụng trên toàn quốc từ năm học 2026-2027 sẽ không gây quá nhiều khó khăn cho thầy cô trong cách tiếp cận, vì đây không phải là bộ sách quá xa lạ với giáo viên. Đặc biệt tinh thần đổi mới, chủ động, sáng tạo của giáo viên chính là nền tảng để thầy cô chủ động và không gặp nhiều rào cản khi triển khai bộ SGK mới.
Trên thực tế, những năm qua khi triển khai thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và SGK mới, trường học và giáo viên đã được trao quyền chủ động trong lựa chọn SGK giảng dạy tại nhà trường; không ít trường tại TP.HCM đã chủ động điều chỉnh danh mục SGK qua từng năm học, nhằm phù hợp nhất với đặc thù giảng dạy của giáo viên và năng lực học sinh. Và cũng không ít giáo viên trong quá trình giảng dạy đã mạnh dạn thay đổi ngữ liệu trong bộ SGK được lựa chọn, thay thế bằng ngữ liệu trong bộ SGK khác bởi đánh giá tính phù hợp hơn khi giảng dạy cho học sinh. Chính cách tiếp cận bám sát tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 như trên được xem là yếu tố thuận lợi để các nhà trường và giáo viên “đón” việc triển khai thống nhất bộ SGK một cách chủ động.
Đơn cử như tại Trường THPT Tây Thạnh (phường Tây Thạnh), trong danh mục SGK lớp 10, 11 theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 sử dụng trong năm học 2023-2024 đều đa dạng ở cả 3 bộ sách: Chân trời sáng tạo, Cánh diều và Kết nối tri thức với cuộc sống. Trong đó, sách lớp 10 được giữ ổn định như năm học 2022-2023, riêng lớp 11 có sự điều chỉnh ở một số bộ môn như ngữ văn, lịch sử, hóa học, giáo dục kinh tế và pháp luật, hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp từ bộ Chân trời sáng tạo (lớp 10) sang bộ Cánh diều và Kết nối tri thức với cuộc sống (lớp 11).
Thầy Phạm Văn Cường (Phó Hiệu trưởng Trường THPT Tây Thạnh) cho biết, việc điều chỉnh danh mục SGK được các tổ bộ môn thẩm định, đánh giá, nghiên cứu dựa trên tính phù hợp và đặc thù học sinh của trường, từ bố cục nội dung, hình ảnh, cách thức trình bày. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh được đưa ra cũng từ việc rút kinh nghiệm sau một năm triển khai chương trình mới ở lớp 10. “Ngay cả khi thống nhất sử dụng bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống từ năm học 2026-2027 thì giáo viên cũng không gặp khó khăn gì trong cách tiếp cận”, thầy Cường nói.
Theo ThS. Trần Lê Duy (giảng viên Khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM), khi sử dụng thống nhất một bộ SGK, thuận lợi là vận hành theo chương trình làm khung chính, nên dù SGK nào thì vẫn không có quá nhiều xáo trộn. Thầy cô đã có kinh nghiệm dạy học theo chương trình mới qua các năm nên sẽ dễ chủ động thích nghi. Dù thống nhất một bộ sách song các bộ sách còn lại vẫn là nguồn tài liệu tham khảo uy tín, chất lượng. Tuy vậy, khó khăn cũng là điều không tránh khỏi. Việc soạn lại giáo án từ đầu có thể vất vả và tốn nhiều công sức của thầy cô. Việc chuyển đổi đối với học sinh (năm trước học một sách, năm sau học một sách) cũng cần thời gian để thích nghi vì mạch dạy các sách khác nhau…
Chương trình vẫn là chuẩn quan trọng nhất
Khi sử dụng thống nhất một bộ SGK từ năm học 2026-2027, ThS. Trần Lê Duy cho rằng, điều quan trọng nhất là giáo viên cần nắm chắc yêu cầu cần đạt của chương trình. Chương trình vẫn là chuẩn quan trọng cần đảm bảo, dù theo SGK nào thì mục đích cuối cùng vẫn là đáp ứng chương trình. Vì vậy, thầy cô cần nắm và hiểu chắc các yêu cầu của chương trình theo văn bản đã được Bộ GD-ĐT công bố vào năm 2018. Trong đó, cần nắm hai thông tin: dạy cái gì – nội dung dạy học, mức độ dạy – thể hiện qua các từ chỉ mức độ tư duy như “nhận biết”, “trình bày”, “phân tích”…
Đối với môn ngữ văn, giảng viên này nhấn mạnh vai trò chuẩn hóa tri thức ngữ văn và tri thức tiếng Việt. Giáo viên có thể tham khảo, đối chiếu hai bộ sách còn lại để tự tạo ra cho bản thân một phần soạn các tri thức ngữ văn về thể loại sao cho rõ ràng về khái niệm và thao tác đọc. Có thể soạn phần tri thức ngữ văn cụ thể, trực quan hơn so với bản SGK để phù hợp với các đối tượng học sinh cụ thể.
Chú trọng chuyển hóa nội dung sẵn có thành tài nguyên dạy học (bài tập thêm, ngữ liệu kiểm tra, đánh giá, hoạt động đọc mở rộng…). Lúc này, các bài soạn của thầy cô (ở hai bộ sách khác) có thể trở thành nguồn tài nguyên dạy học dồi dào và có giá trị, giàu tính ứng dụng. Lấy trục chính là dạy theo kỹ năng, có thể không quá phụ thuộc vào SGK. Với kỹ năng viết, nói nghe, giáo viên có quyền lựa chọn ngữ liệu dạy học và phương pháp tiếp cận sao cho phù hợp và hiệu quả đối với đối tượng học sinh của mình, có thể sử dụng thêm ngữ liệu tham khảo từ hai bộ sách Chân trời sáng tạo và Cánh diều, sử dụng công cụ bảng kiểm để hỗ trợ việc dạy học.
“Sẽ không tránh khỏi tâm tư của một bộ phận giáo viên rằng “phải làm lại từ đầu” khi đang sử dụng “quen tay” bộ sách này, giờ phải chuyển đổi sang bộ sách khác. Nhà trường, ngành giáo dục với vai trò quản lý, trước hết cần tổ chức tập huấn một cách bài bản bộ SGK thống nhất. Bởi dù chương trình là xương sống song mạch kiến thức ở mỗi bộ sách sẽ có những chặng khác nhau, việc tập huấn giúp giáo viên thống nhất trong các chặng kiến thức. Đồng thời, cần thiết phải có những hướng dẫn cụ thể để không lãng phí tài nguyên dạy học mà giáo viên đã rất tâm huyết, dày công biên soạn ở những năm học trước”, ThS. Trần Lê Duy đặt yêu cầu.
Bài, ảnh: Thành Nam
Bình luận (0)