Xác định văn hóa đọc là một giá trị nền tảng bền vững góp phần phát triển con người và xã hội trong thời kỳ mới, trong những năm qua, TP.HCM đã có sự quan tâm đặc biệt đến phát triển văn hóa đọc. Nhiều hoạt động phát triển văn hóa đọc đã được triển khai, đặc biệt là việc triển khai thực hiện “Đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng” giai đoạn 2021-2025, góp phần đưa văn hóa đọc trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống.
Tỷ lệ người dân đọc sách thường xuyên tăng lên
Qua 5 năm triển khai thực hiện, Đề án phát triển văn hóa đọc trên địa bàn TP.HCM đã đạt được những kết quả khả quan, góp phần định hướng đọc cho người dân, tạo thói quen đọc sách, phục vụ hiệu quả nhu cầu học tập suốt đời. Các hoạt động đã tập trung vào nâng cao nhận thức và phát triển thói quen đọc sách, đặc biệt trong thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên, công nhân và người dân nông thôn.
Theo báo cáo của UBND TP, trong năm 2025, tỷ lệ người dân đọc sách thường xuyên tại TP.HCM tăng, đặc biệt là giới trẻ và học sinh, sinh viên. TP.HCM (trước sáp nhập) đạt 6,4 cuốn sách/người/năm, vượt mức trung bình cả nước.
Đóng góp tích cực vào quá trình phát triển văn hóa đọc thời gian qua có thể kể đến Lễ hội Đường sách Tết được duy trì bền bỉ trong suốt 16 năm qua, đã trở thành một thương hiệu văn hóa đặc trưng của TP.HCM, góp phần quan trọng trong việc lan tỏa tri thức, phát triển văn hóa đọc và hình thành thói quen đọc sách trong cộng đồng. Từ thu hút 500.000 lượt khách tham quan (năm 2011) lên đến hơn 1 triệu lượt khách tham quan (năm 2026).
Đường sách TP.HCM (đường Nguyễn Văn Bình) sau 10 năm đi vào hoạt động (2016-2026), đã trở thành không gian độc đáo, một địa điểm ổn định, lâu dài cho hoạt động phát triển văn hóa đọc; tạo sự gắn kết giữa sách, người làm sách với người đọc, góp phần phát triển ngành xuất bản và văn hóa đọc; xây dựng một thương hiệu văn hóa đọc cho TP. Từ 19 gian hàng sách ban đầu, đến nay Đường sách đã phát triển lên khoảng 30 gian hàng sách, quy tụ hơn 20 đơn vị xuất bản – phát hành – văn hóa. Mỗi gian hàng sách đều mang một bản sắc riêng, góp phần làm nên diện mạo năng động, sáng tạo và đậm nét văn hóa đô thị của Đường sách TP.HCM – một mô hình xã hội hóa tiêu biểu, nơi văn hóa đọc, xuất bản và sáng tạo cùng phát triển hài hòa trong đời sống TP.
Nhiều mô hình phát triển văn hóa đọc
Đáng chú ý, trong thời gian qua, TP.HCM đã triển khai nhiều mô hình và biện pháp sáng tạo để phát triển văn hóa đọc, hình thành thói quen và phát triển kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, năng lực đọc…
Điển hình, Thư viện Khoa học Tổng hợp đã phát triển Không gian chia sẻ – S.Hub (cho người trưởng thành) và Không gian công nghệ thiếu nhi (S.Hub Kids), tập trung vào giáo dục STEM, thu hút đông đảo bạn đọc và tạo cảm hứng sáng tạo. Duy trì và phát triển mô hình thư viện số lưu động, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa, cung cấp các dịch vụ thư viện cơ bản và các hoạt động giáo dục STEM, giới tính qua xe thư viện lưu động. Vào dịp hè, tổ chức chuỗi hoạt động “Hè vui cùng thư viện” với các câu lạc bộ đọc sách, nghệ thuật, cờ vua, Rubik và các lớp kỹ năng (MC nhí, STEM Robot).
TP còn đẩy mạnh triển lãm sách trực tuyến để giới thiệu các bộ sưu tập và tài liệu số, giúp bạn đọc tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi thông qua website hoặc quét mã QR. TP duy trì hệ thống xe thư viện lưu động phục vụ người dân ở các xã nông thôn mới, vùng sâu, xa, khu chế xuất, trung tâm cai nghiện, trường học cho trẻ khuyết tật.
Nhiều dịch vụ cho đối tượng đặc biệt cũng được quan tâm thực hiện, như: Tổ chức phục vụ người khiếm thị, khiếm thính, bao gồm dịch vụ lưu động đến tận nhà và sản xuất tài liệu thay thế (sách chữ nổi, hình minh họa nổi, sách nói). Đồng thời, khai trương và duy trì không gian phục vụ người khiếm thị chuyên biệt. Tổ chức luân chuyển sách và giao lưu, nói chuyện chuyên đề cho học viên cai nghiện ma túy, giúp nâng cao đời sống tinh thần và giáo dục.
Để phát triển văn hóa đọc, TP còn tổ chức các hội thi như “Vẽ tranh theo sách” (nay là Nét vẽ xanh), “Đố em kiến thức muôn màu”, “Đại sứ văn hóa đọc”, “Vẽ tranh thiếu nhi áo dài và hoa”, thu hút hàng ngàn thí sinh, tạo sân chơi bổ ích và nâng cao kiến thức, kỹ năng đọc sách…
Tiếp tục xây dựng, phát triển thói quen đọc sách trong người dân
Xác định phát triển văn hóa đọc là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của ngành văn hóa và giáo dục, gắn với mục tiêu xây dựng xã hội học tập suốt đời, trong thời gian tới, TP tiếp tục triển khai thực hiện các hoạt động, chương trình, giải pháp để phát triển văn hóa đọc, xây dựng và phát triển thói quen, nhu cầu, kỹ năng và phong trào đọc sách trong mọi tầng lớp nhân dân, góp phần nâng cao dân trí, phát triển nhân lực, hình thành xã hội học tập suốt đời.
TP phấn đấu mỗi người dân trung bình đọc 5 cuốn sách/năm; 50% người dân có kỹ năng tiếp nhận và sử dụng thông tin, tri thức thông qua việc đọc và học tập suốt đời; 85% người sử dụng thư viện có kỹ năng tiếp nhận và sử dụng thông tin, tri thức để phục vụ học tập, nghiên cứu và giải trí; 100% cơ sở giáo dục ở các bậc, cấp học có thư viện với vốn tài liệu phù hợp; 100% thư viện công cộng có vốn tài liệu tổng hợp đủ khả năng phục vụ cho mọi đối tượng…
TP sẽ cần thực hiện rất nhiều giải pháp để đạt được mục tiêu, chỉ tiêu đề ra. Trước hết là cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động nâng cao nhận thức về tầm quan trọng, giá trị của việc đọc sách, xây dựng định hướng đọc lành mạnh cho nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Hình thành và phát triển thói quen đọc sách trong gia đình, trường học, cộng đồng.
Xây dựng và nhân rộng các mô hình phát triển văn hóa đọc phù hợp với từng địa phương, từng nhóm đối tượng. Phát triển mô hình tủ sách cộng đồng, tủ sách tư nhân ở thôn, bản, khu dân cư, gắn với thư viện công cộng. Phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục, các tổ chức đoàn thể, trường học trong việc tổ chức các hoạt động khuyến đọc, hướng dẫn kỹ năng đọc hiệu quả. Tổ chức các cuộc thi, sân chơi thúc đẩy phong trào đọc sách, tạo sự lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng như: Cuộc thi Đại sứ văn hóa đọc, Hội thi tuyên truyền giới thiệu sách, các chương trình Ngày hội đọc sách…
Một giải pháp nữa cần làm đó là xây dựng các chính sách khuyến khích, ưu tiên đầu tư cho phát triển văn hóa đọc. Cùng với đó là phát triển hệ thống thư viện công cộng đồng bộ, hiện đại, hoạt động hiệu quả, đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu, giải trí của cộng đồng, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện hoạt động thư viện, nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, tri thức cho người dân trên nền tảng công nghệ số.
Song Hương
Bình luận (0)