Nhằm hiện thực hóa các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98 của Quốc hội và cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ (KH-CN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST), mới đây Sở KH-CN TP.HCM đã tổ chức hội nghị phổ biến “Đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa, đưa nhanh kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ được tạo ra từ ngân sách Nhà nước vào sản xuất, kinh doanh”.
Chỉ 5% nghiên cứu sử dụng ngân sách được áp dụng
Theo ông Lâm Đình Thắng – Giám đốc Sở KH-CN TP, mặc dù KH-CN và ĐMST được xác định là động lực quan trọng của phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên có một thực tế là hiện nay tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách chỉ đạt khoảng 5%. Đáng nói, khoảng 37% kết quả nghiên cứu dù đã sẵn sàng chuyển giao nhưng vẫn chưa thể đi vào thực tiễn do vướng mắc về cơ chế định giá, thủ tục giao quyền và tâm lý e ngại rủi ro pháp lý trong thực thi công vụ.
Bên cạnh đó, mối liên kết giữa Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp chưa đủ chặt chẽ, thiếu các cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, cùng chia sẻ rủi ro và đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm.
Bà Nguyễn Thị Thu Sương – Trưởng phòng Phát triển KH-CN, Sở KH-CN TP – chia sẻ, “Đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa, đưa nhanh kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ được tạo ra từ ngân sách Nhà nước vào sản xuất, kinh doanh” được xây dựng từ thực tế TP.HCM có tiềm lực nghiên cứu lớn nhưng khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu vẫn còn hạn chế. Nhiều kết quả nghiên cứu được tạo ra từ ngân sách Nhà nước có tiềm năng ứng dụng cao, song chưa được đưa ra thị trường do thiếu cơ chế kết nối giữa hoạt động nghiên cứu và doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2014-2018 chỉ khoảng 13% nhiệm vụ KH-CN có kết quả được thương mại hóa thành công, hiện nay tỷ lệ này còn ít hơn – chỉ khoảng 5%.
Số doanh nghiệp khởi nguồn từ viện nghiên cứu và trường đại học (spin-off) chỉ chiếm khoảng 3% tổng số startup tại TP.HCM, cho thấy khoảng cách khá lớn giữa hoạt động nghiên cứu khoa học và hoạt động sản xuất – kinh doanh.
Theo bà Sương, một trong những nguyên nhân chính nằm ở cấu trúc doanh nghiệp của TP. Hiện nay hơn 95% doanh nghiệp là doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa nên năng lực hấp thụ công nghệ còn hạn chế. Bên cạnh đó, hệ thống tổ chức trung gian hỗ trợ thương mại hóa công nghệ như môi giới công nghệ, tổ chức định giá tài sản trí tuệ hay các đơn vị kết nối viện – trường với doanh nghiệp vẫn chưa phát triển tương xứng. Nhiều doanh nghiệp vẫn còn e ngại các vấn đề liên quan đến bảo mật công nghệ, thủ tục pháp lý hoặc quy trình đấu thầu; về phía viện, trường lại thiếu nguồn lực để hoàn thiện sản phẩm ở giai đoạn gần thị trường.
Trước thực trạng này, ông Thắng khẳng định, đề án thí điểm lần này thể hiện quyết tâm của TP.HCM trong việc “chủ động thí điểm, xác định rõ trách nhiệm và dám chịu trách nhiệm” để đưa KH-CN vào thực tiễn nhanh nhất. TP đang muốn đưa nhanh kết quả nghiên cứu KH-CN và tài sản trí tuệ được hình thành từ ngân sách Nhà nước vào sản xuất, kinh doanh. Trọng tâm của chính sách này nằm ở 6 nhóm giải pháp đột phá nhằm giải quyết các điểm nghẽn lớn nhất hiện nay.
Các giải pháp này được thiết kế thành một chỉnh thể thống nhất từ khâu định giá tài sản rõ ràng, áp dụng chi phí R&D làm giá sàn pháp lý, đến việc giao quyền linh hoạt và hỗ trợ tài chính lên đến 50% kinh phí hoàn thiện sản phẩm.
Đặc biệt, TP.HCM sẽ xây dựng một môi trường “an toàn nhưng không trì trệ, linh hoạt nhưng có kiểm soát”; cam kết bảo vệ các cá nhân, đơn vị dám nghĩ dám làm thông qua việc chấp nhận và quản trị rủi ro khoa học, đảm bảo không hình sự hóa các rủi ro khách quan.
Nỗ lực đưa sản phẩm khoa học công nghệ ra thị trường
Tại hội nghị, Sở KH-CN TP đã công bố danh mục 54 sản phẩm tham gia thí điểm.
Ông Lê Thanh Minh – Phó Giám đốc Sở KH-CN TP – thông tin, trong tổng số 54 sản phẩm có 30 sản phẩm thuộc danh mục công nghệ chiến lược, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ quan trọng.
Cụ thể, ở lĩnh vực công nghệ sinh học – y sinh, nhiều sản phẩm được phát triển bởi các trường đại học và viện nghiên cứu như giác mạc sinh học từ mô heo khử tế bào (Trường ĐH Y Dược TP.HCM); vật liệu hydrogel cầm máu trong cấp cứu (Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia TP.HCM); công nghệ CAR-T điều trị ung thư huyết học (Công ty Việt Nam Gene – Cell Technology)…
Trong nhóm AI – CĐS – đô thị thông minh, các sản phẩm tiêu biểu gồm nền tảng bản sao số (digital twin) phục vụ quản lý đô thị thông minh (Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao TP.HCM); hệ thống quan trắc môi trường không khí bằng IoT (Trường ĐH Bách khoa, ĐH Quốc gia TP.HCM); nền tảng AI dự báo dịch bệnh (Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia TP.HCM); nền tảng telemedicine hỗ trợ khám chữa bệnh từ xa (Trường ĐH Y Dược TP.HCM).
Ở lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, các sản phẩm tham gia đề án gồm vắc-xin phòng bệnh gan thận mủ trên cá tra (Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM); chế phẩm sinh học bảo vệ thực vật từ vi sinh vật (Viện Sinh học nhiệt đới); giống cây trồng công nghệ cao phục vụ sản xuất nông nghiệp đô thị (Trung tâm Công nghệ sinh học TP.HCM).
Một số sản phẩm công nghệ do doanh nghiệp phát triển cũng được đưa vào danh mục như động cơ điện cho UAV và radar cho UAV (Công ty Real-time Robotics Việt Nam); drone thương mại (Công ty Saolatek); bộ truyền dữ liệu tầm xa cho UAV (Công ty Service Aviation General).
Ông Thắng nhận xét, sự hưởng ứng mạnh mẽ của cộng đồng KH-CN được minh chứng qua con số 54 sản phẩm đăng ký chỉ sau 2 tuần triển khai, đến từ 29 tổ chức với tổng kinh phí dự kiến hơn 500 tỷ đồng. Các sản phẩm này bao phủ nhiều lĩnh vực công nghệ trọng điểm như UAV, trí tuệ nhân tạo (AI), y sinh và nông nghiệp công nghệ cao.
Sự tham gia tích cực của doanh nghiệp (9 doanh nghiệp đăng ký 22 sản phẩm – chiếm khoảng 41% tổng số sản phẩm) cho thấy mô hình hợp tác “Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp” đang đi đúng hướng để chia sẻ rủi ro và thúc đẩy tăng trưởng dựa trên ĐMST.
“TP đặt mục tiêu trong 3 năm thí điểm sẽ đưa ít nhất 10 sản phẩm KH-CN ra thị trường, từng bước nâng tỷ lệ thương mại hóa tài sản trí tuệ lên mức 8-10%. Tôi tin tưởng rằng đề án sẽ khơi thông các nguồn lực, đưa tri thức khoa học thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế – xã hội của TP.HCM,” ông Thắng nhấn mạnh.
Tham dự và phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Mạnh Cường – Phó Chủ tịch UBND TP.HCM – nhấn mạnh, TP xác định giai đoạn này là thời điểm then chốt để chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện thực chất, đảm bảo các chính sách đi vào cuộc sống và tạo ra kết quả đo lường cụ thể. Đồng thời TP cũng mong muốn sự đầu tư ngân sách phải đạt được hiệu quả thực chất, mang đến các sản phẩm phục vụ đời sống và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân…
Kim Anh
Bình luận (0)